WO I vmbo · Les 1 · Europa op scherp

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

LES 1 / 6

Europa op scherp

Waarom Europa in 1914 klaar was voor oorlog

De Eerste Wereldoorlog

Serie van zes lessen over de Eerste Wereldoorlog voor 3 en 4 vmbo GL/TL. Korte zinnen, elk begrip wordt op de dia uitgelegd. Deze les: de vier oorzaken van de oorlog. Image credit: Unknown author (U.S. Naval Historical Center; restauratie Adam Cuerden) / Wikimedia Commons (Public domain)

NA DEZE LES KAN IK...

vier oorzaken noemen van de Eerste Wereldoorlog.

CENTRALE VRAAG

Waarom was Europa in 1914 zo gevaarlijk?

De Eerste Wereldoorlog

Waardoor kan een ruzie uit de hand lopen?

Activatie. Verwacht: boos, trots, vrienden die meedoen, wapens. Dat zijn precies de oorzaken van deze les: onthoud de antwoorden.

EUROPA, 1913

Al veertig jaar geen grote oorlog. Toch was iedereen bang.

Hoe kan dat?

De Eerste Wereldoorlog

Laat de vraag even hangen. Rond 1900 waren de grote landen van Europa rijk en machtig, maar ze vertrouwden elkaar niet. Image credit: Unknown photographer / Wikimedia Commons (Public domain)

VIER OORZAKEN

Onthoud: M · A · I · N

Militarisme

Landen vinden een groot leger heel belangrijk.

Allianties

Landen beloven elkaar te helpen in een oorlog.

Imperialisme

Landen willen zoveel mogelijk koloniën.

Nationalisme

Mensen vinden hun eigen land het beste.

De Eerste Wereldoorlog

De kaarten verschijnen één voor één (klik). MAIN is Engels voor ‘belangrijkste’: een ezelsbruggetje.

01

Wapens en vrienden

Militarisme en allianties

De Eerste Wereldoorlog

Image credit: Unknown photographer / Wikimedia Commons (Public domain)

1906

Wie heeft het grootste schip?

Groot-Brittannië bouwt de Dreadnought: het sterkste oorlogsschip van de wereld.

Duitsland wil er ook zo een. Zo begint een wapenwedloop: landen proberen elkaar steeds te overtreffen met wapens.

HMS Dreadnought, 1906

De Eerste Wereldoorlog

Ook de legers op het land werden steeds groter: miljoenen jonge mannen moesten in dienst. Image credit: Unknown author (U.S. Naval Historical Center; restauratie Adam Cuerden) / Wikimedia Commons (Public domain)

DE KEIZER

Wilhelm II

Hij is de keizer van Duitsland.

Hij wil dat Duitsland net zo machtig wordt als Groot-Brittannië. Daarom wil hij een grote vloot en veel soldaten.

Wilhelm II in uniform

De Eerste Wereldoorlog

Leuk weetje: Wilhelm II was een kleinzoon van de Britse koningin Victoria. Veel koningen in Europa waren familie van elkaar. Image credit: Studio of Thomas Heinrich Voigt / Wikimedia Commons (Public domain)

Twee groepen in Europa, 1914

Klik op de gouden punten

Kaart: historicair, Fluteflute & Bibi Saint-Pol, CC BY-SA 2.5

**Groot-Brittannië** Groep 1: de **Entente**. Heeft de grootste vloot van de wereld.

1

**Frankrijk** Groep 1: de Entente. Is nog boos op Duitsland over een oorlog in 1871.

2

**Rusland** Groep 1: de Entente. Een heel groot land.

3

**Duitsland** Groep 2. Ligt tussen Frankrijk en Rusland in. Voelt zich **ingesloten**.

4

**Oostenrijk-Hongarije** Groep 2: vriend van Duitsland. In dit land wonen veel verschillende volken.

5

**Servië** Een klein land. Rusland is zijn beschermer. Hier begint de oorlog in 1914.

6

Groen = de Entente, olijfgroen = Duitsland en zijn bondgenoten. Laat leerlingen per punt zeggen bij welke groep het land hoort. Image credit: historicair, Fluteflute & Bibi Saint-Pol / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

ALLIANTIES

Waarom zijn bondgenoten gevaarlijk?

Het idee

Niemand valt een land aan dat sterke vrienden heeft.

Het gevaar

Maken twee landen ruzie? Dan doen hun vrienden ook mee.

Het gevolg

Een kleine ruzie wordt zo een grote oorlog.

De Eerste Wereldoorlog

Vergelijk met een ruzie op het schoolplein: als iedereen zijn vrienden erbij haalt, wordt het een groot gevecht.

Wat is een alliantie?

A

Een land met veel koloniën

B

Landen die beloven elkaar te helpen

C

Een leger met veel soldaten

D

Een groot oorlogsschip

Goed: landen die elkaar hulp beloven. ‘Oorlogsschip’ hoort bij militarisme.

