De Apollo. Slimmer en gemotiveerder leren 2. Wilskracht

• LOB
• Leren-leren
• +3
• Middelbare school
• MBO
• HBO
• mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6

Laura &
Amrita

Vandaag

Dit is een voorbeeldles speciaal voor de mentor en niet bedoeld om te geven aan de klas.

Lees deze handleiding om het maximale uit je lessen te halen!

Dit is een titelslide.

Elke module begint met een titelslide.

Hierop vind je:

• Het module-inzicht
• Het lesinzicht
• Eventueel extra informatie

Vandaag

Terugblik

Wilskracht/Motivatie

Experiment

Extra informatie

De terugblik is er om te reflecteren op de uitvoering van het experiment. Leerlingen bedenken wat ze van hun experiment hebben geleerd. Hierbij is er geen goed of fout. Zelfs als ze hun experiment niet hebben uitgevoerd is het waardevol om na te denken over hoe dat kwam.

Voor meer informatie over de terugblik kan je kijken op pagina 17 van het slim jezelf zijn boek.

Wat was jouw experiment?

Hoe ging het uitvoeren van je experiment?

Ik heb mijn experiment niet uitgevoerd.

Slecht

Oké

Goed

• Laat de leerlingen antwoord geven op de vraag via lessonup.app
• Vraag de leerlingen wat hun experiment was en wat ervoor zorgde dat het slecht / oké / goed ging.
• Vraag de leerlingen die het experiment niet hebben uitgevoerd waarom dit niet gelukt is. Misschien is het experiment niet concreet / leuk / nuttig genoeg geweest. Ook dit is leerzaam voor de volgende keer.

Extra informatie:

Het doel van de slides met het vergrootglas icoontje is om te reflecteren op de gedane experimenten. Door dit consequent te doen wordt het voor leerlingen een gewoonte om te reflecteren op de opgedane ervaringen. Ze worden beter in reflecteren en er ontstaat een cultuur waarbij het delen van je leeraanpak normaal wordt. 

Let op! Voor deze les heb je het slim jezelf zijn boek (pagina 87) of dit werkblad nodig.

Module inzicht: Je kunt invloed uitoefenen op je eigen gedrag.

Les inzicht: Deze les gaat over gewoontes. Het lesinzicht is dat de leerling zich bewust is van wat gewoontes zijn en wat slimme manieren zijn om gewoontes te veranderen. Scroll verder om de leerdoelen te lezen.

Leerdoelen. De leerling...

• Weet wat een gewoonte is.
• Weet wat een gewoontelus is en weet ook de individuele gedeeltes van een gewoontelus te benoemen.
• Kent de kracht van het belonen.

Extra informatie

Alle activiteiten die we dagelijks herhalen tellen zich op tot onze gewoontes. Er zitten gewoontes tussen die ons goed doen en gewoontes die we liever kwijt dan rijk zijn maar hoe werken gewoontes eigenlijk? Over dit onderwerp is in de psychologie tegenwoordig veel bekend en Jeremy Dean heeft deze bevindingen samengevoegd in het boek: 'Making habits, breaking habits'. Wanneer je het fijne wilt weten van die dingen die optellen tot jouw dag raden wij je aan dit boek te lezen. 

Extra informatie

De check is er om de huidige aanpak van de leerlingen te ontdekken. Het kan een vraag, opdracht of test zijn en er zijn geen goede of foute antwoorden. Het is puur om te ontdekken welke strategieën of technieken de leerlingen nu gebruiken.

Voor meer informatie over de check kan je kijken op pagina 10 van het slim jezelf zijn boek of lezen over de check in de quickstart guide.

Hoe staat het met jouw wilskracht?

Wat uit het onderstaande lijstje vind jij soms lastig om te doen?

• Op tijd beginnen met leren
• Vroeg opstaan
• Op tijd komen
• Je telefoon wegleggen

• Je aan je planning houden
• Sporten
• Je kamer opgeruimd houden
• Anders, namelijk... 

Extra informatie

Tijdens het ervaren krijgen leerlingen wetenschappelijke theorie en slimme leertips uitgelegd waar ze volgens mee aan de slag gaan. Het doel is dat ze ontdekken hoe de aangeboden kennis, technieken en/of strategieën voor hen werken. Hierin is het belangrijk dat de leerlingen zelf gaan ervaren. Alleen dan kunnen ze zelf kiezen of en wat ze willen met de opgedane ervaring. Voor meer informatie over het ervaren kan je kijken op pagina 10 van het slim jezelf zijn boek of lezen over het ervaren in de quickstart guide.

