Oorlogsbronnen in de les: Kunstroof

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1-3

Introduction

Dit is een voorbeeldles van oorlogsbronnen in de les over roofkunst. De les volgt zes stappen om je eigen les te verrijken met een bron, met als voorbeeld bronnen over roofkunst.

Oorlogsbronnen in de les: Kunstroof

Leer over de kunstroof door de nazi's aan de hand van bronnen.

Beeld NIOD 184474

Lesdoelen

Aan het eind van deze les

weet je:

• wat kunstroof door de nazi's is.

kun je:

• een bron vinden op oorlogsbronnen.nl.

• deze bron begrijpen en waarderen.

• een historische vraag stellen bij de bron en het antwoord vinden met behulp van de bron.

Odalisque door Henri Matisse. RCE via Oorlogsbronnen

Wil je eerst wat meer informatie over de Tweede Wereldoorlog? Bekijk dan deze links:

Tijdlijn van het Denkboek (NC 4 en 5 mei)

Tijdlijn van SchoolTV (NTR)

Zit het wel goed met je basiskennis? Ga dan door naar het stappenplan 'Oorlogsbronnen in de les'.

Even opfrissen?

Een lid van de MotorJeugdstorm krijgt les van een lid van de Motor WA. NIOD 88601 via oorlogsbronnen.nl

1. Stel een historische vraag (wat wil je te weten komen?).

2. Zoek hierbij een geschikte bron op www.oorlogsbronnen.nl .

3. Bepaal wat voor bron dit is: geschreven of ongeschreven, direct of indirect.

4. Onderzoek en waardeer de bron aan de hand van vragen.

5. Beantwoord je historische vraag en onderbouw je antwoord met argumenten die uit deze bron blijken.

6. Wil je meer? Zoek naar een andere bron die je meer informatie over dit onderwerp geeft en vergelijk de bronnen met elkaar.

Stappenplan

Oorlogsbronnen in de les

Stap 1

De eerste stap in het werken met Oorlogsbronnen in de les, is het stellen van een historische vraag. Het antwoord op de vraag ga je zoeken in de bronnen.

Beeld NIOD 184474

Het verleden kun je niet letterlijk aflezen uit een enkele bron. Het is daarom belangrijk om een gerichte historische vraag te stellen bij een bepaalde bron. Bedenk ook van tevoren waarover je gekozen bron géén informatie kan geven.

Een goede historische vraag houdt rekening met de context en de auteur van de bron. De context is bijvoorbeeld de plaats en de tijd waarin een bron gemaakt is. Een auteur kan bijvoorbeeld niet weten wat er in de toekomst zal gebeuren. Je moet dus wel iets weten over het onderwerp en de periode waarover je bron gaat, maar je hoeft geen expert te zijn. Op oorlogsbronnen.nl vind je artikelen met achtergrondinformatie, bijvoorbeeld over roofkunst.

Hoe stel je een historische vraag?

Stel een historische vraag, bijvoorbeeld:

"Welke kunstwerken uit Nederland zijn geroofd door de nazi's?"

Zoek naar context en achtergrondinformatie:

Lees het artikel op www.oorlogsbronnen.nl over kunstroof.

Voorbeeld kunstroof

Stap 2

Zoek een geschikte bron op www.oorlogsbronnen.nl. Op de volgende slide krijg je tips.

Beeld NIOD 184474

• Kies een bron die past bij jouw vraag.

• Bekijk verschillende type bronnen, zoals geschreven en ongeschreven bronnen. Denk aan teksten, foto's en kaarten.

• Zoek ook naar bronnen die elkaar aanvullen of juist tegenstrijdige informatie geven voor een verdiepende vraag. (multiperspectiviteit).

• Gebruik de originele bron (geen bewerkte versie). Als je de bron bewerkt, geef dit dan aan. En, vergeet de bronvermelding niet.

• Tips uit Nieuwenhuyse, van, e.a. Historisch denken over bronnen, Den Haag 2016

Oorlogsbronnen.nl

Op oorlogsbronnen.nl zijn miljoenen bronnen te vinden over de Tweede Wereldoorlog.

Via het tabblad Bronnen kun je in de zoekbalk zoeken op naam, thema, jaartal, plaats etc.

Je kunt ook starten op een Kaart. Bijvoorbeeld de kaart van Nederland, of een kaart met informatie over kunstroof.

Via tabblad Artikelen kun je meer achtergrondinformatie vinden.

Wil je alles over een persoon weten? Kijk dan bij het tabblad Personen. Je kunt hier bijvoorbeeld zoeken op naam, geboortedatum, plaats van overlijden.

Hoe zoek je bronnen in een online database?

Dit is het zakboekje van Jacques Goudstikker.

Herkomst:

Stadsarchief Gemeente Amsterdam

Inventaris 1341 . Gevonden via www.oorlogsbronnen.nl

Lees meer over deze bron

Voorbeeld kunstroof

Stap 3

Wat voor bron is dit?

Bekijk je bron. Kun je de volgende vragen beantwoorden?

• Is dit een geschreven of ongeschreven bron?

