WWW: Waarom, waarheen, wanneer?
Ondertitel
WWW: Waarom, waarheen, wanneer?
Over migratie van planten, dieren en mensen
1 / 23
next
Slide 1: Slide
BiologieBurgerschapMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 2,3

Lesson by 4TU.Schools

This lesson contains 23 slides, with interactive quizzes, text slides and 1 video.

time-iconLesson duration is: 45 min

Introduction

Migreren: planten, dieren én mensen doen dit. Leerlingen verdiepen zich in één soort en zoeken uit hoe het voor die soort is om - al dan niet vrijwillig - op reis te gaan. Waarom ga je weg? Waarheen? Welke obstakels kom je tegen? Vervolgens delen ze hun bevindingen met tweetallen die een geheel andere soort bestudeerd hebben. Zijn er overeenkomsten? Tot slot wordt de vraag gesteld waarom de ene jongere moet vluchten via een zeer gevaarlijke route, terwijl de andere een studentenvisum krijgt. Waarom krijgt niet iedereen dezelfde kansen? Een les die biologisch migreren combineert met burgerschap.

Instructions

Voorkennis van leerlingen
De les vraagt geen specifieke voorkennis van leerlingen.

Voorbereiding van de docent
  • Neem de les en de bijbehorende notities een keer door.
  • Print de kaartjes (zie bijlagen)
  • Zorg voor pennen, kleurpotloden, A4- of A3-papier en een laptop voor elke leerling.

Leerdoelen/vaardigheden

  • De leerling kan voorbeelden van migrerende planten, dieren en mensen noemen.
  • De leerling kan oorzaken, obstakels en gevolgen van migratie benoemen.
  • De leerling kan overeenkomsten en verschillen tussen migratie van planten, dieren en mensen benoemen.
  • De leerling heeft kennisgemaakt met enkele studierichtingen met betrekking tot migratie.
Aansluiting curriculum
De les sluit aan bij biologie bij ecologie of gedrag, bij aardrijkskunde maar ook bij burgerschap.

Feedback
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!

Worksheets

Items in this lesson

Ondertitel
WWW: Waarom, waarheen, wanneer?
Over migratie van planten, dieren en mensen

Slide 1 - Slide

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Informatie voor de docent
Benodigdheden
Iconen







Zet het vinkje 'toon bij leerling' aan
Toon notities bij elke dia
Navigeren door de les
Download evt. het werkblad 
Vergroot een afbeelding
Klik hier
Hotspot met meer informatie
Laptop voor elke leerling
Vooraf
Verdeel de leerlingen in groepjes van 3x2 leerlingen. Zorg voor tekenpapier.
Print vooraf de opdrachtkaartjes. Het werkblad kan ook op het bord getoond worden.

Slide 2 - Slide

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Leerdoelen
Na deze les...

...kun je voorbeelden van migrerende planten, dieren en mensen noemen.

...kun je oorzaken, obstakels en gevolgen van migratie benoemen.

...kun je overeenkomsten en verschillen tussen migratie van planten, dieren en mensen benoemen.

...heb je kennisgemaakt met enkele studierichtingen met betrekking tot migratie.

Slide 3 - Slide

This item has no instructions

Slide 4 - Video

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Migratie
Migratie is het verhuizen van een land, streek of plaats naar een andere. 

Mensen doen dat. 
Vogels ook. 
Zelfs planten. 

Maar waarom? En waarheen? En wanneer?

Dat ga jij in deze les ontdekken!

Slide 5 - Slide

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Wat als?
Wat als...
...er iets rampzaligs gebeurt en je moet morgen je thuis verlaten. 

1. Waar ga je heen?
2. Wat neem je mee?
3. Wat ga je het meest missen van wat je niet mee kunt nemen?

           Bespreek dit in tweetallen. 

Geef je antwoorden in de volgende dia (ieder voor zich).

Slide 6 - Slide

Doel van deze opdracht is om de leerlingen te bepalen bij het onderwerp. Door het eerst in tweetallen te bespreken en dan pas in te vullen, komt de gedachtenstroom wellicht wat beter op gang. 
Houd de overlegtijd kort.
1
2
3

Slide 7 - Mind map

De antwoorden van de leerlingen verschijnen willekeurig in beeld; sleep ze naar de juiste kolom! Tip: laat de leerlingen een 1 zetten voor antwoorden op de vraag 'waar ga je heen', een 2 voor 'wat neem je mee' en een 3 voor 'wat ga je het meest missen'. Daardoor wordt het slepen een stuk eenvoudiger!