Wat is wilskracht
volgens jou?

• Laat de leerlingen de vraag beantwoorden.

Wat kost weinig wilskracht?

Onze gewoontes!

Een gewoonte bestaat uit 4 stappen:

1. Opmerken

2. Willen

4. Belonen

3. Doen

• Laat de slide zien en bespreek nogmaals de vier stappen die je moet zetten om ergens een gewoonte van te maken.
• Vraag eventueel of een leerling een voorbeeld van een gewoonte kan geven en de vier stappen hierbij kan toelichten. 

Extra informatie:

Hier laten we de stappen van een gewoonte zien met het voorbeeld "op Instagram kijken".

1. Opmerken: je krijgt een melding, je ziet je telefoon liggen of je merkt dat je je verveelt. 

2. Willen:  Door een van deze prikkels word je eraan herinnert dat het kijken op Instagram je een fijn gevoel geeft of het idee geeft dat je dan weer helemaal op de hoogte bent.

3. Doen:  Het openen en het bekijken van je Instagram. 

4 Belonen: Door op Instagram te kijken komt er dopamine vrij, waardoor je een prettig gevoel krijgt. 

Waar zou jij graag een gewoonte van willen maken?

Stap 1: Opmerken

Een gewoonte begint wanneer je iets opmerkt. Dit kan een gedachte of gevoel zijn, maar ook iets wat je 

waarneemt in je omgeving. 

• Lees de slide voor.

Slim gedrag veranderen

Kijk of je aan de hand van het volgende filmpje kunt uitleggen wat nudgen is!

• Klik de slide verder naar het volgende filmpje.

• Speel het filmpje af.

Extra informatie

Het filmpje toont aan wat de invloed kan zijn van een kleine verandering in de omgeving. In dit geval leidt bijvoorbeeld het maken van lijnen op de vloer richting de trap tot het vaker gebruiken van de trap door bezoekers van de bibliotheek. Zo'n kleine verandering die een zetje geeft in de goede richting noemen we een 'nudge'. Dit kan je ook gebruiken om jezelf te helpen om iets sneller te gaan doen.

Wat is nudgen?

• Een nudge is een duwtje in de goede richting. Het kan van alles zijn waardoor mensen ander gedrag laten zien dan ze normaal zouden doen. 

Schrijf een nudge op voor jouw gewoonte

• Stel eerst aan de leerlingen de vraag wie kan uitleggen wat nudgen is.
• Klik daarna pas door, zodat de uitleg van nudgen in beeld verschijnt.

Leren van gewoontes 

Voor de stap "opmerken" geldt:

Maak het duidelijk!

Extra informatie

De derde stap van een gewoonte is het doen. Voor deze stap geldt dat hoe lager de drempel is voor datgene wat je moet doen, hoe makkelijker het is om het te gaan doen. Dus voor deze stap geldt: maak het makkelijk! Zo kost het minder wilskracht om het ook echt te gaan doen. 

Stap 2: Willen

Om ervoor te zorgen dat je iets ook echt gaat doen helpt het om het leuker te maken voor jezelf. 

Het kost minder wilskracht om iets te doen als je het leuk vindt! 

• Lees de slide voor.

Extra informatie

Na het opmerken, is het willen de volgende stap van een gewoonte. Na het zien van je tandenborstel word je eraan herinnerd dat het poetsen van je tanden voor een lekkere smaak zorgt.  De verwachting van een beloning of een prettige ervaring, maakt het makkelijker om tot actie over te gaan. Wanneer we een beloning verwachten, neemt de hoeveelheid dopamine in onze hersenen toe waardoor we ons gemotiveerder voelen om het gedrag uit te voeren. Het kost dan nog maar weinig wilskracht  om het ook echt te  gaan doen. 

Noem drie dingen die jij kunt doen om
wat je wilt of moet doen leuker te maken.

Maak het leuk!

- Doe het samen

- Zet een muziekje op

- Maak de plek zo comfortabel mogelijk

- Koppelen van gewoontes

- Verander 'moeten' in je hoofd naar 'mogen'

Ik mag leren, en ik doe het omdat ik weet dat het me verder helpt

• Lees de slide voor.

