VB thema 4 verpleegkundige basiszorg hoofstuk 2 wondheling.pptx

• newEditor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs

Thema 3: Basisverpleegkunde 3

Sylvester Vanden Eede en Elke Delmote

17 oktober 2025

10

minute

00

second

add30s

Planning

• 1/9: Wondgebied, materiaal, uitvoeren praktijk

• 8/10: TIMED + classificatie

• 17/10: FE 1 (p9-10, p 21-33 + anatomie cel, weefsel en huid)

• 17/10: COPMaL

• 23/10: Basismateriaal wondzorg + interventies box

• 3/11 (4u): Hechtingen + FE 2

Lesdoelen

• De student kan de vier fasen van wondheling benoemen

• De student kan de belangrijkste processen per fase beschrijven

• De student kan uitleggen hoe fysiologische en externe factoren de wondheling beïnvloeden

• De student kan aan de hand van een casus of foto de fase van wondheling herkennen

Wat is de functie van de huid?

Wat gebeurt er als de huidbarrière doorbroken wordt?

Wat betekent vasodilatatie?

Welke bloedcellen zijn betrokken bij een ontstekingsreactie?

Wondheling

Hoofdstuk 2

2.1 Proces van de wondheling

• Na verwonding => start een complex herstelproces in de omliggende cellen en weefsels

• Doel: beperken van schade & herstellen/ vervangen van beschadigde huid/weefsel

• Vier fasen: die deels gelijktijdig kunnen plaatsvinden:

  • Coagulatiefase

  • Ontstekingsfase

  • Proliferatiefase

  • Maturatiefase + littekenvorming

2.1 Proces van de wondheling

• Bij ontstaan van een wonde:

  • Weefselverlies

  • Verlies van orgaanfunctie

  • Bloedverlies

  • Binnendringen van bacteriën/ vreemd materiaal

  • Hypoxie => dood weefsel

Hypoxie

Definitie: Een toestand van zuurstoftekort in weefsels.

Betekenis: Hypoxie kan de wondgenezing vertragen, omdat zuurstof essentieel is voor de vorming van granulatieweefsel en collageen.

Kijk aandachtig naar de video

Noteer op papier welke fasen je ziet en wat hen typeert.

2.1 Proces van de wondheling: fase 1: Coagulatiefase

= Stolling en fibrinenetwerk

• Tijdstip: enkele minuten na verwonding

• Doel: bloeding stelpen

• Proces:

  • Vasoconstrictie => beperken bloedverlies

  • Bloedplaatjes aggregeren => klontervorming

  • Activatie van fibrinogeen => fibrinenetwerk

  • Dit netwerk zorgt voor migratie van cellen die nodig zijn voor de genezing

2.1 Proces van de wondheling: fase 1: Coagulatiefase

• Vasoconstrictie:

  • Lokale samentrekking van het bloedvat

  • Bloeddoorstroming vermindert

2.1 Proces van de wondheling: fase 1: Coagulatiefase

• Bloedplaatjesadhesie:

  • Beschadiging van de vaatwand => Collageen komt vrij => trombocyten (bloedplaatjes) hechten zich aan collageen

2.1 Proces van de wondheling: fase 1: Coagulatiefase

• Bloedplaatjesaggregatie:

  • Verdere activatie van trombocyten

  • Deze trombocyten hechten zich aan de vaatwand met collageen

2.1 Proces van de wondheling: fase 1: Coagulatiefase

• Normale bloedstolling:

  • Protrombine wordt omgezet in trombine door tromboplastine

  • Fibrinogeen wordt omgezet in fibrine

  • Fibrine = netwerk van draden:

    • Stabiliseert de gevormde bloedklonter

2.1 Proces van de wondheling: fase 1: Coagulatiefase

• Fibrinolytisch systeem:

  • Na herstel van de vaatwand => afbraak fibrinestolsel (gevaar voor trombose)

  • Fibrinolyse: afbraak van fibrine door plasmine

  • Fibrinevezels worden gesplitst in D-dimeren

Oefening

Casus op papier

2.1 Proces van de wondheling: fase 2: Ontstekingsfase

2.1 Proces van de wondheling: fase 2: Ontstekingsfase

• Tijdstip: uren tot enkele dagen na de verwonding

• Doel: opruimen van dood weefsel en bacteriën

• Proces:

