Kijken naar... De Nachtwacht

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-3

KIJKEN NAAR...

De Nachtwacht

Rembrandt van Rijn · 1642 · Rijksmuseum, Amsterdam

Kijken naar...

Kijkles uit de reeks Kijken naar... van geschiedenisleraar.nl.

Kijk goed naar het schilderij. Wat valt je als eerste op?

Laat leerlingen eerst rustig kijken, vóór je de gouden punten opent.

Sinds is de Nachtwacht 363 bij 438 cm, maar dat was het schilderij niet toen Rembrandt het maakte! Het was toen een stuk groter: 500 bij 387 cm. Maar omdat het schilderij niet paste op de plaats waar het zou gaan hangen in het stadhuis op de Dam (tegenwoordig Paleis op de Dam), werden er in 1715 stukken vanaf gesneden. Benieuwd hoe de Nachtwacht eruit zag vóór de stukken eraf waren gesneden? Klik op de afbeelding rechtsonder in de hoek.

1

De Nachtwacht heet tegenwoordig zo, maar de oorspronkelijke titel is: ‘De compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren’. Het is onduidelijk waar de naam Nachtwacht precies vandaan komt. Is het misschien de kleur van het schilderij? Of was dit inderdaad een nachtwacht?

2

Kapitein Frans Banninck Cocq

3

Luitenant Willem van Ruytenburgh

4

Schilderijen van schutterijen (een soort politie) waren erg populair in de tijd. De leden van een schutterij betaalden veel geld om er goed en stoer uit te zien. Rembrandt had voor het maken van dit schilderij ongeveer 3500 gulden verdiend. Dat was in die tijd veel geld, maar niet ongebruikelijk voor een schilderij van Rembrandt.

5

Is dit Rembrandt zelf? Sommige mensen zeggen van wel.

6

Het meisje stelt een soort mascotte voor. Aan haar riem hangt een dode vogel. Vooral de twee poten van het beest, de klauwen, zijn duidelijk te zien. Ze zijn het symbool voor de kloveniers (de schutters), die ook wel ‘klauweniers’ werden genoemd.

7

Kloveniers waren schutters met een musket (geweer). Rembrandt heeft in zijn schilderij laten zien wat er allemaal bij komt kijken om zo'n musket te gebruiken. Zo vult er één zijn musket met kruit; ééntje schiet zijn musket af en een ander reinigt zijn musket door het kruit weg te blazen.

8

Het is bijna niet te zien, maar in hun wapen hadden de Kloveniers twee klauwen van een vogel. Die twee klauwen zie je ook weer terug bij de vogel die het meisje bij zich draagt.

9

Op dit schild staan de namen van de personen die zijn afgebeeld (en waarschijnlijk ook hebben betaald).

10

Hoeveel is de Nachtwacht waard? Dat is niet te zeggen: het schilderij is nooit verkocht of te koop aangeboden. Er is later weleens geprobeerd om het uit te rekenen. Ze kwamen toen uit op een bedrag van 500 miljoen Euro!

11

De signatuur (soort handtekening) van Rembrandt: ‘Rembrandt f 1642’

12

Sommige leden van de schutterij weigerden te betalen toen ze het schilderij zagen: ze stonden er maar half op! Of keken de andere kant op! "Daarvoor ga ik niet betalen!", zeiden sommigen

13

Honden op schilderijen waren vaak een teken van trouw ('trouwe viervoeter'). Of de hond in dit schilderij dezelfde functie heeft, trouw aan de stad Amsterdam, is niet bekend.

14

De Nachtwacht lijkt misschien een rommeltje, maar als je goed kijkt zitten er duidelijk 'lijnen' in. Dat zie je bijvoorbeeld aan de lansen en geweren.

15

Wie of wat is er op De Nachtwacht geschilderd?

A

Een groep soldaten die gaat vechten

B

Een schutterij: een soort stadspolitie

C

De familie van Rembrandt

D

Een nachtwaker in Amsterdam

Een schutterij. De naam Nachtwacht is pas later bedacht en klopt eigenlijk niet.

Waarom is De Nachtwacht kleiner dan toen Rembrandt hem schilderde?

A

Rembrandt heeft hem zelf ingekort

B

Hij is beschadigd in de oorlog

C

Het doek is gekrompen door vocht

D

Er zijn stukken afgesneden zodat hij in het stadhuis paste

In 1715 werden er stukken afgesneden.