Geschiedenisleraar.nl
Dé link tussen verleden en heden

De bezetting van Nederland

De Tweede Wereldoorlog


De bezetting van Nederland
1 / 47
next
Slide 1: Slide
GeschiedenisMiddelbare schoolvmbo k, g, t, mavo, havo, vwoLeerjaar 3-6

This lesson contains 47 slides, with interactive quizzes, text slides and 2 videos.

time-iconLesson duration is: 60 min

Introduction

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op welke manier de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog verliep.

Items in this lesson

De Tweede Wereldoorlog


De bezetting van Nederland

Slide 1 - Slide

Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Saga

Slide 2 - Slide

Leerdoel
Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op welke manier de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog verliep.

Slide 3 - Slide

Wat weet jij eigenlijk van
de Duitse Bezetting?

Slide 4 - Mind map


Nederland mobiliseert
november 1939




  • De Nederlandse regering hoopt dat, net als tijdens de Eerste Wereldoorlog, Nederland neutraal zou blijven. 
  • Uiteindelijk wordt pas laat besloten om tóch te mobiliseren en gebruik te maken van de Hollandse Waterlinie.

Slide 5 - Slide


Duitsland valt aan
10 mei 1940



  • Op vrijdagmorgen, om 3.55, valt het Duitse leger Nederland aan. 
  • Op sommige plekken, zoals bij de Afsluitdijk en de Grebbelinie, wordt nog behoorlijk tegenstand geboden, maar tegen de Duitse Blitzkrieg is niets opgewassen.

Slide 6 - Slide


Regering wijkt uit naar Londen
13 mei 1940



  • Om niet in de handen van de Duitsers te vallen, wijkt een groot deel van de Nederlandse regering uit naar Engeland.
  • Vanuit Londen zal koningin Wilhelmina de Nederlanders motiveren om niet op te geven en tegen de bezetters te strijden.

Slide 7 - Slide


Bommen op Rotterdam
14 mei 1940



  • Hoewel de stad zich al heeft overgegeven, bombarderen de Duitsers Rotterdam tóch.
  • Het bombardement duurt maar een kwartier, maar de binnenstad is verwoest, en zal pas na de oorlog weer worden opgebouwd.

Slide 8 - Slide


Nederland capituleert
15 mei 1940



  • Na het bombardement op Rotterdam, en de Duitse dreiging om ook andere steden te bombaderen, kan Nederland niets anders dan zich overgeven.
  • In totaal komen in de meidagen van 1940 ongeveer 2200 mensen om het leven.

Slide 9 - Slide


Deel van Duitsland
29 mei 1940



  • Nederland wordt een deel van Duitsland: Reichskommissariat Niederlande
  • De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart wordt Reichskommisar. 



Slide 10 - Slide





  • De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), die collaboreerde met de Duitsers, is de enige politieke organisatie die mag blijven bestaan.
  • De leider van de NSB, Anton Mussert, mag zich 'Leider van het Nederlandsche Volk' noemen, maar de Duitsers zijn uiteindelijk de baas.



Slide 11 - Slide


Gelijkschakeling
vanaf mei 1940



  • Elke burger, organisatie en vereniging moet zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan het Leidersbeginsel. 
  • Iedereen die dit niet doet, wordt ontslagen en of opgepakt.
  • Journalisten mochten alleen schrijven wat de Nazi's opdroegen (censuur).


Slide 12 - Slide


Gelijkschakeling
vanaf mei 1940



Elke burger, organisatie en vereniging moest zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan het Leidersbeginsel. Iedereen die dit niet deed, 
werd ontslagen en of opgepakt.
Journalisten mochten alleen schrijven wat de Nazi's opdroegen (censuur)


Slide 13 - Slide




Voor sommige beroepen (bijvoorbeeld: leraren) 
moet een Ariërverklaring worden getekend.
Hierin verklaar jij, je ouders en grootouders, niet Joods te zijn.

Eind november 1940 waren er al 
2200 mensen hierdoor ontslagen...

Slide 14 - Slide




Alle post- en sierduiven moeten worden gedood. 
Duiven vliegen vrij rond en kunnen 
boodschappen brengen naar de geallieerden.

Duivenpootjes mét ring moeten 
als bewijs worden ingeleverd.

Slide 15 - Slide


De eerste bezettingsmaanden
mei 1940 - februari 1941



  • De Duitsers gedragen zich meestal keurig en de meeste Nederlanders pakken hun normale leven op en werken, passief of actief, met de Duitsers samen.
  • Nederlandse bedrijven kunnen goed geld verdienen aan de 'Duitse oorlog'...

Slide 16 - Slide






Behalve de NSB zijn er ook andere Nederlanders 
die actief tot samenwerking oproepen, zoals 
de Nederlandsche Unie.
Andere Nederlanders kiezen bewust om samen 
te werken, om te voorkomen dat hun positie 
wordt ingenomen door een NSB-er of Duitser.

Slide 17 - Slide


Februaristaking
februari 1941


  • De eerste grote verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland.
  • Aanleiding waren de razzia's in Amsterdam, als reactie op de moord op een NSB-er.
  • De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in heel bezet Europa.

Slide 18 - Slide


Jodenvervolging in Nederland
vanaf mei 1940



  • Net als in andere delen van het Duitse Rijk worden snel anti-Joodse maatregelen, zoals het ontslag van Joodse ambtenaren of de registratieplicht.