  • Vasodilatatie: verhoogde bloedtoevoer

  • Leukocyten (monocyten, macrofagen) ruimen MO en debris op

  • Zuurstoftoevoer stijgt => bevordert herstel

• Symptomen:

  • Tumor, Dolor, Rubor, Calor

2.1 Proces van de wondheling: fase 2: Ontstekingsfase

• Macrofagen: gevoelig aan temperatuur. Goede genezing vraagt vochtige wonde + warmte (verband)

• Antiseptica en topische antibiotica zijn schadelijk voor macrofagen => vertragen wondheling

• Spoelen na gebruik van antiseptica en antibiotica

• Gebruik antiseptica bij duidelijke noodzaak zoals bij complexe WZ

Oefening op papier

• Welke vier symptomen van ontsteking zijn zichtbaar?

• Welke cellen spelen een cruciale rol in deze fase? Wat is hun functie?

• Wat is de functie van vasodilatatie in deze fase?

• Waarom moeten we deze fase ondersteunen?

Symptomen van de ontstekingsfase (rubor, calor, tumor, dolor):

Rubor (roodheid) door vasodilatatie.

Calor (warmte) door verhoogde bloedtoevoer.

Tumor (zwelling) door exsudaatvorming (ophoping van vloeistof).

Dolor (pijn) door druk op zenuwen en verminderde zuurstofvoorziening.

Cellen in de ontstekingsfase:

Leukocyten (neutrofielen, macrofagen) zorgen voor de opruiming van dode cellen en bacteriën.

Macrofagen spelen een sleutelrol in het herstelproces door ook de productie van groei- en helingsfactoren te stimuleren.

Vasodilatatie:

Verhoogt de bloedtoevoer naar het wondgebied, waardoor meer zuurstof en voedingsstoffen beschikbaar komen voor de genezing. Ook bevordert het de migratie van witte bloedcellen.

Risico's van een langdurige ontsteking:

Te veel ontstekingsreactie kan leiden tot weefselbeschadiging en vertraagde wondgenezing. Dit kan het proces van granulatieweefselvorming vertragen, wat essentieel is voor de verdere genezing van de wond.

2.1 Proces van de wondheling: fase 3: Proliferatiefase

2.1 Proces van de wondheling: fase 3: Proliferatiefase

• Tijdstip: vanaf +/- 5 dagen

• Doel: opbouw van nieuw bindweefsel en bloedvaten

• Proces:

  • Vanuit wondranden => fibroblasten => maken collageen

  • Nieuwe BV ontstaan (angiogenese) => toevoer O2 en voeding

  • Vorming granulatieweefsel = rood, korrelig, kwetsbaar

  • Collageenproductie afhankelijk van VIT C, ijzer en O2

• Belangrijk: ruwe verbandverwijdering kan dit weefsel beschadigen

2.1 Proces van de wondheling: fase 3: Proliferatiefase

Granulatieweefsel:

 BROOS WEEFSEL!

Oefening op papier

• Wat zijn de typische kenmerken van de proliferatiefase in deze wonde?

• Welke cellen spelen een belangrijke rol in de proliferatiefase? Wat is hun functie?

• Wat is de rol van granulatieweefsel? Hoe zou je granulatieweefsel beschrijven op uiterlijke kenmerken?

• Waarom is de aanwezigheid van VIT c, ijzer en O2 belangrijk?

Kenmerken van de proliferatiefase:

Granulatieweefsel: roze of rood, korrelig, kwetsbaar.

Bloedvaatjes: zichtbaar als kleine capillairen, belangrijk voor zuurstof- en voedingsstoftoevoer.

Opgroeiend weefsel langs de randen van de wond.

Cellen in de proliferatiefase:

Fibroblasten: produceren collageen, wat essentieel is voor het versterken van het wondbed.

Endotheliale cellen: zorgen voor neoangiogenese, de vorming van nieuwe bloedvaten.

Macrofagen: blijven actief om beschadigd weefsel en bacteriën op te ruimen.

Granulatieweefsel:

Granulatieweefsel is een vochtig, korrelig weefsel dat ontstaat tijdens de proliferatiefase. Het bestaat uit fibroblasten, collageen en nieuwe bloedvaatjes.

Het is belangrijk omdat het de basis legt voor de latere epithelialisatie en helpt bij de versterking van het wondbed.

