Tussen ons 2: Echt luisteren

• New lesson editor
• Mentorles
• Middelbare school
• vmbo, havo, vwo

Introduction

Horen gaat vanzelf, luisteren moet je doen. In deze les ontdekken leerlingen het verschil tussen horen en echt luisteren, en oefenen ze drie luistertechnieken: stil zijn en aankijken, samenvatten en doorvragen. Ze herkennen valkuilen zoals meteen over jezelf beginnen of meteen advies geven. Met twee stripverhalen over hetzelfde gesprek, een sleepvraag, twee meerkeuzevragen en een luisteroefening in drietallen. Les 2 van de reeks Tussen ons over sociale vaardigheden, ongeveer 50 minuten, vmbo, havo en vwo, leerjaar 1 en 2.

T U S S E N O N S · L E S 2 V A N 6

Echt luisteren

Laten merken dat je hoort wat de ander zegt, en voelt.

Sociale vaardigheden voor de onderbouw

Ja? Ik luister.

Ik moet je iets vertellen...

Les 2 van Tussen ons, de reeks over sociale vaardigheden voor leerjaar 1 en 2. Duur: ongeveer 50 minuten.

Leerdoelen

• De leerling kan het verschil uitleggen tussen horen en luisteren.

• De leerling kan samenvatten en doorvragen in een gesprek.

• De leerling herkent valkuilen bij het luisteren.

Heb je les 1 gedaan, vraag dan kort terug: wie heeft deze week iemand nieuw aangesproken of een open vraag gesteld? Hoe ging dat?

Voor de luisteroefening werken leerlingen in drietallen. Bedenk vooraf hoe je de groepjes maakt. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)

T U S S E N O N S · L E S 2

Na deze les...

1

Weet je wat het verschil is tussen horen en echt luisteren.

2

Kun je samenvatten en doorvragen als iemand iets vertelt.

3

Herken je wat een gesprek stukmaakt, ook als je het goed bedoelt.

Je kunt beginnen met een kort experiment: praat tien seconden tegen een leerling terwijl je de andere kant op kijkt. Vraag hoe dat voelde. Dat maakt meteen duidelijk waar de les over gaat.

T U S S E N O N S · L E S 2

Waaraan merk jij dat iemand echt naar je luistert?

Laat iedereen één ding insturen. Je ziet vaak: aankijken, niet op de telefoon, knikken, doorvragen, onthouden wat je zei. Bewaar de antwoorden in je achterhoofd, je kunt ze straks koppelen aan de luistertechnieken. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)

T U S S E N O N S · L E S 2

Hoor je me wel?

Y a r a v e r t e l t

Mijn opa ligt in het ziekenhuis.

M i l a n

Mm. Heb jij die nieuwe game al?

Y a r a d e n k t

Laat ook maar.

Wat ging hier mis? Hoe denk je dat Yara zich voelt?

Laat de klas benoemen wat Milan doet: hij hoort wel wat Yara zegt, maar hij gaat er niet op in en begint over iets anders. Vraag hoe Yara zich voelt en wat ze de volgende keer misschien doet: ze vertelt Milan waarschijnlijk niet zo snel meer iets. Later in de les zie je hoe het ook kan. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)

T U S S E N O N S · L E S 2

Horen of luisteren?

Horen

Gaat vanzelf. Je oren vangen geluid op, ook als je met je hoofd ergens anders bent.

Luisteren

Doe je bewust. Je let op wat de ander zegt, en ook op hoe de ander zich voelt. En je laat merken dat je het snapt.

Luisteren is iets wat je doet, niet iets wat je overkomt.

Leg de nadruk op het verschil: luisteren is actief. Vraag of leerlingen weleens hebben meegemaakt dat iemand wel ja knikte, maar later niks meer wist van wat ze hadden verteld. Hoe voelde dat?

T U S S E N O N S · L E S 2

Zo luister je echt: LSD

Luisteren

Wees stil, kijk de ander aan en laat de ander uitpraten. Telefoon weg.

Samenvatten

Zeg in je eigen woorden wat je hoorde: "Dus jij baalt ervan dat..."

Doorvragen

Vraag meer: "Hoe ging het toen verder?" of "Hoe voelde dat?"

Met samenvatten check je of je het goed begrepen hebt.

LSD staat voor Luisteren, Samenvatten en Doorvragen. Leerlingen onthouden de afkorting meestal goed, juist omdat ze een beetje gek klinkt. Doe samenvatten even voor: laat een leerling twee zinnen vertellen over het weekend en vat die samen. Vraag de leerling of de samenvatting klopte.

Luistert Milan echt? Sleep elke reactie naar het goede vak.

