Is het gedaan met de banaan?
Kan veredeling deze kloon redden van bacteriën en schimmels?
Is het gedaan met de banaan?
Kan veredeling deze kloon redden van bacteriën en schimmels?
This item has no instructions
Informatie voor de docent
Vooraf
Deze LessonUp duurt ongeveer een lesuur.
De les sluit aan bij ecologie en genetica, maar voorkennis is niet noodzakelijk.
Benodigdheden
Iconen
Zet het vinkje 'toon bij leerling' aan
Toon notities bij elke dia
Navigeren door de les
Vergroot een afbeelding
Klik hier
Hotspot met meer informatie
laptop voor elke leerling
This item has no instructions
Leerdoelen
Na deze les...
...kun je je hele familie verbazen met je kennis over bananen.
...kun je uitleggen waardoor de banaan bedreigd wordt.
...kun je manieren noemen waarop geprobeerd wordt de banaan te redden van de ondergang.
This item has no instructions
Wist je dat...
...bananen het meest gegeten fruit in Nederland zijn?
...bananen veel energie maar weinig vitaminen bevatten?
...maar wel veel kalium, nuttig voor je spieren?
...een bananenboom geen boom is?
...dat bananen door veel sporters veel gegeten worden?
...de banaan met uitsterven bedreigd wordt??
Klik om te vergroten
This item has no instructions
Poll
Hoeveel bananen eet jij gemiddeld per week?
Vraag
This item has no instructions
Bananen
In Nederland eten we (gemiddeld) ongeveer 1 banaan per persoon per week.
Hoe erg is het als dat binnenkort niet meer kan?
Bron: Voedingscentrum (z.d.)
This item has no instructions
Monocultuur
Tot ongeveer 1950: alle bananen van het ras Gros Michel.
Grote plantages, veel bananenplanten bij elkaar op grote oppervlaktes → monocultuur
Bron: Voedingscentrum (z.d.)
Toelichting
Na de inleidende vragen begint hier de uitleg over hoe het komt dat 'de banaan' bedreigd wordt.
In de volgende dia wordt leerlingen gevraagd om voor- en nadelen van de monocultuur-teelt te geven ('keuzes') dus het is niet nodig om daar bij deze dia uitleg over te geven.
voordeel
nadeel
Welke keuzes of uitdagingen denk je dat boeren tegenkomen als ze maar één type banaan kweken?
Toelichting
De antwoorden van de leerlingen komen random op het scherm. In overleg met de leerlingen kun je deze antwoorden naar het groene vlak (voordeel) of naar het rode vlak (nadeel) slepen. Misschien zijn er ook antwoorden die in beide cirkels passen: die kunnen in het middenvak komen te staan.
Antwoorden zouden bijvoorbeeld kunnen zijn:
- goedkoper (menskracht, machines)
- vatbaar voor ziektes / plagen
- maar 1 soort bestrijdingsmiddel nodig
- allemaal 1 smaak
- makkelijk met bemesten
Schimmel
Rond 1920: de Gros Michel krijgt last van de fusariumverwelkingsziekte (Panamaziekte), veroorzaakt door een bodemschimmel.
Aangezien bijna alle bananen ter wereld klonen van elkaar zijn, zijn ze allemaal even gevoelig voor deze schimmel.
This item has no instructions
Schimmel
Dus op zoek naar een nieuwe variëteit, een nieuw bananenras, bestand tegen die schimmel.
Dat wordt vanaf ongeveer 1950 de Cavendish, resistent tegen de verwelkingsziekte. Tenminste, dat was hij 70 jaar lang.
Een nieuwe variant van de schimmel treft nu alle Cavendish-bananen. Niks geleerd dus?
This item has no instructions
Wist je dat ...
...de Cavendish-bananen op meer dan 50% van alle bananenplantages wereldwijd staan?
...er van tarwerassen honderden variëteiten bestaan, maar van eetbare bananen maar een paar?
...er dus enorme genetische uniformiteit (gelijkvormigheid) is bij (eetbare) bananen?
...ze dat extra kwetsbaar maakt voor ziektes en plagen?
This item has no instructions
Wist je dat bananenplanten geen bomen zijn, maar 's werelds grootste bloeiende kruiden?
Bananenplant
Bron: Kema & Van Rijn (2022)
Toelichting
Deze dia geeft meer inzicht in de biologie van de bananenplant. Klik op de hotspots voor info over elk onderdeel.
Vraag
De Cavendish dreigt nu dus ook uit te sterven.
Wat kan jij / de wetenschap doen om te voorkomen dat we straks geen bananen meer hebben?
Typ hier je antwoord:
Toelichting
Mogelijke antwoorden:
- op zoek gaan naar andere bananen-variëteiten in het wild
- via biotechnologie proberen om Cavendish-bananen resistent te maken tegen verwelkingsziekte
- biologische bestrijdingsmiddelen zoeken die de schimmel aanpakken
- nieuwe bananenrassen ontwikkelen
- bananen minder in monocultures verbouwen maar samen met bijvoorbeeld koffie of andere gewassen
Vraag
Een vrucht heeft doorgaans zaden (pitjes). Daarmee plant een plant zich voort. Bananen hebben geen pitjes. Dat is lekker, maar hoe komt dat?
