Water in het Midden-Oosten (Aardrijkskunde vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining water in het Midden-Oosten: stroomgebiedkaarten lezen, gegevens over watergebruik analyseren, verklaren met oorzaak en gevolg en maatregelen waarderen.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Examentraining

Water in het Midden-Oosten: zo pak je examenvragen aan

De oostkust van de Dode Zee in Jordanië

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Faris El-Gwely / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over water in het Midden-Oosten herkennen en een goed antwoord opbouwen met een kaart, een tabel of een situatie.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat voor vraag is het? Beschrijven, verklaren of waarderen?

• 2. Kijk: wat laat de bron zien? Lees de titel, de legenda en de eenheden.

• 3. Zoek: welke begrippen horen erbij? Bijvoorbeeld stroomgebied, fossiel water of verzilting.

• 4. Schrijf: verklaren is oorzaak + gevolg. Gebruik 'daardoor' of 'omdat'.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Vraagtype 1: een stroomgebiedkaart lezen

• Op de kaart zie je de rivier, de zijrivieren en de landen in het stroomgebied.

• Bovenstrooms is waar de rivier vandaan komt. Benedenstrooms is richting zee.

• Wat een land bovenstrooms doet, zoals een dam bouwen, merken de landen benedenstrooms.

• Zoek op de kaart altijd eerst de bron en de monding. Volg dan de pijl van de stroom.

Kaartlezen is voor alle niveaus, kaartinterpretatie voor KB en GL/TL. Laat de kaart van de stroomgebieden van Nijl, Eufraat en Tigris in de atlas opzoeken. Veelgemaakte fout: denken dat het land aan de monding de meeste macht over het water heeft; het is juist het land bovenstrooms.

Turkije bouwt dammen in de Eufraat. Welk land merkt dat als laatste?

A

Syrië

B

Irak

C

Egypte

D

Jordanië

Goed: Irak. De Eufraat stroomt van Turkije via Syrië naar Irak en de Perzische Golf. Verwachte fout: Syrië, omdat leerlingen 'als eerste' en 'als laatste' door elkaar halen. Egypte en Jordanië liggen niet in het stroomgebied van de Eufraat.

Zet de plaatsen langs de Nijl op volgorde, van bron naar zee

1

Khartoem in Soedan

2

Het Victoriameer

3

De delta aan de Middellandse Zee

4

Caïro

5

Het Nassermeer en de Aswandam

Juiste volgorde zoals getoond. De Witte Nijl komt uit het Victoriameer, bij Khartoem komt de Blauwe Nijl erbij, daarna het stuwmeer bij Aswan, dan Caïro en de delta. Verwachte fout: Caïro vóór Aswan zetten, omdat Caïro bekender is.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Vraagtype 2: gegevens over watergebruik

• Je krijgt een tabel of diagram, bijvoorbeeld het watergebruik per sector of per jaar.

• Kijk eerst: wat is het grootste deel, en wat verandert er in de tijd?

• Rond af en vergelijk: 'meer dan de helft' of 'bijna twee keer zo veel'.

• Trek daarna een conclusie en verklaar die met het klimaat of de bevolkingsgroei.

Informatie uit tabellen en figuren selecteren, ordenen, analyseren en daar conclusies uit trekken, voor alle niveaus. De getallen in de vragen gaan over een verzonnen land X en zijn bedoeld als oefenbron. Veelgemaakte fout: een getal overschrijven zonder conclusie.

Land X: landbouw 80%, huishoudens 15%, industrie 5% van het water. Conclusie?

A

Zuiniger irrigeren bespaart het meeste water

B

Korter douchen bespaart het meeste water

C

Minder fabrieken bouwen bespaart het meeste

D

Alle sectoren gebruiken ongeveer evenveel

Goed: de landbouw gebruikt verreweg het meeste, dus daar is de grootste besparing mogelijk, bijvoorbeeld met druppelirrigatie. Verwachte fout: korter douchen, omdat leerlingen aan hun eigen gebruik in Nederland denken. De getallen zijn een oefenbron.

Land X heeft twee keer zo veel inwoners, maar evenveel water. Wat betekent dat?

Goed antwoord: er is per inwoner nog maar half zo veel water. Daardoor wordt het tekort groter en moet er meer grondwater worden opgepompt, zeewater worden ontzilt of zuiniger worden gebruikt. Verwachte fout: alleen 'er is minder water' schrijven; de hoeveelheid water blijft gelijk, het is minder per persoon.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Vraagtype 3: verklaren met oorzaak en gevolg

• Bij een verklaarvraag noem je een oorzaak en een gevolg, met een verbindingswoord.