Let op dat het bij 'Dit ga ik missen' gaat om zaken die ze niet mee kunnen nemen (zoals de taal, vrienden, het uitzicht, school (!)).

Vraag
Voor onderzoek naar migratie van bijvoorbeeld vogels zijn zenders nodig. Hoeveel procent van het lichaamsgewicht mag zo'n zendertje wegen?
A
1,5%
B
5%
C
8%
D
10%

Slide 8 - Quiz

Voor vogels ligt dit percentage erg laag, tussen de 1,5 en 3%, omdat vliegkosten heel hoog zijn. Het dier moet niet (teveel) gehinderd worden door het gewicht van de zender. Voor kleine vogels en bijvoorbeeld vleermuizen en insecten zijn GPS-trackers te zwaar. Nieuw ontwikkelde systemen bieden uitkomst.
Les 1. Wat is creativiteit?
Meten aan migratie
Een vleermuis weegt zo'n 20 gram. Een zendertje mag dan dus 0,30 gram wegen. Dat is ongeveer 15 rijstkorrels. Daar moet een batterijtje en een antennetje bij zitten. 

Nieuwe zenders van MOTUS zijn extreem klein (tot 0,16 gram). Gegevens worden opgevangen via een netwerk van geautomatiseerde ontvangstations.
vleermuis (20 gram) met motus-zender
Bron: Motus Wildlife Tracking System (z.d.)

Slide 9 - Slide

Een klein uitstapje naar migratieonderzoek dat o.a. aan de WUR plaatsvindt. MOTUS werkt met piepkleine zendertjes, waarvan het signaal opgevangen wordt door antennes die op strategische plaatsen (bijv. langs de kust) staan opgesteld. Bron o.a. www.motus.org 
Vraag
Migratieonderzoek bij o.a. vogels kan met behulp van GPS-trackers of met behulp van MOTUS-zenders. Beide systemen hebben voor- en nadelen. Opdracht: Sleep de factoren naar de juiste plaats. 
MOTUS
GPS
vogel alleen gedetecteerd als hij langs een ontvangerstation vliegt
continue positiebepaling via satelieten
gebruikt veel energie (grote batterij nodig)
gebruikt weinig energie
geschikt voor kleine vogels en grotere insecten
geschikt voor grotere vogels
relatief duur
relatief goedkoop
werkt alleen waar ontvangers staan
werkt wereldwijd zolang er satelieten zijn

Slide 10 - Drag question

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Opdracht: Ik migreer!
Planten, dieren én mensen migreren, al dan niet vrijwillig. 

In deze opdracht verplaats jij je in één planten- of diersoort, of in de migrerende mens. Ga op migratie-onderzoek uit!

Opdracht
Je krijgt van je docent een kaartje. Maak van je migratie-onderzoek een strip of een storyboard. Aan het eind van de les wissel je dit uit met andere groepjes.

Slide 11 - Slide

Zie de volgende dia's voor de exacte opdracht. Dit is uiteindelijk de bedoeling:

Deel de klas in in groepjes van 6 leerlingen (of doe dat achteraf, zorg wel voor eerlijke verdeling planten/dieren/mensen) (3 tweetallen). Geef een tweetal een plant, een ander tweetal een dier en het derde tweetal een menselijke migrant als opdracht. 
Laat de leerlingen in tweetallen de opdracht uitvoeren. Let op dat ze op tijd gaan tekenen. Stimuleer de leerlingen om vooral de tekst uit de pdf 'migratie' te gebruiken (en daarna pas de hulp van andere online bronnen in te roepen).
Les 1. Wat is creativiteit?
Gericht of niet?
Verspreiding soms vanzelf
De meeste organismen verspreidden en verspreiden zich vanzelf. Ze doen dit niet bewust, maar bewegen binnen hun bestaande, gunstige leefomgeving of komen hierbuiten terecht. 
Toeval?
Het lijkt achteraf misschien dat de plant of de watervlo de nieuwe plek gericht heeft opgezocht, maar dit is dus niet zo. Verspreiding is in dat opzicht een ‘neutraal’ proces, een toevalsproces. De lokale omstandigheden bepalen vervolgens of er ook geslaagde migratie (dus vestiging) optreedt.
Zijn er paralellen?
 Ook bij mensen en niet-humane dieren werkt dit in het algemeen zo, hoewel een deel van de dierlijke en menselijke migratie natuurlijk gericht is zoals de vogeltrek, arbeidsmigratie of de reis van vluchtelingen naar veilige landen. Wat dat betreft zijn er verschillende opvallende parallellen te trekken tussen planten, dieren en mensen.
Bron: Stichting Biowetenschappen en Maatschappij (2026)
Bij planten en bij dieren
Sommige plantenzaden kunnen bijvoorbeeld via de wind in alle richtingen zweven. Bij dieren komt dit minder vaak voor, maar bijvoorbeeld eitjes van watervlooien kunnen ook door de lucht van de ene naar de andere plek zweven. Een deel van deze zaden en eitjes komt terecht op ongunstige plekken en gaat verloren.
Lees de volgende teksten. 

