Het koloniale object spreekt

• Burgerschap
• Middelbare school
• MBO
• HBO
• WO
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6
• Studiejaar 1-4

Introduction

Het museum bewaart objecten en kunstwerken waarvan een deel een link heeft met het koloniale verleden. Welke (verborgen gebleven) verhalen zijn er te ontdekken? Met deze voorbereidende les wordt de kennis omtrent het koloniale verleden opgefrist en krijgen ze een eerste inkijkje in wat dit verleden te maken heeft met de museumcollectie. Tijdens het Depotbezoek bekijken, bespreken en onderzoeken de leerlingen/studenten onder begeleiding van een kunstdocent koloniale objecten en verhalen uit verschillende periodes. Met collage en in woord en beeld creëren leerlingen het gelaagde verhaal dat volgens hen verteld zou moeten worden bij een kunstwerk dat ze zelf kiezen.

Het Koloniale Object spreekt

voorbereidende les

Vertel de leerlingen/studenten dat jullie binnenkort naar het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen gaan voor een speciaal onderwijsprogramma met workshop. Het programma heet 'Het koloniale object spreekt' en behandelt objecten/kunstwerken met een link met het koloniale verleden. Ter voorbereiding op het Depotbezoek duiken we hier al een beetje in om jullie kennis rondom het koloniale verleden op te frissen. 

Maar waar gaan we eigenlijk naartoe? Wat is een Depot en welke regels gelden er? Laten we samen naar deze video kijken.

Vraag 1

Waar denk jij aan bij het 'koloniale verleden'?

Het programma dat we gaan volgen is:

'Het koloniale object spreekt'

Vraag 2

En wat heeft dat eigenlijk met Nederland en Rotterdam te maken?

Stap 3...

We gaan nu eerst naar een kort filmpje over de koloniale tijd kijken...

Klik op de vraagtekens en de oogjes om de vraag uit te klappen.

De leerlingen/studenten hebben in de voorbereidende video gezien dat er heel veel verschillende kunstwerken in een museumverzameling zitten. Het kan om een schilderij of een beeldhouwwerk gaan, maar het kan ook om een gebruiksvoorwerp gaan - zoals een jurk, een lamp of een stoel.
Sommige van deze objecten hebben een link met het koloniale verleden. De betekenis van deze kunstwerken is echter niet altijd duidelijk herkenbaar voor bezoekers, daarom gaan wij tijdens dit programma actief op zoek naar deze objecten en ontdekken samen de bijzondere en soms moeilijke verhalen die achter de objecten schuilgaan. 

De leerlingen/studenten kijken naar een kort videofragment over het 'koloniale verleden' van Nederland.

kaneel, kruidnagel, nootmuskaat, peper, thee, hout

slavenhandel

suiker, tabak, koffie, cacao, katoen

oranje: voormalige handelspost van Nederland

groen: voormalige kolonie van Nederland

Vraag

Wie kan een voormalige Nederlandse kolonie noemen? Welke producten werden daar verhandeld? 

Wat is een kolonie?

Een kolonie is een gebied buiten het eigen land dat een ander land bezet om het uit te buiten en er winst mee te maken.

Bespreek met de leerlingen/studenten:

• Wat is een kolonie?
• Wie kan een voormalige Nederlandse kolonie noemen? Welke producten werden daar verhandeld?
  (Klik op de plusjes om te zien welke producten op die plekken werden verhandeld door Nederlanders)

Nederlandse schepen vertrokken vanuit steden als Enkhuizen, Amsterdam, Middelburg en Rotterdam.

Door de overzeese handel kwamen veel producten (en ook kunstobjecten) in Nederland terecht. 

Nederlandse schepen voeren de hele wereld over. In de 17e eeuw was Nederland een van de machtigste koloniale en maritieme machten ter wereld.

Nederlandse schepen vertrokken vanuit steden als Enkhuizen, Amsterdam, Middelburg en Rotterdam. 
Wat hebben deze steden met elkaar gemeen (als je ze op de landkaart bekijkt)?

Door de overzeese handel kwamen veel producten (en ook kunstobjecten) in Nederland terecht. 

Zo ook een heel aantal objecten die in het Depot te zien zijn.

Wat zie je?

Vergelijk deze twee standbeelden met elkaar...

Toen versus nu:

Laat de leerlingen/studenten deze twee standbeelden met elkaar vergelijken.