Extra informatie

Na het opmerken, is het willen de volgende stap van een gewoonte. Na het zien van je tandenborstel word je eraan herinnerd dat het poetsen van je tanden voor een lekkere smaak zorgt.  De verwachting van een beloning of een prettige ervaring, maakt het makkelijker om tot actie over te gaan. Wanneer we een beloning verwachten, neemt de hoeveelheid dopamine in onze hersenen toe waardoor we ons gemotiveerder voelen om het gedrag uit te voeren. Het kost dan nog maar weinig wilskracht  om het ook echt te  gaan doen. 

Leren van gewoontes 

Voor de stap "willen" geldt:

Maak het leuk! 

Extra informatie

De derde stap van een gewoonte is het doen. Voor deze stap geldt dat hoe lager de drempel is voor datgene wat je moet doen, hoe makkelijker het is om het te gaan doen. Dus voor deze stap geldt: maak het makkelijk! Zo kost het minder wilskracht om het ook echt te gaan doen. 

Stap 3: Doen

Om echt aan de slag te gaan met dat wat je wilt of moet doen, is het belangrijk dat het makkelijk is 

om te beginnen. 

• Lees de slide voor.

Extra informatie

Bij deze stap gaat het om het voor jezelf zo makkelijk mogelijk te maken om aan de slag te gaan. Mensen zijn van nature namelijk geneigd om te kiezen voor de makkelijkste optie. 

Noem drie dingen die jij kan doen om het makkelijker te maken om je gewoonte
uit te voeren.

Voorbereiding is het halve werk

• Leg de informatie die hieronder staat aan de leerlingen uit.

Extra informatie

Soms is een opgave zo groot dat je het uitstelt om er aan te beginnen. In dit geval helpt het om de doelen een stuk kleiner te maken. Dit is wat je bij de 2-minuten-challenge ook doet: in plaats van dat je in één keer een heel verslag gaat schrijven, zeg je tegen jezelf: ik ga minimaal twee minuten aan de slag en daarna mag ik er zelf voor kiezen om te stoppen of om door te gaan. In die twee minuten doe je meestal alles wat nodig is om ook echt aan de slag te gaan: je legt bijvoorbeeld alles klaar wat je nodig hebt en zoekt op wat je precies gaat doen. Als dit begin er eenmaal is, wordt het een stuk makkelijker om een taak ook echt te gaan doen. 

Opbouwen

• Leg de informatie die hieronder staat aan de leerlingen uit.

Extra informatie

Soms is een opgave zo groot dat je het uitstelt om er aan te beginnen. In dit geval helpt het om de doelen een stuk kleiner te maken. Dit is wat je bij de 2-minuten-challenge ook doet: in plaats van dat je in één keer een heel verslag gaat schrijven, zeg je tegen jezelf: ik ga minimaal twee minuten aan de slag en daarna mag ik er zelf voor kiezen om te stoppen of om door te gaan. In die twee minuten doe je meestal alles wat nodig is om ook echt aan de slag te gaan: je legt bijvoorbeeld alles klaar wat je nodig hebt en zoekt op wat je precies gaat doen. Als dit begin er eenmaal is, wordt het een stuk makkelijker om een taak ook echt te gaan doen. 

De 2-minuten-challenge

Begin met een kleine stap:  zeg dat je maar twee minuten gaat leren. Misschien wil je wel doorgaan?

• Leg de informatie die hieronder staat aan de leerlingen uit.

Extra informatie

Soms is een opgave zo groot dat je het uitstelt om er aan te beginnen. In dit geval helpt het om de doelen een stuk kleiner te maken. Dit is wat je bij de 2-minuten-challenge ook doet: in plaats van dat je in één keer een heel verslag gaat schrijven, zeg je tegen jezelf: ik ga minimaal twee minuten aan de slag en daarna mag ik er zelf voor kiezen om te stoppen of om door te gaan. In die twee minuten doe je meestal alles wat nodig is om ook echt aan de slag te gaan: je legt bijvoorbeeld alles klaar wat je nodig hebt en zoekt op wat je precies gaat doen. Als dit begin er eenmaal is, wordt het een stuk makkelijker om een taak ook echt te gaan doen. 

Leren van gewoontes 

Voor de stap "doen" geldt:

Maak het makkelijk! 

Extra informatie

De derde stap van een gewoonte is het doen. Voor deze stap geldt dat hoe lager de drempel is voor datgene wat je moet doen, hoe makkelijker het is om het te gaan doen. Dus voor deze stap geldt: maak het makkelijk! Zo kost het minder wilskracht om het ook echt te gaan doen. 