De pitjes verdwijnen tijdens het rijpen van de banaan, omdat ze via een proces dat resorptie heet worden opgenomen door de vrucht.
Bananen hebben geen pitjes omdat ze heel vroeg, als ze nog groen zijn, worden geplukt voordat de zaden kunnen groeien.
Onze bananen hebben 3 setjes genen (1 van de moeder, 2 van de vader). Dat is moeilijk in tweeën te delen en daarom zijn bananen steriel (maken geen zaden)
Bananen hebben geen pitjes omdat ze geen zaden nodig hebben om zich voort te planten; ze groeien vanzelf uit de grond
This item has no instructions
Werken aan een oplossing...
In Wageningen, bij het bedrijf Yellowway, is een nieuwe banaan ontwikkeld: de Yelloway One.
Yelloway One is het product van klassieke veredelingstechnieken. De plant is resistent tegen TR4, een schimmel die hele plantages kan vernietigen, en Black Sigatoka, een bladziekte die opbrengsten drastisch vermindert. Beide ziektes vormen al jaren een bedreiging voor de bananenindustrie, met name voor de populaire Cavendish-banaan die wereldwijd wordt geëxporteerd.
Bron: Bananen - Black Sigatoka en Panama disease. (z.d.)
This item has no instructions
Vraag
De Yelloway One is bestand tegen twee beruchte bananenziektes.
Aan welke eisen moet deze nieuwe banaan nog meer voldoen om de Cavendish te kunnen vervangen?
Typ hier je antwoord:
Mogelijke antwoorden
- moet eetbaar zijn
- moet onrijp geplukt kunnen worden en narijpen tijdens transport / moet niet te snel bruin worden
- zonder pitjes / steriel
- planten moeten kunnen groeien in gebieden waar nu ook bananen geteeld worden
- planten moeten niet duur zijn / boeren moeten voldoende inkomsten kunnen verkrijgen met dit nieuwe ras
- de Yelloway mag niet via genetische modificatie gemaakt zijn, omdat bepaalde markten (waaronder de Europese) dit (nog) niet toestaan)
- weinig bestrijdingsmiddelen nodig
- niet al te hoge eisen aan bodem / water / voedingsstoffen
Werken aan een oplossing...
De doorbraak werd bereikt dankzij een samenwerking tussen Chiquita, KeyGene en MusaRadix en Wageningen University & Research. De betrokken deskundigen gebruikten een combinatie van conventionele kruisingstechnieken en moderne DNA-analysetechnologie om het proces van het ontwikkelen van resistente bananen te versnellen. Dit stelt hen in staat om sneller en efficiënter nieuwe variëteiten te selecteren op basis van gewenste eigenschappen, zoals resistentie tegen ziektes.
Dat bananenproducent Chiquita een van de partners is, betekent niet dat andere bananentelers geen toegang krijgen tot dit soort nieuwe variëteiten: meerdere organisaties werken samen zodat de technologie breed beschikbaar is; de nieuwe rassen zijn geschikt voor lokale markten.
Bron: Bananen - Black Sigatoka en Panama disease. (z.d.)
This item has no instructions
Vraag
Hoeveel tijd kost het om zo'n nieuwe bananenvariant te ontwikkelen?
ongeveer 2 jaar
ongeveer 7 jaar
ongeveer 16 jaar
ongeveer 22 jaar
This item has no instructions
Waarom duurt het zo lang?
Bron: Chiquita et al. (2024)
This item has no instructions
Gefeliciteerd!
Dit kun je nu...
...uitleggen waardoor de banaan bedreigd wordt.
...manieren noemen waarop geprobeerd wordt de banaan te redden van de ondergang.
This item has no instructions
Geïnspireerd?
Vond je dit een leuke les? Dan is één van de volgende vervolgopleidingen misschien iets voor jou.
Zoek eens uit welk profiel je daarvoor nodig hebt!
This item has no instructions
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Link naar vragenlijst voor leerlingen:
ut.onl/leerling4tu
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Vragenlijst voor docenten
Link naar vragenlijst voor docenten:
ut.onl/docent4tu
This item has no instructions
Bronnen
Bananen - Black Sigatoka en Panama disease. (z.d.). WUR. https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/dossiers/dossier/bananenteelt.htm
Chiquita, KeyGene, MusaRadix, Wageningen University & Research, García-Bastidas, F., & Kema, G. (2024). Chiquita en Yelloway presenteren eerste resistente bananenplant Yelloway One. In Persbericht. https://www.keygene.com/wp-content/uploads/2024/09/pr-yelloway-one-nl-final.pdf
Voedingscentrum. (z.d.). Banaan. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/banaan.aspx#blokhoeveel-bananen-eten-we?
Kema, G., & Van Rijn, F. (2022). De banaan: De onbekende wereld achter ons favoriete fruit (Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, Red.; 1ste editie). Lias.
This item has no instructions