WO I vmbo · Les 4 · Oorlog voor iedereen
LES 4 / 6
Oorlog voor iedereen
Het leven thuis, propaganda en Nederland
De Eerste Wereldoorlog
Lesson duration is: 50 minItems in this lesson
LES 4 / 6
Oorlog voor iedereen
Het leven thuis, propaganda en Nederland
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Horace Nicholls / Wikimedia Commons (Public domain)
NA DEZE LES KAN IK...
uitleggen wat de oorlog betekende voor gewone mensen thuis, ook in Nederland.
CENTRALE VRAAG
Hoe merkten mensen die niet aan het front waren iets van de oorlog?
De Eerste Wereldoorlog
This item has no instructions
Ja, heel veel
Een beetje
Nee
Stel: er is oorlog in Europa, maar Nederland doet niet mee. Merk jij daar iets van?
Voorspelling. Aan het eind: in 1914-1918 merkten Nederlanders heel veel van de oorlog, ook al deed Nederland niet mee.
01
Totale oorlog
Iedereen doet mee
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Horace Nicholls / Wikimedia Commons (Public domain)
TOTALE OORLOG
Wat is een totale oorlog?
Fabrieken
Fabrieken maken geen fietsen meer, maar kogels en bommen.
De regering
De regering bepaalt wat mensen mogen kopen en eten.
Iedereen
Niet alleen soldaten, het hele land werkt voor de oorlog.
De Eerste Wereldoorlog
Totale oorlog = een oorlog waarin het hele land meedoet: mensen, fabrieken en geld.
EEN FABRIEK, 1917
Vrouwen aan het werk
De mannen zijn aan het front. Daarom werken vrouwen in fabrieken, op de tram en op het land. Na de oorlog krijgen vrouwen in veel landen kiesrecht.
Vrouwen in een munitiefabriek, 1917
De Eerste Wereldoorlog
In Nederland kregen vrouwen kiesrecht in 1919. Kiesrecht = het recht om te stemmen. Image credit: Horace Nicholls / Wikimedia Commons (Public domain)
HONGER
Te weinig eten
Schepen met eten komen niet meer aan. Vooral in Duitsland is er grote honger.
Ook in Nederland wordt eten schaars. Mensen staan in lange rijen, zoals hier in Amsterdam.
Rij voor vis in Amsterdam
De Eerste Wereldoorlog
De Britse vloot hield schepen met voedsel voor Duitsland tegen: een blokkade. Image credit: Spaarnestad Photo / Wikimedia Commons (Public domain)
Wat is een totale oorlog?
Een oorlog alleen op zee
Het hele land werkt mee aan de oorlog
Een oorlog van één dag
Een oorlog zonder soldaten
Goed. Laat leerlingen een voorbeeld noemen: fabrieken, vrouwen aan het werk, eten op de bon.
Vul in
De mannen waren aan het front. Daarom gingen vrouwen in de fabrieken werken. Na de oorlog kregen zij kiesrecht.
Kiesrecht = het recht om te stemmen.
02
Propaganda
Hoe de overheid je overhaalt
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Alfred Leete / Wikimedia Commons (Public domain)
GROOT-BRITTANNIË, 1914
Kitchener wants YOU
Groot-Brittannië heeft soldaten nodig. Niemand is verplicht om te gaan.
Daarom hangen overal posters zoals deze. De vinger wijst naar jou: jij moet helpen!
Poster met Lord Kitchener, 1914
De Eerste Wereldoorlog
Propaganda = informatie waarmee de overheid je mening wil sturen. Meer dan 2,5 miljoen Britten meldden zich vrijwillig. Image credit: Alfred Leete / Wikimedia Commons (Public domain)
ONTDEK DE BRON
Helpt ons winnen!
Een Duitse poster. Mensen moeten geld lenen aan de staat voor de oorlog.
Kijk goed: wat wil de maker dat jij voelt?
Klik op de gouden punten.
