2. Langs de Limes

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1

Introduction

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen wat de veroveringen van de Romeinen voor de volken in West-Europa betekenden.

Het Romeinse Rijk

2. Langs de Limes

Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Saga

Wat weet jij eigenlijk van de Romeinse tijd in Nederland?

Leerdoel

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen wat de veroveringen van de Romeinen voor de volken in West-Europa betekenden.

In 117 na Christus was het Romeinse Rijk op zijn grootst. Toen besloten de keizers om geen gebieden meer te veroveren.

Mare Nostrum, onze zee. Zo noemden de Romeinen de Middellandse Zee.

Germania, zoals onze streek door de Romeinen werd genoemd, bestond uit: Germania Inferior (Laag Germanië) en Germania Superior (Hoog Germanië).

Gallia (Gallië), het huidige Frankrijk, werd door Julius Caesar veroverd. Zijn aanzien steeg hierdoor enorm. De hele oorlog kostte het leven aan meer dan een miljoen Galliërs, en nog een miljoen werden tot slaaf gemaakt. Caesar heeft de oorlog beschreven in het boek Verslagen over de Gallische Oorlog, waarin hij hier en daar wel een beetje overdrijft...vooral over zichzelf.

Met de verovering van Egypte hadden de Romeinen hun voedseltekort in delen van het Romeinse Rijk opgelost: het land werd de graanschuur van Rome.

Limes

• Na de dood van Ceasar veroveren de Romeinen de laatste gebieden van hun enorme rijk. 

• Ze maken vaak gebruik van natuurlijke grenzen zoals: zeeën, rivieren, bergen en woestijnen.

• Maar als het nodig is bouwen ze een versterkte grens met wachttorens en forten. Zo'n grens heet limes. 

De Limes in Nederland

• In Nederland is de grens van het Romeinse Rijk de rivier Rijn. 

• Langs deze rivier bouwen de Romeinen forten en wachttorens.

• Vanaf de grens kunnen ze de stammen in het noorden van het Rijk in de gaten houden, maar óók handel met ze drijven.

Bij Nijmegen (Noviamagus) en Xanten (Castra Vetera) lagen castra. Een castra is een groot fort, meestal voor een legioen. Dit was een leger van ongeveer 6000 soldaten.

Bij Utrecht (Trajectum) lag een castellum. Een castellum is een klein fort, meestal voor een cohort. Dit was een leger van ongeveer 600 soldaten.

De wachttoren die je bij de vorige slide zag, stond bij Vechten (Fectio)

De Tubanten (Tubanti) waren Germanen die in het oosten van het huidige Nederland woonden. De naam kom je tegenwoordig in dit gebied nog regelmatig tegen: de naam Twente is er van afgeleid, net als de naam van de regionale krant Tubantia.

De Bataven woonden in het gebied rond de grote rivieren. Dit gebied heet tegenwoordig de Betuwe, en vermoedelijk komt de naam van de Bataven

Reconstructie van het castellum Leiden-Roomburg

Reconstructie van het mini-castellum bij Den Haag 

Reconstructie van Castra Noviomagus (Nijmegen)

Romeinen in Nederland

• De Romeinse tijd (58 v. Chr. - ±400 n. Chr) is een belangrijke periode voor ons gebied. 

• Zo nemen de Romeinen ijzer mee, dat handig is als gereedschap, maar ook het schrift. 

• Hiermee eindigt ook bij ons de prehistorie en begint de historie.

Romanisering

• Het contact tussen de mensen in deze streek en de Romeinen is intensief. 

• Dat is ook niet zo vreemd: de Romeinen zijn hier ruim 400 jaar, en door handel en huwelijken worden gebruiken overgenomen.

• Het overnemen van Romeinse gebruiken (taal, kleding, cultuur) heet romanisering

Reconstructie van een Villa Rustica

Wat markeert het begin van de historie?

A

De Vikingtijd

B

De prehistorie

C

De middeleeuwen

D

De komst van de Romeinen

Wat is romanisering?

