9.5 De Tweede Wereldoorlog

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

9.5 De Tweede Wereldoorlog

Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Saga

Leerdoel

In deze paragraaf leer je:

• oorzaken van de Tweede Wereldoorlog

• hoe de oorlog verliep

• welke wapens werden gebruikt en welke verwoestingen werden aangericht

• hoe burgers betrokken waren bij de oorlog

Kenmerkend aspect: 

- het voeren van twee wereldoorlogen

- verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering

Hitler wordt rijkskanselier

30 januari 1933

• Na de verkiezingen van november 1932, waarbij de NSDAP de grootste werd, wordt het land vrijwel onbestuurbaar

• Andere partijen (en de president) kunnen niet meer om Hitler heen: 

• hij wordt rijkskanselier (minister-president). 

Rijksdagbrand

27 februari 1933

• Een Nederlandse communist, Marinus van der Lubbe, wordt opgepakt, veroordeeld en geëxecuteerd. 

• Aan zijn schuld wordt echter nu nog steeds ernstig getwijfeld...

Rijksdagbrandverordening

28 februari 1933

• ...de brand komt Hitler namelijk wel érg goed uit: hij kan de noodtoestand in Duitsland uitroepen (Rijksdagbrandverordening, februari 1933)

Machtigingswet

23 maart 1933

• De grondwet kan door Hitler worden aangepast en opgeschort, zonder goedkeuring van het Duitse parlement.

• Alle partijen, behalve de NSDAP, worden verboden.

• Sommige burgerrechten worden opgeschort (o.a. briefgeheim)

• Gelijkschakeling: iedereen moet zich houden aan de ideologie van de Nazi's

Führer

1934

• Als president Hindenburg in 1934 overlijdt, komt er geen nieuwe president:

• Hitler is vanaf dat moment Führer, Leider, van Duitsland

• Aan hem is onvoorwaardelijke trouw verschuldigd (Führerbeginsel)

Invoering van de dienstplicht

1935

Duitse troepen in het Rijnland

1936

• In het Verdrag van Versailles stond dat er geen Duitse soldaten in het Rijnland mochten zijn (gedemilitariseerd).

• Hitler houdt zich hier niet aan, maar Engeland en Frankrijk zijn terughoudend in hun reactie: zij zitten niet te wachten op een nieuwe oorlog 

Der Anschluß

maart 1938

• Hitler wil alle Duitsers in één Groot Duits Rijk (Heim ins Reich). 

• Hij maakt handig misbruik van de politieke chaos in Oostenrijk en speelt in op de gevoelens van het Oostenrijkse volk. 

• Hij annexeert Oostenrijk en maak het een deel van het Duitse Rijk (Ostmark).

Het stembiljet waarmee de Oostenrijkers mogen aangeven of ze bij Duitsland willen horen...

Conferentie van München

september 1938

• Frankrijk en Engeland zijn geschrokken van de Anschluß, maar willen geen oorlog (Appeasement) 

• Hitler belooft dat er geen oorlog komt als hij Sudetenland (Tsjecho-Slowakije), krijgt. 

• Duitsland, Engeland, Frankrijk en Italië komen in München tot een akkoord.

Net als Oostenrijk, valt Sudetenland onder de Heim ins Reich-politiek, waarbij alle gebieden met Duitsers weer bij Duitsland moeten horen. Sudetenland was na de Eerste Wereldoorlog deel van de nieuwe staat Tsjecho-Slowakije geworden.

Hitler bezet Tsjecho-Slowakije

maart 1939

Hoewel Hitler in München had gezegd genoegen te nemen met Sudetenland, bezet hij geheel Tsjecho-Slowakije een half jaar later. 

Engeland en Frankrijk veroordelen de bezetting, maar doen niets.

Molotov-Ribbentrop Pact

augustus 1939

• Hitler en Stalin zijn elkaars politieke vijanden, maar Hitler wil er zeker van zijn dat de Sovjet-Unie geen oorlog tegen hem gaat beginnen, als Duitsland Polen aanvalt.

• Ze sluiten een niet-aanvalsverdrag.

Duitsland valt Polen aan

1 september 1939

"Vanaf 5:45 uur wordt teruggeschoten!"

• Hitler geeft aan dat hij wel móet reageren op een Poolse aanval op een Duits radiostation. 

• De Duitsers hebben deze aanval in scène gezet.

Begin Tweede Wereldoorlog

3 september 1939

• Na de Duitse aanval op Polen, kunnen Engeland en Frankrijk maar één ding doen: 

• Duitsland de oorlog verklaren...

De eerste maanden

eind 1939 - begin 1940

• De eerste fase van de oorlog speelt zich vooral af in Oost-Europa:

• Volgens de afspraken in het Molotov-Ribbentrop-verdrag valt op 17 september de Sovjet-Unie vanaf het oosten Polen ook binnen. 

• Finland wordt in november door de Sovjet-Unie binnengevallen, net als Estland, Letland en Litouwen. 

Denemarken en Noorwegen

april 1940

• De Duitsers vallen Denemarken en Noorwegen aan.

• Denemarken valt binnen een dag.

• Noorwegen heeft een gunstigere ligging en krijgt hulp van de Engelse marine. De strijd in Noorwegen duurt dan ook tot begin juni. 

Blitzkrieg in West-Europa

april-juli 1940

• De oorlog lijkt ver weg...

• Dat verandert in het voorjaar van 1940 als de Duitsers met een enorme snelheid en grote overmacht, Europa letterlijk 'oprollen'.