Poster: Fritz Erler, publiek domein
De Eerste Wereldoorlog
Vraag: wat zie je níet op deze poster? (Doden, modder, angst.) Dat is ook propaganda: dingen weglaten. Image credit: Fritz Erler / Wikimedia Commons (Public domain)
Welk gevoel wil de Kitchener-poster geven?
Jij moet medelijden hebben
Jij moet op vakantie gaan
Jij moet je land helpen
Jij moet bang zijn voor Duitsers
Goed: plichtsgevoel. De wijzende vinger spreekt de kijker persoonlijk aan. Image credit: Alfred Leete / Wikimedia Commons (Public domain)
Wat is propaganda?
Een soort wapen
Informatie waarmee iemand je mening wil sturen
Een brief van een soldaat
Een kaart van het front
Goed. Vraag door: waar zie je vandaag propaganda? (Sociale media, reclame, politiek.)
03
Nederland
Neutraal, maar niet ongeraakt
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Spaarnestad Photo / Wikimedia Commons (Public domain)
1914
Nederland doet niet mee
Nederland is neutraal: het kiest geen kant.
Toch worden 200.000 Nederlandse soldaten opgeroepen om de grens te bewaken. Dat heet mobilisatie.
Nederlandse soldaten, 1914
De Eerste Wereldoorlog
De Duitsers bouwden een elektrisch hek langs de grens tussen België en Nederland: de dodendraad. Honderden mensen kwamen erdoor om. Image credit: Spaarnestad Photo / Wikimedia Commons (Public domain)
OKTOBER 1914
1 mln
Belgische vluchtelingen
De Duitsers vallen Antwerpen aan. Zo'n één miljoen Belgen vluchten naar Nederland.
Ze slapen in kerken, scholen en bij gezinnen. De meesten gaan na een paar maanden terug.
De Eerste Wereldoorlog
Nederland had toen ruim 6 miljoen inwoners. Vraag: hoe zou dat zijn, als er ineens zoveel mensen bij komen? Image credit: Nationaal Archief / Wikimedia Commons (CC0)
NEDERLAND, 1914-1918
Weinig van alles
Op de bon
Brood en suiker krijg je alleen met een bon.
Smokkel
Bij de grens smokkelen mensen spullen, zoals boter en tabak.
Onrust
Mensen worden boos over de tekorten.
De Eerste Wereldoorlog
Distributie = de overheid verdeelt spullen met bonnen, zodat iedereen iets krijgt.
Waarom kwamen er in 1914 zoveel Belgen naar Nederland?
Nederland had om hulp gevraagd
Ze kwamen op vakantie
Ze moesten in Nederland werken
Ze vluchtten voor de oorlog
Goed. Nederland was neutraal en dus veilig.
Vul in
Nederland deed niet mee aan de oorlog. Nederland was neutraal. Brood en suiker kreeg je alleen met een bon.
Laat leerlingen neutraal in eigen woorden uitleggen.
DE LINK MET NU
Vluchtelingen, toen en nu
TOEN
In 1914 vangen Nederlanders een miljoen Belgen op.
NU
Sinds 2022 zijn ruim 100.000 mensen uit Oekraïne naar Nederland gevlucht voor de oorlog.
Wat is hetzelfde? Wat is anders?
De Eerste Wereldoorlog
Houd het gesprek respectvol: sommige leerlingen hebben zelf een vluchtverleden.
Wat heb je vandaag geleerd over Nederland in de oorlog?
Geen goed of fout antwoord. Kom terug op de poll van het begin.
Begrippen
totale oorlog - het hele land werkt mee aan de oorlog
thuisfront - de mensen thuis, niet aan het front
propaganda - informatie die je mening moet sturen
neutraal - een land kiest geen kant in een oorlog
mobilisatie - soldaten oproepen en klaarmaken
distributie - spullen verdelen met bonnen
De Eerste Wereldoorlog
This item has no instructions