Links te zien: Een standbeeld van de omstreden zeevaarder J.P. Coen in Hoorn. In de eerste helft van de 17e eeuw was Coen hoogste bestuurder en leidinggevende van de VOC. Om handelsmonopolies (op bijv. de nootmuskaat) te verkrijgen gaf hij opdracht tot militaire strafexpedities waarbij duizenden mensen in Zuidoost-Azië werden vermoord.

Rechts te zien: Een standbeeld van een 'normale' vrouw op het plein voor Rotterdam CS, gemaakt door Thomas J Price. Ze draagt een trainingsboek, sneakers en heeft haar handen in haar zakken gestoken. Thomas J Price maakt bewust fictieve, niet-geïdealiseerde figuren die zijn gebaseerd op observaties van mensen die je in het dagelijks leven tegenkomt, en daarbij corrigeert hij de ondervertegenwoordiging van mensen van kleur in de monumentale beeldhouwkunst.

1. Kijken zonder oordeel:
   Wat zie je? Beschrijf beide beelden zo precies mogelijk (houding, kleding, grootte, etc.)
2. Vergelijken:
   Welke verschillen zie je tussen deze twee standbeelden?
   Welke overeenkomsten zijn er?
   Welk beeld trekt het meest je aandacht? Waardoor denk je dat dat komt?
3. Reflectie:
   Moeten standbeelden vooral geschiedenis laten zien, of ook hedendaagse waarden? Waarom?

Net als andere sculpturen van Thomas J Price roept het beeld van de vrouw een discussie op: wie is volgens de maatschappij een monument waard? Openbare sculpturen tonen vaak machtige mannen; Price zegt zelf over zijn werk: "So who does society value? Who gets to be seen? Who gets to be represented?"

opdracht

Kun jij plekken, voorwerpen, tradities of etenswaren noemen waarin het koloniale verleden nog zichtbaar is?

We sluiten af met een schrijfopdracht. Laat de leerlingen/studenten zoveel mogelijk ideeën opschrijven/noemen en bespreek samen na.

Zie volgende slide voor mogelijke ideeën.

Je zou het misschien niet verwachten, maar de sporen van het koloniale verleden zijn overal om ons heen te vinden.
Een aantal voorbeelden:

- De Indische rijsttafel met saté en kroepoek

- Rotterdam: een stad met 175 nationaliteiten
- Koffie en thee (zijn onderdeel geworden van de Nederlandse cultuur, maar zijn oorspronkelijk afkomstig uit de voormalige koloniën)

- Broodje kip kerrie (afkomstig uit Suriname)
- Kaneel (werd door de VOC naar Nederland gehaald)
- Mattie (straattaal met invloeden uit verschillende voormalige koloniën: 'mattie' is afkomstig uit het Sranantongo (Surinaams-Nederlands) en betekent een vriend, kameraad, of maatje. Het woord werd tijdens de slavernij gebruikt voor lotgenoten en vrienden, en is nu onderdeel van de Nederlandse jeugdtaal.)
- Straatnamen zoals Witte de Withstraat (vernoemd naar de 17e eeuwse zeevaarder; Witte de With was als viceadmiraal van de VOC betrokken bij verschillende gewelddadige expedities)

Dit beeld 'Kabra Blauw' gaat over gedeeld verleden

gezamenlijke toekomst

vraag

wat zou er bedoeld worden met 'gedeeld verleden en gezamenlijke toekomst'?

Dit kunstwerk 'Kabra Blauw' krijgen de leerlingen/studenten in het Depot te zien en gaat over een gedeeld verleden en een gezamenlijke toekomst.

Bespreek met de leerlingen wat ‘gedeeld verleden’ en ‘gezamenlijke toekomst’ zou kunnen betekenen. 

Hoe hangen die twee volgens hen met elkaar samen?

Wat verwachten we van jou tijdens het bezoek?

Ga respectvol om met verschillen.

Luister en sta open voor verschillende perspectieven.

Deel je ervaringen/blik en durf vragen te stellen. 

Wat verwachten we van de leerlingen/studenten tijdens het bezoek?

- Blijf als groep bij elkaar (leerlingen worden opgesplitst in groepen van max 15 personen per kunstdocent)

- Stel je vragen aan de kunstdocent

- Luister naar elkaar

Depotontdekkingsreis

Tot snel in het Depot!

Hier kun je als docent mogelijk nog specifieke informatie geven (bijvoorbeeld wanneer jullie gaan en hoe het met de groepsverdeling zit).