Slide 12 - Slide

De tekst in deze hotspots (klik ze één voor één aan) staat in het boekje. In de opdracht staat dat ze deze tekst moeten lezen. Dit kan klassikaal met behulp van deze dia, of individueel.
Laat bijvoorbeeld een leerling de tekstjes voorlezen; de anderen kunnen op hun eigen scherm meelezen (ze kunnen op hun scherm de hotspots ook aanklikken)

Les 1. Wat is creativiteit?
Aan de slag
1. Download de pdf 'Migratie' via de link in deze hotspot: 


2. Zoek in de pdf (via ctrl-f) jouw organisme op.
3. Leef je in jouw organisme in. Zoek info over de volgende vragen:








4. Verwerk de gevonden info in een strip of storyboard.

strip/storyboard
Teken de migratie van jouw organisme in minstens 5 vakjes. Tekstballonnetjes zijn toegestaan. Maak er een strip van, of een storyboard (plaatjes-script voor een film). Maak het niet te ingewikkeld!
  • Waarom wil je (moet je?) weg?
  • Waar kun je heen?
  • Welke obstakels kom je tegen?
  • Wanneer is het beste moment om te vertrekken?
  • Kom je ook weer terug?
  • Ga je alleen of samen?
  • Welke hulpmiddelen gebruik je?
meer info?
Zoek eerst naar info in de pdf. Kun je daar niet genoeg vinden, zoek dan verder op internet. Gebruik je AI, denk dan eerst na over de juiste zoekterm, zodat je AI zo min mogelijk vragen stelt (dat kost namelijk enorm veel energie).
timer
15:00
Link naar 'Migratie' van Biowetenschappen & Maatschappij
https://www.biomaatschappij.nl/artikel/lees-migratie-en-verzamel-informatie/

Slide 13 - Slide

Deel de geprinte kaartjes uit. Per zestal (3x2) een uit groep 1 (planten), een uit groep 2 (dieren) en een uit groep 3 (menselijke migratie).

Geen kaartjes geprint? Dit zijn de keuzemogelijkheden: 
  1. Maretak, Mais, Reuzenbalsemien, Tamme kastanje, Lijsterbes, Paardenbloem, Viooltje
  2. Goudjakhals, Eikenprocessierups, Monarchvlinder, Paling, Ooievaar, Tijgermug
  3. Migratie van tot slaaf gemaakten, migratie vanwege industriële revolutie, migratie vanwege Eerste Wereldoorlog, migratie in de Tweede Wereldoorlog, Migratie gastarbeiders, Vluchtelingen


Les 1. Wat is creativiteit?
Uitwisseling
Vorm een groepje van 3 tweetallen (plant/dier/mens).

Bekijk elkaars strip of storyboard.
Geef eventueel uitleg bij de tekeningen!

Ga vervolgens op zoek naar overeenkomsten zoals:

  • Vertrekken mensen en dieren om dezelfde redenen?
  • Migreren planten alleen toevallig of zit daar, net als bij mensen, een doel achter?
  • Welke barrières komen zowel planten, dieren als mensen op hun tocht tegen?

timer
7:00

Slide 14 - Slide

Laat elk tweetal bijvoorbeeld 1,5 minuut vertellen over hun migratie-organisme (geef de tijd aan), waarna er nog tijd overblijft om overeenkomsten te zoeken en te benoemen. 

Vraag
Wat viel tijdens de uitwisseling het meest op? Noteer per tweetal tenminste 1 opvallend feit..

Slide 15 - Open question

Laat enkele antwoorden van leerlingen zien en bespreek die.
Voorbeelden van gevonden overeenkomsten: 
- zee/water vormt voor veel planten, dieren maar ook voor vluchtende mensen een obstakel
- honger/voedseltekort is voor veel dieren en mensen een oorzaak/reden voor vertrek
- veel planten en ook dieren migreren schijnbaar ongericht, mensen meestal niet
- de factor 'toeval' speelt in veel migratieverhalen een grote rol
- migranten zijn niet altijd welkom (reuzenbalsemien, tijgermug, vluchtelingen,...)