Slide 19 - Slide






  • Vanaf april 1941 verschijnen de bordjes "Voor Joden verboden"  in de Nederlandse steden.

Slide 20 - Slide






  • Vanaf mei 1942 zijn Joden verplicht om een Jodenster te dragen.
  • In dat jaar gaan ook de eerste Joden via Westerbork naar Auschwitz...

Slide 21 - Slide



Arbeidsinzet
mei 1943





  • Wat begon als vrijwillig werken in Duitsland, wordt in 1943 verplicht: alle mannen tussen 18 en 35 jaar moeten zich melden.
  • Uiteindelijk werken rond de 500.000 Nederlanders in Duitsland.

Slide 22 - Slide



Vechten voor 
de vijand








  • De Nederlandse SS bestond uit ongeveer 7000 man.

Slide 23 - Slide


Onderduiken


  • Onderduiken om je te verbergen zodat je niet wordt opgepakt door de politie of Duitsers. 
  • Dit zijn niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz. 
  • Op het hoogtepunt zijn er alleen al in Nederland ruim 350.000 mensen ondergedoken


Slide 24 - Slide


Verzet



  • Wat is verzet? 
  • Aanslagen plegen of illegale krantjes verspreiden? Onderduikers helpen? Of naar rechts gaan als de Duitsers zeggen dat je naar links moet gaan?


Slide 25 - Slide




  • In totaal waren er rond de 45.000 Nederlanders die actief verzet pleegden. 
  • Maar dat konden ze niet doen zonder de hulp van honderduizenden anderen.
  • Verzet plegen was levensgevaarlijk: niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving.

Slide 26 - Slide








Om te voorkomen dat Joden worden opgepakt,
worden identiteitsbewijzen vervalst...

Slide 27 - Slide


Dolle Dinsdag
5 september 1944



  • De opmars van de geallieerden na D-Day gaat erg snel. 
  • De gebeurtenissen worden gevolgd op illegale radio's: "Ze zijn in Nederland!"



Slide 28 - Slide






  • Duitse soldaten slaan op de vlucht voor de naderende geallieerden.
  • Maar de geallieerden komen helemaal niet...
  • Het volksfeest was veel te voorbarig losgebarsten.






Slide 29 - Slide


Slag om Arnhem
september 1944




  • De Geallieerden willen doorstoten tot het noordelijk deel van Nederland, om daar vandaan Duitsland binnen te vallen, maar ze vergissen zich in kracht van de Duitsers. 
  • Operatie Market Garden is mislukt bij Arnhem ('Brug te ver').

Slide 30 - Slide

Video
Market Garden 
Journaal 17 september 1944

Slide 31 - Slide

0

Slide 32 - Video


Spoorwegstaking
september 1944 - mei 1945



  • Om de geallieerde opmars te helpen, roept Radio Oranje het spoorweg-personeel op om te gaan staken. Zo kunnen de Duitsers geen gebruik meer maken van het spoor voor hun oorlog. 
  • Het zorgt uiteindelijk ook voor voedsel- en brandstoftekorten...

Slide 33 - Slide


Hongerwinter
november 1944 - april 1945




Slide 34 - Slide


  • De Hongerwinter had een aantal oorzaken
  • Zo was er geen aanvoer van kolen meer mogelijk uit Limburg, omdat dit deel van Nederland al was bevrijd. 
  • Daarnaast zorgde de Spoorwegstaking ervoor dat er niets meer werd vervoerd...
  • ...én namen de Duitsers wraak door hoofdroutes naar West-Nederland te blokkeren



Slide 35 - Slide






  • Het systeem van de distributiebonnen, dat al in 1939 was ingevoerd, werkt in de laatste fase van de oorlog niet meer: er wás gewoon niets meer



Slide 36 - Slide

Slide 37 - Slide

Slide 38 - Slide


Duitse capitulatie
4 mei 1945



  • In Hotel De Wereld in Wageningen wordt op 5 mei onderhandeld over de onvoorwaardelijke overgave van de Duitse troepen in Nederland.
  • De Duitse troepen hebben zich overigens al op 4 mei overgegeven aan de geallieerden.







Slide 39 - Slide


De Bevrijding
mei 1945



De bevrijding wordt tegenwoordig gevierd op 5 mei, maar Nederland werd niet overal op 5 mei bevrijd: soms was het eerder, soms veel later, zoals op Texel. 
Dit eiland werd pas op 20 mei 1945 bevrijd.


Slide 40 - Slide





Hoewel het is verboden, is de reactie van Nederlanders op verraders, 
profiteurs en collaborateurs begrijpelijk.


Slide 41 - Slide

Video
Clipphanger: Wat herdenken we op 4 mei?

Slide 42 - Slide

Slide 43 - Video

Begrippen uit deze les
  • NSB
  • collaboreren
  • gelijkschakeling
  • Ariërverklaring
  • verzet
  • arbeidsinzet
  • Dolle Dinsdag
  • distibutiebonnen
  • Hongerwinter

Slide 44 - Slide

Personen uit deze les

  • Anton Mussert
  • Koningin Wilhelmina
  • Arthur Seyss-Inquart
  • Prins Bernhard

Slide 45 - Slide

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Slide 46 - Open question

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen

Slide 47 - Open question