• Voorbeeld: water uit de Jordaan gehaald, daardoor komt er minder in de Dode Zee, daardoor daalt het peil.

• Gebruik de begrippen uit de les: verdroging, verzilting, fossiel water.

• Eén stap overslaan kost vaak een punt. Schrijf elke schakel op.

De oostkust van de Dode Zee in Jordanië

Verbanden leggen: BB enkelvoudig (één oorzaak, één gevolg), KB en GL/TL ook meervoudig (een keten van oorzaken en gevolgen). Image credit: Faris El-Gwely / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Leg uit waardoor de Dode Zee steeds kleiner wordt.

Goed antwoord in stappen: landen halen veel water uit de Jordaan voor landbouw en drinkwater, daardoor stroomt er minder water de Dode Zee in. De verdamping blijft even groot, daardoor daalt het peil. Ook de winning van mineralen kost water. Verwachte fout: alleen 'door de hitte' schrijven, zonder de Jordaan.

Een boer irrigeert jaren een woestijnakker. Nu groeit er weinig. Waardoor?

A

Het regenwater heeft de grond weggespoeld

B

De grond heeft te veel water opgenomen

C

Er is zout in de bodem achtergebleven

D

Er is zeewater over de akker gestroomd

Goed: verzilting. Het irrigatiewater verdampt, het zout dat erin zat blijft achter. Verwachte fout: zeewater kiezen, omdat leerlingen verzilting alleen met de zee verbinden.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Vraagtype 4: een maatregel waarderen

• Bij waarderen geef je een voordeel en een nadeel van een maatregel.

• Bekijk de maatregel vanuit dimensies: natuurlijk, sociaal-economisch, cultureel en politiek.

• Voorbeeld stuwdam: voordeel sociaal-economisch, water voor irrigatie en stroom.

• Nadeel politiek: landen benedenstrooms krijgen minder water en krijgen ruzie.

De Atatürkdam in de Eufraat (Turkije)

Voor- en nadelen van maatregelen vanuit dimensies zijn alleen examenstof voor KB en GL/TL; BB beschrijft de maatregelen. De casus Watermanagement met Aswandam en Atatürkdam (V/3) is alleen examenstof voor GL/TL. Vraag leerlingen steeds welke dimensie bij hun argument hoort. Image credit: Alen Ištoković / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

Turkije bouwt een stuwdam in de Eufraat. Welk nadeel is politiek?

A

Er verdampt veel water uit het stuwmeer

B

Syrië en Irak zijn boos over minder water

C

De bouw van de dam kost veel geld

D

Dorpen en oude gebouwen lopen onder water

Goed: conflict tussen landen, de politieke dimensie. Verdamping is natuurlijk, de kosten sociaal-economisch, dorpen en oude gebouwen onder water cultureel (of sociaal-economisch). Verwachte fout: de kosten kiezen, omdat leerlingen geld en overheid aan politiek koppelen.

Geef een voordeel en een nadeel van ontzilting. Noem de dimensies.

Goed antwoord bijvoorbeeld: voordeel, genoeg drinkwater, ook in droge jaren, zonder grondwater of rivieren uit te putten (natuurlijk of sociaal-economisch). Nadeel: het kost veel energie en geld (sociaal-economisch), of het zoute restwater gaat terug in zee en schaadt het zeeleven (natuurlijk). Verwachte fout: twee voordelen noemen, of geen dimensie erbij zetten.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Een stroomgebiedkaart lezen

2

Gegevens over watergebruik

3

Verklaren met oorzaak en gevolg

4

Een maatregel waarderen

Oefen het vraagtype met de meeste stemmen nog eens met een opgave uit een oud examen.

WATER · MIDDEN-OOSTEN

Tips voor op het examen

• Zoek op een stroomgebiedkaart eerst de bron en de monding: dan weet je wat boven- en benedenstrooms is.

• Bij een tabel: noem het grootste deel en de verandering, en trek dan pas een conclusie.

• Bij 'verklaar' altijd oorzaak én gevolg noemen, verbonden met 'daardoor' of 'omdat'.

• Bij 'geef een voordeel en een nadeel' geef je er van elk precies één, met de dimensie erbij.

• Gebruik de begrippen uit de syllabus letterlijk: aquifer, fossiel water, verdroging, verzilting.