Stap 4: Belonen

Een beloning maakt het uitvoeren van je gewoonte leuker en zorgt ervoor dat je bepaald gedrag blijft herhalen.

• Lees de slide voor.

Extra informatie:

Wanneer je een beloning krijgt, komt er een stofje vrij in je hersenen genaamd 'dopamine'. Dopamine zorgt ervoor dat we ons gelukkig en beloond voelen. Het komt vrij wanneer je bijvoorbeeld iets lekkers eet of iets leuks doet met je vrienden. 

Als je jezelf direct beloont nadat je iets hebt gedaan wat je wilde doen, zorgt dat ervoor dat je dit geluksgevoel de volgende keer weer wilt ervaren. Zo wordt iets sneller een gewoonte. 

Korte en lange termijn

• Beloningen op korte termijn
• Beloningen op lange termijn

Er zijn twee soorten beloningen:

Extra informatie

Een voorbeeld van een beloning op de lange termijn is het halen van je diploma. Het is soms moeilijk om jezelf hiervoor te motiveren, omdat de beloning ver weg is. Daarom is het belangrijk om jezelf ook op de korte termijn te belonen. Dit is een beloning die je direct ontvangt, nadat je hebt gedaan wat je wilde of moest doen. Dit kan gaan om wat lekkers, een compliment of het afstrepen van een taak op je to-do-lijst.

Noem drie dingen die voor jou een beloning op korte termijn kunnen zijn.

De gewoonteteller

Het bijhouden van je gewoonte kan ook belonend werken. Dit kan je doen door een gewoonteteller te gebruiken.

• Wijs de leerlingen op p. 69 van het Slim Jezelf Zijn-boek of op werkblad 5.4 en stimuleer ze om de gewoonteteller thuis eens uit te proberen.

Extra informatie

Wanneer je een stapje dichterbij je doel komt, reageert je brein op dezelfde manier als bij een directe beloning: er komt dopamine vrij waardoor je je blij voelt. De simpele actie van het zetten van een kruisje wanneer je iets hebt gedaan wat je moest of wilde doen, geeft een belonend gevoel. Het gebruik van een gewoonteteller werkt ook stimulerend om het gedrag regelmatig te blijven herhalen, wat belangrijk is voor het automatiseren van een gewoonte.  

Leren van gewoontes 

1. Opmerken

2. Willen

3. Doen

4. Belonen

Maak het duidelijk

Maak het leuk

Maak het makkelijk

Maak het belonend

• Benoem kort de lessen die bij elke stap van een gewoonte horen.
• Vraag aan de leerlingen of zij per stap nog de belangrijkste tips kunnen benoemen en hoe zij dit concreet kunnen uitvoeren.

Extra informatie

Mijn experiment is de laatste stap van het proces. Bij de check is de huidige aanpak duidelijk geworden. Bij het ervaren zijn ze aan de slag gegaan met een andere manier van leren. Nu is het tijd voor de leerlingen om te bedenken wat ze hiervan mee willen nemen om uit te proberen, verder mee te oefenen of een nieuwe, waardevolle gewoonte van te maken. Het helpt om dit plannetje zo concreet mogelijk te maken, dat zorgt ervoor dat het makkelijker wordt om het experiment ook daadwerkelijk uit te voeren. De invulpagina in het slim jezelf zijn boek aan het eind van elke module (bijv pagina 23 voor de module hersenen) geeft hiervoor handvatten. Voor meer informatie over mijn experiment kan je kijken op pagina 10 van het slim jezelf zijn boek of lezen over mijn experiment in de quickstart guide.

Voorbeelden van een experiment

• Ik ga in het weekend voor twee taken die ik graag wil uitvoeren een nudge bedenken en uitvoeren.

• Ik trek maandag na schooltijd mijn sportkleding aan zodat ik de stap om te gaan sporten makkelijker maak.
  

• Ik ga vanmiddag een lijstje maken met tien verschillende beloningen waar ik uit kan kiezen als ik heb gedaan wat ik wilde doen.
  

• Benoem dat het belangrijk is om het zo concreet mogelijk te maken.
• Vraag een aantal leerlingen of ze hun experiment willen toelichten.
• Als een experiment nog niet zo concreet is, kan je er op doorvragen. ("Wat ga je precies doen?", "Voor welk vak?", "Wanneer ga je het doen?", "Wat is de eerste stap?")

• Sluit de les op gepaste wijze af.