De Kwestie · 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

• New lesson editor
• Maatschappijleer
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4,5

Introduction

De Kwestie, methode maatschappijleer voor de bovenbouw havo/vwo. Thema 3 (Parlementaire democratie), paragraaf 3.8: Hoe kun jij invloed hebben op wat de politiek beslist, ook als je nog niet mag stemmen? Stemmen is maar één manier. Actiegroepen, lobby, media en jij hebben ook invloed. Les van 40 minuten met een stelling als discussiemoment.

De Kwestie

MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

PARAGRAAF 3.8

Hoe krijg je de politiek in beweging?

Stemmen is maar één manier. Actiegroepen, lobby, media en jij hebben ook invloed.

Onderwijsstaking op het Malieveld in Den Haag, december 1982.

Paragraaf 3.8 van thema 3 (Parlementaire democratie). Kernconcepten: macht, representatie, democratie, en het politieke systeemmodel van Easton. De omslagfoto is van de grote onderwijsstaking op het Malieveld in december 1982: demonstreren is van alle tijden. Image credit: Marcel Antonisse / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

DE KWESTIE

Hoe kun jij invloed hebben op wat de politiek beslist, ook als je nog niet mag stemmen?

NA DEZE LES KUN JE

• vormen van politieke participatie herkennen

• pressiegroepen, actiegroepen en lobby van elkaar onderscheiden

• met het model van Easton uitleggen hoe een probleem een besluit wordt

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

1

Een petitie getekend

2

Gedemonstreerd of gestaakt

3

Iets gedeeld op sociale media

4

Nog nooit iets

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

Wat heb jij weleens gedaan om iets aan de politiek te laten weten?

Activatie, kort houden. Veel leerlingen denken dat ze nog geen invloed hebben omdat ze niet mogen stemmen. Laat zien dat bijna iedereen in de klas al een vorm van politieke participatie kent. Vraag bij "sociale media" door: is iets liken of delen ook meedoen aan politiek?

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

POLITIEKE PARTICIPATIE

Zo kun je meedoen

Stemmen

Vanaf je 18e kies je de gemeenteraad, de Tweede Kamer, de Staten en het Europees Parlement.

Demonstreren

Een grondrecht: je mag samen de straat op om je mening te laten zien, ook als je jonger bent dan 18.

Politici benaderen

Mail een Kamerlid of raadslid, of spreek in bij een vergadering van de gemeenteraad.

Sociale media

Een bericht, filmpje of campagne kan veel mensen bereiken en politici aan het denken zetten.

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

Politieke participatie is alles wat burgers doen om invloed te hebben op politieke besluiten. Het demonstratierecht staat in artikel 9 van de Grondwet: "Het recht tot vergadering en betoging wordt, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet, erkend." De burgemeester kan een demonstratie beperken, bijvoorbeeld voor het verkeer of om wanorde te voorkomen, maar niet verbieden om wat er gezegd wordt.

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

HANDTEKENINGEN

Petitie en burgerinitiatief

Met een petitie vraag je de overheid iets te doen. Dat recht heeft iedereen, jong of oud. Je verzamelt handtekeningen en biedt ze aan, vaak met een foto voor de media.

Een burgerinitiatief gaat verder. Heb je minstens 40.000 handtekeningen, dan moet de Tweede Kamer je onderwerp bespreken. Of er ook iets verandert, beslist de Kamer.

Kunstenaars bieden in 1983 een petitie tegen bezuinigingen aan de Tweede Kamer aan.

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

Het petitierecht staat in artikel 5 van de Grondwet: "Ieder heeft het recht verzoeken schriftelijk bij het bevoegd gezag in te dienen." Een petitie heeft geen verplichte gevolgen; een burgerinitiatief zet een onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer. Controleer desgewenst de actuele regels voor het burgerinitiatief op de site van de Tweede Kamer. Veel gemeenten kennen een eigen, lokaal burgerinitiatief. Image credit: Rob Croes / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

SAMEN STERKER

Pressiegroep of actiegroep?

Pressiegroep

Een vaste organisatie die opkomt voor de belangen van haar leden of voor een doel, zoals een vakbond, een werkgeversclub, een boerenorganisatie of een milieuorganisatie.

Pressiegroepen lobbyen: ze praten achter de schermen met Kamerleden, ministers en ambtenaren om hun wensen in wetten te krijgen.

Actiegroep

Een tijdelijke groep met één doel, bijvoorbeeld buurtbewoners die een snelweg of de sluiting van hun zwembad willen tegenhouden.

Actiegroepen hebben minder geld en contacten. Ze zoeken daarom vaak de publiciteit: een demonstratie, een petitie of een opvallende actie. Is het doel bereikt of verloren, dan houdt de groep op.

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

Voorbeelden van pressiegroepen: de FNV (werknemers), VNO-NCW (werkgevers), LTO (boeren), de ANWB (automobilisten), Milieudefensie. Lobbyen is niet verboden en hoort bij de democratie: politici hebben informatie nodig. Kritiek: wie meer geld en contacten heeft, wordt beter gehoord. Dat raakt aan het kernconcept macht.

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

Buurtbewoners richten een groep op om de sluiting van hun zwembad tegen te houden. Wat is dit?