Les 1. Wat is creativiteit?
Migratie: waarom?
Waarom dieren migreren
Dieren migreren omdat ergens anders een rijker voedselaanbod aanwezig is, omdat het klimaat er gunstiger is, vanwege de voortplanting of door een combinatie van deze factoren. Trekvissen migreren stroomopwaarts om te paaien, trekvogels trekken om te broeden naar een gunstig klimaat waar bovendien genoeg voedsel voor de jongen te vinden is. En soorten reizen zelden alleen: ze nemen onbewust andere soorten mee, zoals parasieten of ziekteverwekkers. 
Waarom mensen migreren
Migratie is een volstrekt natuurlijk biologisch verschijnsel. Ook zoogdieren migreren. Een zoogdiersoort die al sinds de prehistorie migreert is een oorspronkelijk Afrikaanse mensapensoort: Homo sapiens, het enige nog levende lid van het mensapengeslacht Homo. Ze migreren al een paar miljoen jaar, op zoek naar nieuwe leefgebieden en vers voedsel, naar betere leefomstandigheden.

Slide 16 - Slide

Klik op de hotspots om te lezen waarom dieren en mensen migreren. Ook hier zijn weer overeenkomsten te zien.
Les 1. Wat is creativiteit?
Verschillend perspectief...
perspectief 2
Terwijl de jongeman de boot opstapt, vliegt boven zijn hoofd een vliegtuig met daarin een andere jongeman, die een paar uur daarvoor is ingestapt in Nairobi en over enkele uren zal landen in Amsterdam. Daar heeft hij een hotel geboekt om rustig uit te zoeken wat hij de komende dagen zal gaan doen. Hij wil studeren en heeft een visum. Misschien vindt hij daarna een baan en mag hij blijven. Eerst maar eens een paar jaar uitvogelen hoe het in dit deel van de wereld werkt.
perspectief 1
Tijdens een warme nacht stapt een jongeman op een rubberboot ergens aan de Turkse kust. Hij is met een tiental anderen en zal over enkele uren aankomen op een Grieks eiland waar hij opvang hoopt te vinden. Als hij tenminste niet tegengehouden wordt door een kustwacht die hem terugduwt naar Azië. En als de rubberboot het houdt.
Hij is al maanden onderweg, steeds barrières overwinnend. Hij moet geld verdienen om de overtocht te betalen, de douane af te kopen, te eten en te slapen. Steeds is er het risico van een agent of grensbewaker die hem betrapt. Als hij aankomt, zal hij in een kamp belanden. Hij heeft geen idee hoelang het zal duren voordat hij verder kan reizen. Het liefst gaat hij naar Duitsland of het Verenigd Koninkrijk, daar heeft hij familie.

versus

Slide 17 - Slide

Gebruik deze twee perspectieven om de ongelijkheid van migratie te bespreken. Waarom krijgt jongeman 1 niet dezelfde kansen en mogelijkheden als jongeman 2? Kunnen we dit oplossen?

Natuurlijk gelden deze verschillende perspectieven ook voor vrouwen, maar feit is dat de meeste vluchtelingen jonge mannen zijn (CBS, 2025), vandaar dat daar in dit voorbeeld voor gekozen is.
Les 1. Wat is creativiteit?
Geïnspireerd?
Vond je dit een leuke les? Dan is één van de volgende vervolgopleidingen misschien iets voor jou. 


Slide 18 - Slide

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Gefeliciteerd!
Nu kun je...

...voorbeelden noemen van migrerende planten, dieren en mensen.

...oorzaken, obstakels en gevolgen van migratie benoemen.

...overeenkomsten en verschillen tussen migratie van planten, dieren en mensen benoemen.

...en heb je kennis gemaakt met enkele studierichtingen met betrekking tot migratie!



Slide 19 - Slide

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!

Feedback gevraagd
Klik hier om naar de vragenlijst voor leerlingen te gaan

Slide 20 - Slide

Link naar vragenlijst voor leerlingen:

ut.onl/leerling4tu 
Les 1. Wat is creativiteit?
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!

Feedback gevraagd
Vragenlijst voor docenten

Slide 21 - Slide

Link naar vragenlijst voor docenten:

ut.onl/docent4tu
Les 1. Wat is creativiteit?
Check www.4tuschools.nl voor meer inspirerende lessen!
Deze les is ontwikkeld in samenwerking met

Slide 22 - Slide

This item has no instructions

Les 1. Wat is creativiteit?
Bronnen
Erkens e.a. (2026). Migratie. Soorten aan de wandel. Stichting Biowetenschappen en Maatschappij i.s.m. Uitgeverij Lias. www.biomaatschappij.nl


Slide 23 - Slide

This item has no instructions