Vul in

Groot-Brittannië en Duitsland bouwden steeds meer oorlogsschepen. Dat heet een wapenwedloop. Landen die beloven elkaar te helpen, sluiten een alliantie.

wapenwedloop

alliantie

kolonie

vloot

Twee woorden, met twee afleiders. Laat leerlingen de begrippen hardop herhalen.

02

Koloniën en trots

Imperialisme en nationalisme

De Eerste Wereldoorlog

Image credit: Hogweard / Wikimedia Commons (Public domain)

ONTDEK DE BRON

Wie krijgt Afrika?

Europese landen verdelen Afrika onder elkaar. Zo'n gebied heet een kolonie.

Duitsland was laat en kreeg maar een klein stukje. Dat vond het oneerlijk.

Klik op de gouden punten.

Kaart: Hogweard, publiek domein

De Eerste Wereldoorlog

**Roze = Brits** Groot-Brittannië heeft de meeste koloniën.

1

**Paars = Frans** Frankrijk heeft ook een groot deel. Duitsland en Frankrijk kregen hier ruzie over.

2

**Blauw = Duits** Duitsland heeft maar een paar koloniën.

3

**Abessinië** Een van de twee landen die vrij zijn gebleven.

4

Imperialisme = een land wil zijn macht uitbreiden over andere gebieden, bijvoorbeeld met koloniën. Image credit: Hogweard / Wikimedia Commons (Public domain)

NATIONALISME

Mijn land is het beste

Trots

Veel mensen vinden hun eigen land beter dan andere landen.

Een eigen land

Sommige volken, zoals de Serviërs, willen een eigen land.

Gevaar

Oostenrijk-Hongarije is bang dat zijn volken weglopen.

De Eerste Wereldoorlog

Nationalisme = sterke liefde voor je eigen land of volk, soms ten koste van anderen.

Wat is imperialisme?

A

Een land bouwt veel oorlogsschepen

B

Landen beloven elkaar te helpen

C

Mensen vinden hun eigen land het beste

D

Een land wil macht over andere gebieden, zoals koloniën

Goed. De andere antwoorden horen bij de andere oorzaken: militarisme, allianties en nationalisme.

Welke van de vier oorzaken vind jij het gevaarlijkst?

Geen goed of fout antwoord. Vraag door: waarom? Een voorbeeld uit de les maakt het antwoord sterker.

03

Het kruitvat

De Balkan

De Eerste Wereldoorlog

Image credit: historicair, Fluteflute & Bibi Saint-Pol / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

DE BALKAN

1908

Oostenrijk-Hongarije pakt Bosnië

In Bosnië wonen veel Serviërs. Servië is daar heel boos over.

Rusland helpt Servië. Duitsland helpt Oostenrijk-Hongarije. De Balkan is een kruitvat: één vonk en het ontploft.

De Eerste Wereldoorlog

Een kruitvat is een ton met buskruit. Leg uit waarom dat woord zo goed past. Image credit: historicair, Fluteflute & Bibi Saint-Pol / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

1

Duitsland wordt één land

2

Europese landen verdelen Afrika

3

Oostenrijk-Hongarije pakt Bosnië

4

Groot-Brittannië bouwt de Dreadnought

Zet in de goede volgorde

1871, 1884, 1906, 1908. Staat de Dreadnought vooraan? Dan is de volgorde van de koloniën en de vloot omgedraaid.

Waarom heet de Balkan een kruitvat?

A

Een ruzie daar kan heel Europa in oorlog brengen

B

Alle koloniën lagen daar

C

Er lag daar veel buskruit opgeslagen

D

Het was er altijd heel warm

Goed: via de bondgenoten konden alle grote landen meedoen. ‘Buskruit’ is beeldspraak.

DE LINK MET NU

Vrienden, toen en nu

TOEN

Vóór 1914 beloofden landen elkaar te helpen in een oorlog. Dat moest vijanden bang maken.

NU

Nederland is lid van de NAVO. Wordt één land aangevallen? Dan helpen de anderen.

Ook dat is bedoeld om aanvallers bang te maken.

De Eerste Wereldoorlog

Vraag: wat is het verschil met 1914? (De NAVO is openbaar, landen praten veel met elkaar.) Houd het kort.

Eén woord voor Europa in 1913

Reflectie. Verwacht: spanning, angst, trots.

Begrippen

militarisme - een groot leger vinden heel belangrijk

wapenwedloop - landen willen steeds meer wapens dan de ander

alliantie - landen beloven elkaar te helpen

kolonie - gebied dat bestuurd wordt door een ander land

imperialisme - een land wil macht over andere gebieden

nationalisme - je eigen land of volk het beste vinden

De Eerste Wereldoorlog