• Is dit een directe (primaire) of indirecte (secundaire) bron?

Beeld NIOD 184474

• Is dit een geschreven of ongeschreven bron?

Dit is een geschreven bron.

• Is dit een directe (primaire) of indirecte (secundaire) bron?

Dit is een directe bron. Het is geschreven in de tijd die we onderzoeken door een auteur die er zelf bij was.

Voorbeeld kunstroof

Het zakboekje van Jacques Goudstikker

Stap 4

Onderzoek je bron met behulp van vragen.

Om te weten of je deze bron kunt gebruiken ga je redeneren over de bron en redeneren met de bron.

Beeld NIOD 184474

Wie is de auteur? Is de auteur ooggetuige? Is er informatie -met opzet- weggelaten? Welke rol had de auteur?

Wanneer is de bron gemaakt? Is de bron ten tijde van de gebeurtenis gemaakt of (veel) later?

Waar is de bron gemaakt? Was dit dichtbij de gebeurtenis?

Wat is het voor soort bron? Een officieel document, een dagboek, een privé-foto, propagandamateriaal etc?

(zie ook www.histoforum.net)

Redeneren over de bron

Nationaal archief. Soldaten van de Prinses Irene brigade schrijven naar huis. 1944. Via Oorlogsbronnen.nl

Doel

• Voor wie is deze bron gemaakt?

• Is de bron bedoeld om te informeren, als propaganda etc?

Bruikbaarheid

• Biedt deze bron informatie over mijn onderzoeksvraag?

Betrouwbaarheid

• Is deze bron betrouwbaar of had de auteur een reden om valse informatie te geven?

Representativiteit

• Welke groep dacht net zo als de auteur van deze bron?

Redeneren met de bron

NIOD Scene uit de film Strijd van Herman Kleibrink 1946. Via Oorlogsbronnen.nl

Wie is de auteur? Is de auteur ooggetuige? Is er informatie -met opzet- weggelaten? Welke rol had de auteur?

De auteur is Jacques Goudstikker. Hij noteerde in dit boekje zijn aan- en verkopen. De auteur is een ooggetuige. Het is een zakelijk document en lijkt daarom waarheidsgetrouw.

Wanneer is de bron gemaakt? Is de bron ten tijde van de gebeurtenis gemaakt of (veel) later?

De teksten in het zakboekje zijn ten tijde van de gebeurtenis geschreven.

Waar is de bron gemaakt? Was dit dichtbij de gebeurtenis?

De bron is gemaakt op de plek van de gebeurtenis.

Wat is het voor soort bron? Een officieel document, een dagboek, een privé-foto, propagandamateriaal etc?

Het zakboekje is niet een officieel document, maar bevat zakelijke informatie. Het bevat geen mening.

Voorbeeld kunstroof

Doel

• Voor wie is deze bron gemaakt? De bron is gemaakt voor de auteur zelf, als administratie.

• Is de bron bedoeld om te informeren, als propaganda etc? Het zakboekje bevat zakelijke administratie.

Bruikbaarheid

• Biedt deze bron informatie over mijn onderzoeksvraag? ja, in dit zakboekje staan werken uit de collectie van Jacques Goudstikker die ver onder de prijs aan o.a. Hermann Göring (een hoge nazi) zijn verkocht. Dit noem je kunstroof.

Betrouwbaarheid

• Is deze bron betrouwbaar of had de auteur een reden om valse informatie te geven? De bron is betrouwbaar.

Representativiteit

• Welke groep dacht net zo als de auteur van deze bron? De kopers en verkopers van deze kunstwerken.

Voorbeeld kunstroof

NIOD Scene uit de film Strijd van Herman Kleibrink 1946. Via Oorlogsbronnen.nl

Stap 5

Beantwoord je historische vraag en onderbouw je antwoord met argumenten die uit de bron blijken.

Beeld NIOD 184474

De vraag was: "Welke kunstwerken uit Nederland zijn geroofd door de nazi's?"

Op deze pagina van het zakboekje kun je lezen dat een aantal schilderijen van de beroemde schilder Rubens tot de collectie van Goudstikker behoorden. Deze bron vertelt niet welke kunstwerken nog meer geroofd zijn door de nazi's. Het is dus nodig om aanvullende bronnen te zoeken.

De voorbeeldvraag beantwoorden

Stap 6

Multiperspectiviteit

Zoek meerdere bronnen die informatie geven over het gekozen onderwerp. Misschien is het tegenstrijdige informatie. Wat kun je daarvan leren?

Beeld NIOD 184474

Voorbeeld van een aanvullende bron

Hermann Göring bij kunsthandel Goudstikker in 1941.

Op deze bron zie je Hermann Göring (hoofd van de luchtmacht van de nazi's) bij de kunsthandel van Jacques Goudstikker. Göring betaalde 2 miljoen gulden voor een groot aantal kunstwerken. Kun je dit toch roof noemen?

Dit is de voorbeeldles kunstroof van oorlogsbronnen in de les. Wil je meer weten? Kijk dan op www.oorlogsbronnen.nl/onderwijs.

Meer weten?

Beeld NIOD 184474