Echt luisteren

Niet echt luisteren

Hij kijkt Yara aan

Hij kijkt tussendoor op zijn telefoon

"Dus je maakt je zorgen om je opa?"

Hij begint over zijn eigen weekend

"Hoe gaat het nu met hem?"

Hij maakt haar zin af

Bespreek vooral de twijfelgevallen. Iemands zin afmaken lijkt soms behulpzaam, maar de ander krijgt dan niet de kans om zelf te zeggen wat hij of zij bedoelt.

W A T D O E J I J ?

Lotte vertelt dat ze ruzie heeft met haar beste vriendin. Welke reactie is een goede samenvatting?

A

"Dus je baalt ervan dat het niet goed zit tussen jullie?"

B

"Ach, dat komt wel goed."

C

"Dat had ik ook een keer, toen..."

D

"Je moet gewoon sorry zeggen."

Antwoord A vat samen wat Lotte zegt én hoe ze zich voelt, en geeft haar ruimte om meer te vertellen. B klinkt troostend, maar wuift haar gevoel weg. C maakt het een gesprek over jezelf. D is advies dat Lotte niet gevraagd heeft. Deze drie komen terug op de volgende dia. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)

T U S S E N O N S · L E S 2

Goed bedoeld, toch niet handig

Over jezelf beginnen

"Dat had ik ook!" Voor je het weet gaat het gesprek over jou.

Meteen advies geven

"Je moet gewoon..." Soms wil iemand eerst alleen gehoord worden.

Haast hebben

Zinnen afmaken of steeds onderbreken. De ander voelt dat je wilt dat het opschiet.

Twijfel je of iemand advies wil? Vraag het: "Wil je tips, of wil je vooral even je verhaal kwijt?"

Herkennen leerlingen deze valkuilen bij zichzelf? Bijna iedereen begint weleens over zichzelf, vaak om te laten merken dat je het begrijpt. Dat mag best, als je daarna terugkeert naar de ander. De vraag onderaan is een handige zin om mee te geven.

T U S S E N O N S · L E S 2

Zo kan het ook

Y a r a v e r t e l t

Mijn opa ligt in het ziekenhuis.

M i l a n l u i s t e r t

Wat rot. Hoe gaat het nu met hem?

Y a r a

Al wat beter. Fijn dat je het vraagt.

Wat doet Milan nu anders?

Vergelijk met de eerste strip. Milan laat merken dat hij het hoort (Wat rot) en vraagt door. Het kost hem twee zinnen, en voor Yara maakt het een groot verschil. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)

W A T D O E J I J ?

Mo vertelt enthousiast over zijn eerste training bij een nieuwe club. Welke vraag is een goede doorvraag?

A

"Hoe laat is het eigenlijk?"

B

"Ik zit zelf op voetbal."

C

"Wat vond je het leukst aan de training?"

D

"Was het niet saai?"

C is een open vraag die doorgaat op wat Mo vertelt. A en B halen het gesprek weg bij Mo. D is een gesloten vraag die bovendien zijn enthousiasme een beetje onderuithaalt. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)

A A N D E S L A G

Luisteren in drietallen

1

A vertelt één minuut over iets wat hij of zij meemaakte.

2

B luistert, vat samen en stelt één doorvraag.

3

C kijkt mee: kijkt B de ander aan? Onderbreekt B?

4

Na elke ronde wisselen jullie, tot iedereen alles heeft gedaan.

Onderwerpen: een leuke dag, iets wat misging, iets waar je trots op bent.

2

minute

00

second

+30 s

Verdeel de klas in drietallen en leg de rollen uit: verteller, luisteraar en waarnemer. Start de timer per ronde (vertellen en samenvatten samen ongeveer twee minuten), en laat daarna de waarnemer kort terugkoppelen wat hij of zij zag. Drie rondes, zodat iedereen elke rol heeft gehad.

D E N K N A

Hoe voelde het toen de ander jouw verhaal samenvatte?

Vaak zeggen leerlingen dat het fijn of een beetje gek voelde. Allebei is goed: samenvatten voelt in het begin onwennig, maar de verteller merkt dat er echt geluisterd wordt. Vraag ook de waarnemers wat hen opviel.

W A T N E E M J E M E E ?

Bij wie ga jij deze week extra goed luisteren?

1

Iemand thuis

2

Een vriend of vriendin

3

Een klasgenoot

4

Iemand bij mijn sport of hobby

Een kleine opdracht voor de komende week: probeer bij één persoon bewust LSD toe te passen. In les 3 kun je vragen wat leerlingen merkten.

Klik hier

voor meer

kant-en-klare themalessen

Wil je verder? Via de link vind je de kant-en-klare themalessen van LessonUp. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)