Factoren die de proliferatiefase bevorderen:

Zuurstoftekort kan de proliferatiefase vertragen door onvoldoende zuurstof voor de collageenvorming en granulatieweefsel.

Vitamine C is cruciaal voor de aanmaak van collageen, een eiwit dat nodig is voor de structuur van het nieuwe weefsel.

2.1 Proces van de wondheling: fase 4: Maturatiefase + littekenvorming

2.1 Proces van de wondheling: fase 4: Maturatiefase + littekenvorming

• Duur: weken tot maanden, soms tot een jaar

• Processen:

  • Epithelialisatie: epitheelcellen groeien vanuit de wondranden, haarfollikels & zweetklieren => sluiten wondoppervlak (warm & vochtig)

  • Wondcontractie: myofibroblasten trekken wondranden samen => kleiner litteken

  • Littekenvorming: eerst rood en hard, nadien wit, zacht en soepel

• Afwijkingen:

  • Wild vlees (hypergranulatie)

  • Keloïdvorming: te veel collageen, verheven litteken

2.1 Proces van de wondheling: fase 4: Maturatiefase + littekenvorming

Epithelialisatie

2.1 Proces van de wondheling: fase 4: Maturatiefase + littekenvorming

Myofibroblasten

2.1 Proces van de wondheling: fase 4: Maturatiefase + littekenvorming

Littekenweefsel

Oefening op papier

• Wat zijn de typische kenmerken van de maturatiefase in deze wonde?

• Welke processen spelen een rol in de maturatiefase? Beschrijf hun functie.

• Waarom is het litteken rood en dik en later wit en zacht?

• Wat is het belang van wondcontractie?

2.2 Helingstijd

De snelheid van genezing hangt af van:

• Plaats van de wonde

• Diepte

• Uitgebreidheid

• Leeftijd en algemene toestand van de ZV

2.2 Helingstijd: gehechte wonde

• Epithelialisatie: 21-72u

• Hechtingen verwijderen na 7-14 dagen

2.2 Helingstijd: open wonde partial thickness

• Huid niet volledig verwijderd

• Onderste huidlaag is nog intact

• Volledige heling: 14-21 dagen

• Voorbeelden: opp. 2de graadsbrandwonden, schaafwonden

2.2 Helingstijd: open wonde full thickness

• Volledige huid is verdwenen

• Langzame proliferatie met na 3 weken epithelialisatie

• Voorbeelden 4de graad

2.2 Helingstijd: geïnfecteerde wonde

• Eerst infectie bestrijden

2.3 Factoren die de normale wondheling beïnvloeden

• Fysiologische en psychologische factoren:

  • Leeftijd: trager herstel bij ouderen

  • Psychische toestand: stress, pijn, depressie vertragen herstel

  • Rust: bevordert celvernieuwing

• Voeding en vocht:

  • Belangrijke elementen: vocht, eiwitten, zink, VIT A,C,D

  • Caloriebehoefte: 1500-3000 kcal/dag

  • Tekorten  tragere collageenvorming

2.3 Factoren die de normale wondheling beïnvloeden

• Weefseloxygenatie:

  • Zonder O2 => vertraagde vorming van granulatieweefsel

  • Verminderde doorbloeding door:

    • Bloedverlies

    • Oedeem

    • Te strakke verbanden

    • Vaatziekten/ hartfalen

• Pathologieën:

  • DM: vertraagde wondheling => therapietrouw aan insuline/ dieet = cruciaal

2.3 Factoren die de normale wondheling beïnvloeden

• Geneesmiddelen & therapieën:

  • Cytostatica, corticosteroïden, bestraling: remmen celdeling

  • Koude toepassing (ijs): vasoconstrictie => verminderde doorbloeding

• Chemische factoren:

  • Antiseptica en antibiotische oplossingen enkel doelgericht gebruiken:

    • Ze doden niet alleen bacteriën, maar ook gezonde cellen in granulatieweefsel

2.3 Factoren die de normale wondheling beïnvloeden

• Verpleegkundig handelen:

  • Te ruw reinigen, verband losrukken => beschadiging wondbed

• MO:

  • Infecties en kruisbesmetting vertragen de genezing

  • Hygiënisch werken volgens basisprincipes blijft essentieel

Wondheling is een natuurlijk maar kwetsbaar proces dat verloopt in fasen. De verpleegkundige speelt een cruciale rol in observatie, preventie van infectie en het optimaliseren van de helingsomstandigheden!