• Deze manier van oorlogsvoering wordt ook wel Blitzkrieg genoemd.

Nederland capituleert

15 mei 1940

• Hoewel er op sommige plekken door het Nederlandse leger meer tegenstand wordt geboden dan de Duitsers hadden verwacht, kan de Nederlandse regering, na het bombardement op Rotterdam, niets anders doen zich over te geven aan de Duitsers.

Frankrijk capituleert

22 juni 1940

• Een deel van Frankrijk, Vichy, wordt niet bezet, maar collaboreert met Duitsland.

Battle of Britain

juli - oktober 1940

• De Duitse aanval op Groot-Brittannië. 

• Mede dankzij de uitvinding van de radar weet Groot-Brittannië zich te weren tegen Duitsland.

• Het betekent niet dat de Britten van Duitse bombardementen af zijn...

...gedurende de hele oorlog zal Engeland, met name London, zwaar worden gebombardeerd.
Eerst door bommenwerpers, maar later ook door de V1- en V2-raketten.

De bevolking van London schuilt in de Underground bij een Duitse luchtaanval.
Daarnaast had de Britse regering evacuatieplan: 'Pied Piper', waarbij voornamelijk kinderen, moeders en zwangere vrouwen naar het veilige platteland zouden worden gestuurd.

Ervaar zelf hoe het was om tijdens de Blitz op Londen te schuilen in de Undergrond. Pak je smartphone of tablet en klik op deze link.

Deze poster werd gemaakt in opdracht van de Britse regering om de bevolking vertrouwen te laten houden in de overwinning.

Operatie Barbarossa

juni - december 1941

• Ondanks het niet-aanvalsverdrag van 1939, valt Duitsland de Sovjet-Unie aan:

• Hitler heeft de 'Lebensraum' en de grondstoffen nodig voor zijn volk.

Japanse expansie

Achtergrond:

- In de Eerste Chinees-Japanse oorlog en de Russisch-Japanse oorlog had Japan reeds Taiwan, Korea en Port Arthur geannexeerd.

- In 1931 had Japan Mantsjoerije bezet.

- De regering van Japan kwam onder steeds groeiende invloed van ultranationalistische militairen die op expansie belust waren.

Japan valt de rest van China aan in 1937

(het begin van de Tweede Wereldoorlog in Azië)

• Tussen 1937 en 1942 verovert Japan grote delen van Zuidoost Azië (o.a. Nederlands-Indië)

•  Vanaf 7 december 1941 raakt Japan in oorlog met de VS

• Op 6 en 9 augustus 1945 de VS gooit atoombommen op Hirosjima en Nagasaki.

• Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan

Japanse aanval op Pearl Harbor

7 december 1941

• As-mogendheid Japan wil in Azië een machtig land zijn. 

• Om dit doel te bereiken vallen ze de Amerikaanse marinebasis op Hawaï (Pearl Harbor), volkomen bij verrassing, aan. 

• Door de verwoeste Amerikaanse vloot, heeft Japan vrij spel in Azië

Verenigde Staten in oorlog

8 december 1941

• Eén dag na de aanval verklaren de Verenigde Staten de oorlog aan Japan.

Volgens de afspraken van het bondgenootschap van de As-mogendheden, verklaren Duitsland en Italië op 11 december de oorlog aan de Verenigde Staten.

Battle of Midway

juni 1942

• Bij de Midway-eilanden lukt het de Verenigde Staten om de Japanse vloot te verslaan.

• Het wordt een keerpunt in de oorlog: 

• het Japanse overwicht in de Stille Oceaan is weg

Slag bij el-Alamein

juli - oktober 1942

• De Britse generaal Montgomery verslaat de Duitse maarschalk Rommel bij el-Alamein in Afrika. 

• Het wordt een keerpunt in de oorlog: 

• De Duits-Italiaanse opmars was gestopt, de legers worden teruggedrongen

Slag bij Stalingrad

augustus 1942 - februari 1943

• Door de ijzige kou en slechte bevoorrading wordt het Duitse leger verpletterend verslagen. Hitler moet opgeven: Stalingrad blijkt niet te veroveren.

• Het wordt een keerpunt in de oorlog: 

• de Sovjet-Unie begint met het terugdringen van het Duitse leger.

Slag bij Koersk

juli 1943

• Grootste tankslag ooit

• Laatste offensief van de Duitsers in het oosten
  

• Grote verliezen aan beide zijden, alleen: de Duitsers kunnen dit niet vervangen

• Na de slag trekt Duitsland alleen nog maar terug Keerpunt in de oorlog

D-Day

6 juni 1944

• Met de landing in Normandië kwam er eindelijk een front in het Westen, iets waar Stalin lang om had verzocht.

• De D in D-Day staat voor Decision (beslissing)

Hitler wordt verslagen

april 1945

• In april valt het Rode Leger van Stalin Berlijn aan. 

• Het is de genadeklap voor Hitler: hij pleegt zelfmoord.

De Bevrijding

5 mei 1945

Capitulatie van Duitsland

8 mei 1945

Island hopping 

• Héél véél eilandjes veroveren 
  

• Omstandigheden heftig 

• warm, regen, enge beestjes, jungle  

• Japanners vochten anders! Kamikaze....

island hopping

"Eiland voor eiland veroverden de Amerikanen terreinwinst, maar de prijs was hoog".

Hoe groot zou de weerstand wel niet zijn als Amerika het Japanse vasteland bereikt?

Daarom wordt een andere oplossing gezocht.

Of netflix --> greatest events WW 2 (in colour)