A

Een pressiegroep

B

Een actiegroep

C

Een burgerinitiatief

D

Een politieke partij

Een actiegroep: tijdelijk, één doel, opgericht door betrokken burgers. Een pressiegroep is een vaste organisatie met leden. Een burgerinitiatief is geen groep maar een voorstel aan de Tweede Kamer met minstens 40.000 handtekeningen. Een partij doet mee aan verkiezingen en wil zelf in de raad of het parlement.

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

HET MODEL VAN EASTON

Van wens naar besluit

De politicoloog David Easton zag de politiek als een systeem dat wensen uit de samenleving omzet in besluiten.

Invoer: burgers en groepen hebben eisen en wensen. Poortwachters, zoals media, pressiegroepen, partijen en Kamerleden, bepalen welke wensen doordringen. Zo komt een probleem op de politieke agenda.

Omzetting: regering en parlement debatteren en beslissen. Uitvoer: een wet, een regel of geld.

Terugkoppeling: mensen reageren op het besluit, en daaruit ontstaan weer nieuwe wensen.

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

Het politieke systeemmodel van Easton hoort bij het examenprogramma. Bij de invoer horen eisen én steun (bijvoorbeeld vertrouwen in de politiek). De meeste wensen halen de agenda niet: poortwachters filteren. Doorvraag: welke poortwachter is voor jongeren het belangrijkst? Veel leerlingen noemen sociale media.

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

WAAKHOND

Media en jongeren zetten onderwerpen op de agenda

Journalisten zijn de waakhond van de democratie: ze zoeken uit wat er misgaat en dwingen politici om uitleg te geven. De toeslagenaffaire kwam aan het licht doordat journalisten jarenlang bleven doorvragen.

Ook jongeren kunnen de agenda halen. In 2019 spijbelden duizenden scholieren voor het klimaat, en jongerenorganisaties praten mee in Den Haag. Via sociale media kan een actie snel groot worden.

Maar sociale media hebben een keerzijde: nepnieuws en een kleine groep die heel hard roept, kunnen het beeld vertekenen.

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

In de toeslagenaffaire speelden onder meer journalisten van RTL Nieuws en Trouw een grote rol. De klimaatstakingen van scholieren waren in 2019 onder meer in Den Haag. Voorbeelden van jongerenorganisaties: het LAKS (scholieren) en de Nationale Jeugdraad. Media zijn zelf ook poortwachters: zij kiezen wat nieuws is.

1

Regering en parlement besluiten

2

Mensen hebben een wens of klacht

3

Mensen reageren op het besluit

4

Media en groepen maken het bekend

5

Er komt een nieuwe wet of regel

6

Het komt op de politieke agenda

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

Zet de stappen van het model van Easton in de goede volgorde.

Invoer, poortwachters, agenda, omzetting, uitvoer, terugkoppeling. Verwachte fout: de politieke agenda helemaal vooraan zetten, alsof politici zelf bedenken waar het over gaat. Doorvraag: waarom is de laatste stap belangrijk? (De cirkel is rond: het besluit leidt tot nieuwe wensen.)

1

Eens

2

Oneens

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

Stelling: Wie demonstreert, mag daarbij best de snelweg blokkeren.

Het discussiemoment van de les, ongeveer 5 minuten. Aanleiding: klimaatactivisten blokkeerden de afgelopen jaren vaak de A12 in Den Haag; ook boeren blokkeerden wegen. Doorvraag 1: waar houdt jouw vrijheid op als anderen er last van hebben? (Artikel 9 Grondwet, de burgemeester kan beperken.) Doorvraag 2: vind je het anders als het om een doel gaat dat jij belangrijk vindt? Let erop dat leerlingen het met dezelfde maatstaf beoordelen, ongeacht het doel.

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

TERUG NAAR DE KWESTIE

Hoe kun jij invloed hebben op wat de politiek beslist, ook als je nog niet mag stemmen?

WAT JE NU WEET

• Je kunt op veel manieren meedoen: stemmen vanaf 18, maar ook demonstreren, een petitie of burgerinitiatief en politici benaderen.

• Pressiegroepen lobbyen als vaste organisatie; actiegroepen zoeken als tijdelijke groep vooral de publiciteit.

• Volgens Easton bepalen poortwachters als media en groepen welke wensen op de politieke agenda komen.

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

Kies een probleem dat jou raakt. Welke twee manieren kies je om de politiek in beweging te krijgen, en waarom?

Exit ticket. Een goed antwoord noemt twee concrete vormen van participatie, kiest het goede bestuur (gemeente, Tweede Kamer) en legt uit hoe het onderwerp zo langs de poortwachters op de agenda komt. Verwachte fout: alleen "stemmen" noemen, terwijl dat voor de meeste leerlingen nog niet kan.

De Kwestie

THEMA 3 · PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE

BEGRIPPEN

Woorden van deze les

Politieke participatie: alles wat burgers doen om invloed te hebben op politieke besluiten

Pressiegroep: vaste organisatie die de politiek beïnvloedt voor haar leden of doel

Actiegroep: tijdelijke groep burgers met één doel, die vaak publiciteit zoekt

Lobbyen: achter de schermen politici en ambtenaren proberen te overtuigen

Burgerinitiatief: voorstel met minstens 40.000 handtekeningen dat de Kamer moet bespreken

Model van Easton: politiek als systeem: invoer, omzetting, uitvoer en terugkoppeling

Politieke agenda: de onderwerpen waar de politiek zich op een moment mee bezighoudt

Poortwachter: wie bepaalt welke wensen de politieke agenda halen, zoals de media

§ 3.8 Hoe krijg je de politiek in beweging?