A

Oprichting van Rome

B

Overnemen van Romeinse gebruiken

C

Vallen van het Romeinse Rijk

Rijke en machtige mensen gaan zich steeds meer gedragen als Romeinen: ze kleden zich als Romeinen, spreken de taal en laten 'Romeinse' huizen bouwen. Dit is een Villa Urbana in West-Europa

Leven onder de Romeinen

• De Romeinen laten de overwonnen volken vaak hun gebruiken en godsdienst houden. 

• En zolang de volken belasting betalen (o.a. door soldaten voor de hulptroepen te leveren), zijn er weinig problemen: precies wat de Romeinen willen.

Bataafse Opstand

• In 69 n. Chr. komen de Bataven onder leiding van Julius Civilis in opstand tegen de Romeinen. 

• Hoewel de Bataven in eerste instantie overwinningen (Trajectum werd door brand verwoest) behalen, worden ze uiteindelijk een jaar later verslagen.
  

De samenzwering van Julius Civilis, geschilderd door Rembrandt van Rijn

Video

Welkom bij de Romeinen: Julius Civilis

Romeinen in West-Europa

• In alle landen die de Romeinen veroveren, bouwen ze Romeinse gebouwen, waarvan je er tegenwoordig nog steeds veel kunt bezoeken. 

• Hierdoor zijn archeologen ook veel te weten gekomen van de Romeinse techniek.

Pont du Gard (Frankrijk) is een Romeins aquaduct dat later is uitgebreid tot brug.

De Zwarte Poort (Porta Nigra) in Trier (Duitsland) was de poort van de stadsmuur.

De Arena van Nîmes (Frankrijk) is een amfitheater, gebouwd tussen 50 en 100 na Chr. en geïnspireerd op het Colosseum in Rome.

Het wordt tegenwoordig nog steeds gebruikt voor concerten en stierengevechten.

In dezelfde stad, Nîmes, is ook deze tempel te vinden. Het Maison Carrée, zoals het tegenwoordig heet, is een van de best bewaarde Romeinse tempels die men kan vinden op het grondgebied van het voormalige Romeinse Rijk.

Op het smalste stuk van Groot-Brittannië liet keizer Hadrianus een muur van 117km lang bouwen als noordelijke grens van het Romeinse Rijk. Stukken van de Muur van Hadrianus zijn nog steeds in het landschap te vinden.

Wanneer kwamen de Romeinen in onze streken?

A

158 v. Chr.

B

58 v. Chr.

C

58 n. Chr.

D

158 n. Chr.

Wanneer was het Romeinse Rijk het grootst?

A

117 v. Chr.

B

17 v. Chr.

C

17 n. Chr.

D

117 n. Chr.

Een castra is groter dan een castellum

A

Waar

B

Niet waar

C

D

In een castra bevond zich een legioen

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Nijmegen was een castellum

A

Waar

B

Niet waar

C

D

De limes was een natuurlijke grens

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Voorbeelden van natuurlijke grenzen zijn:

A

Bergen, rivieren en forten

B

Forten, woestijnen en zeeën

C

Rivieren, woestijnen en zeeën

D

Forten, woestijnen en bergen

Welk volk kwam in 69 n. Chr in opstand tegen de Romeinen?

A

Tubanten

B

Friezen

C

Cananefaten

D

Bataven

Hoeveel soldaten zitten er ongeveer in een legioen?

A

60

B

600

C

6000

D

60000

Hoeveel soldaten zitten er ongeveer in een cohort?

A

60

B

600

C

6000

D

60000

Begrippen uit deze les

• Limes
  

• castra

• castellum

• cohort

• legioen

• Trajectum

• Noviomagus

• Bataven

• Tubanten

• Friezen

• romanisering

Personen uit deze les

• Julius Civilis

Jaartallen uit deze les

• 58 v. Chr.: komst van Julius Caesar in onze streken

• 69-70: Bataafse Opstand

• 117: Romeinse Rijk op zijn grootst

• 400: Romeinen zijn vertrokken uit onze streken

Schrijf 3 dingen op die je

deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je deze les

nog niet zo goed hebt begrepen