Systeem- en barrieremodel

• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Politieke bindingen

2.3 Kenmerken van politiek

2.4 Het politieke systeem en zijn omgeving

2.5 Het systeemmodel

2.6 Het barrièremodel

2.7 Ambtenaren en pressiegroepen

Politicologie

Politiek heeft betrekking op drie zaken:

1. Structuren en organisaties (politieke instituties)
2. Machtsstrijd om conflicten op te lossen, waardevolle zaken toe te delen of beslissingen te nemen (pol. machtsstrijd)
3. Beleid hoe de samenleving eruit zou moeten zien en welke middelen daarvoor nodig zijn (politiek beleid)

Politieke systeem

Het geheel van betrekkingen, waardoor opvattingen, verlangens en eisen van individuen, groepen en instellingen in bindende beslissingen worden omgezet.

Wie doen daaraan mee?

Burgers, belangengroepen, politieke partijen, politici, media, adviesorganen, planbureaus, ambtenaren en rechters.

Invloeden van binnenuit

Politieke proces = Wijze waarop politieke besluiten worden genomen.

Interne ontwikkelingen

1. Demografische ontwikkelingen
2. Ecologische ontwikkelingen
3. Culturele ontwikkelingen
4. Economische ontwikkelingen
5. Technologische ontwikkelingen
6. Sociale ontwikkelingen

Invloeden van buitenaf

Politieke proces = Wijze waarop politieke besluiten worden genomen.

Externe ontwikkelingen

1. Externe relaties met andere landen zijn van invloed op ons politieke proces en systeem. 

Denk aan: Europese Unie, NAVO, Verenigde Naties of Benelux

Systeemmodel van Easton

Systeemmodel van Easton

Politieke besluitvorming als een politiek systeem, een stelsel dat verlangens en eisen van individuen omzet in bindende beslissingen en maatregelen. 

1. Input/invoer

De bevolking ondervindt problemen en deze komen op de publieke agenda. Die bestaat uit maatschappelijke kwesties waarover in de media geschreven en gediscussieerd wordt.

2. Poortwachters

Via poortwachters , politieke actoren die in staat zijn wensen en eisen op de politieke agenda te plaatsen (bijv. media, vakbonden en de oppositie), komen kwesties die belangrijk genoeg zijn op de politieke agenda ; de politiek gaat erover debatteren en is bereid een oplossing te zoeken.

3. Omzetting/conversie

- Agendavorming 

Of een probleem op de politieke agenda komt, hangt af van 5 voorwaarden:

- Aantal betrokken burgers/instellingen. Hoe meer betrokkenen, hoe meer prioriteit.

- Ernst van het probleem. Een onderwerp met veel emotie, zoals geweld tegen politieagenten, komt sneller aan bod.

- Oplosbaarheid . Kan de politiek er wel wat aan doen?

- Erkenning door poortwachters. Media e.d. moeten het onderwerp serieus nemen.

- Ruimte op politieke agenda. Heeft de politiek wel tijd genoeg

3. Omzetting/conversie

- Beleidsvoorbereiding. Het probleem wordt zorgvuldig geanalyseerd. Pressiegroepen en adviesorganen proberen invloed uit te oefenen. Als de minister besloten heeft het probleem aan te pakken, moeten ambtenaren beleidsnota’s en wetsvoorstellen formuleren.

- Beleidsbepaling. Politiek debatteert over de nieuwe wet en stemt, soms na een aanpassing, erover.

4. Output/uitvoer

Dit omvat alle genomen maatregelen en de uitvoering daarvan (door ambtenaren).

5. Terugkoppeling/feedback: Is het probleem opgelost? 

Politiek kan de besluiten aanpassen aan de reactie van de bevolking. Soms leidt de oplossing tot nieuwe problemen; dan begint het proces opnieuw.

Systeemmodel (kritiek)

- Het is een vereenvoudigde weergave. Soms gaat het proces anders; een publieke discussie kan ook ontstaan door een plan van het kabinet zelf.

- Het model laat onvoldoende de invloed van politieke machtsverhoudingen , botsende belangen en botsende ideeën zien. Politici kijken vaak naar belang eigen partij, waardoor niet altijd de beste oplossing gekozen wordt.

- Het geeft weinig aandacht aan de inhoudelijke discussie over het probleem, maar kijkt vooral naar het proces van “probleem 🡪 oplossing”.

Het systeemmodel van Easton

Het systeemmodel van Easton is een model dat de complexe wereld van politieke besluitvorming vereenvoudigd weergeeft. Dit cyclische model illustreert hoe processen in verschillende fases plaatsvinden, van het herkennen van maatschappelijke problemen tot de evaluatie van ingevoerde beleidsmaatregelen.

Fase 1: input

Aan het begin van het proces staan burgers en diverse politieke actoren met hun eisen, wensen en behoeften. In deze invoerfase signaleren zij problemen die aandacht vereisen. Actiegroepen en media spelen een cruciale rol als poortwachters door problemen op de politieke agenda te krijgen.

Fase 2: omzetting / conversie

Zodra een probleem de aandacht van de politiek heeft, bevinden we ons in de omzettingsfase. Politici, zoals leden van het parlement en de regering, gaan aan de slag met het aankaarten en oplossen van het probleem. Hier vindt de agendavorming plaats, wordt beleidsvoorbereiding gedaan en uiteindelijk beleidsbepaling vastgesteld.

Fase 3: De uitvoerfase

Na de goedkeuring van beleid komt de uitvoerfase. Hier zijn ambtenaren onder leiding van ministers verantwoordelijk voor de implementatie van de aangenomen wetten.

Fase 4: De terugkoppelingsfase

In de laatste fase, de terugkoppelingsfase, wordt het effect van de wetten geëvalueerd. Politici kijken of de ingevoerde beleidsmaatregelen het gewenste effect hebben gehad of dat er nieuwe problemen zijn ontstaan die aandacht vereisen. Dit sluit de cyclus, want nieuwe of voortdurende problemen kunnen weer worden aangekaart.

Het barrieremodel

Het barrièremodel

Barrièremodel en klimaat

Stel, je vindt dat er meer gedaan moet worden aan het bestrijden van klimaatverandering in Nederland. Je gaat gebruik maken van politieke machten binnen ons land om de prijzen van vliegtickets te verhogen. Beschrijf hoe dat er volgens het barrièremodel uit zou kunnen zien. 

Hoe kunnen de barrières overwonnen worden en wie proberen dat tegen te houden? 

1. (H)erkennen van problemen door de politiek.

2. Afwegen van van problemen door de politiek.

3. Besluitvorming door politiek.

4. Wet- en regelgeving door politiek.

Wie vormen de realisatiemacht?

Wie vormen de hindermacht?