Kerstpost
Hoe schrijf je een kerstkaart?
Kerstpost
Hoe schrijf je een kerstkaart?
Doel van de les: leerlingen ontdekken wat een kerstkaart persoonlijk maakt, herkennen clichés, kiezen een toon en tussen je en u die past bij de ontvanger, en leren iets te laten zien in plaats van te zeggen. Ze plannen hun kaart, schrijven een klad, geven elkaar feedback en verbeteren hun klad.
Tijd: de les tot en met de feedback duurt ongeveer 45 minuten. In de meeste klassen schrijven leerlingen de kaart in het net in een volgende les of thuis. Lukt het in deze les, dan is daar slide 14 voor.
Voorbereiding: print het werkblad Kerstpost voor elke leerling. Voor de kaart zelf kun je de bijlage met vier kerstkaarten gebruiken (kerstman, sneeuwbol, sneeuwpop en rendier). Print hem op stevig papier en knip de kaarten uit, of gebruik blanco kaarten. Leerlingen schrijven op de achterkant en kleuren de voorkant in. Wil je de kaarten echt versturen, vraag leerlingen dan een dag van tevoren om een adres mee te nemen.
Aansluiting: de les hoort bij het domein schrijfvaardigheid van Nederlands. Leerlingen schrijven met oog voor doel en lezer.
Start: vraag wie er weleens een kaart kreeg die hij of zij nog steeds bewaart. Wat stond erin?
Aan het eind van deze les
kun je...
uitleggen wat een kerstkaart persoonlijk maakt.
een toon kiezen die past bij de ontvanger, met je of u.
een kaart schrijven die iets laat zien in plaats van het alleen te zeggen, en hem verbeteren.
Doel van de slide: de leerdoelen samen lezen, zodat leerlingen weten waar ze naartoe werken.
Tip: laat een leerling de leerdoelen voorlezen. De exit-vraag aan het eind van de les kijkt terug op leerdoel 1 en 3. Leerdoel 2 controleren leerlingen met de checklist bij de feedback.
Welke kaart zou jij liever krijgen?
Hoi Sanne,
Fijne feestdagen en een gelukkig nieuwjaar!
Groetjes, Daan
Kaart A
Lieve Sanne,
Sinds je bent verhuisd, fiets ik alleen naar school. Niemand lacht meer om mijn slechte grappen!
Fijne feestdagen en kom snel logeren.
Liefs, Daan
Kaart B
Doel van de slide: leerlingen ontdekken zelf wat een kaart persoonlijk maakt (leerdoel 1).
Werkwijze: lees beide kaarten voor. Sanne is een vriendin van Daan die dit jaar is verhuisd. Laat leerlingen eerst voor zichzelf kiezen. Op de volgende slide schrijven ze op waarom.
Let op: kaart A is niet fout. Het is een vriendelijke kaart, maar hij had naar iedereen kunnen gaan. Kaart B kan alleen naar Sanne.
Wat maakt kaart B persoonlijker dan kaart A?
Doel van de slide: benoemen wat een kaart persoonlijk maakt (leerdoel 1).
Een goed antwoord noemt iets wat alleen Daan en Sanne delen (samen fietsen, de grappen), laat zien dat Daan haar mist of noemt het plan om te logeren. Kaart A had naar iedereen kunnen gaan.
Doorvragen: welke zin uit kaart A zie je op bijna elke kaart? Dat is een cliché. Daar gaat de volgende slide over.
Bespreken: schrijf de antwoorden van de klas op het bord. Dat zijn jullie eigen tips voor een persoonlijke kaart.
Cliché of persoonlijk? Sleep elke zin naar het goede vak.
Cliché
Persoonlijk
Jij legde wiskunde uit tot ik het snapte.
Fijne feestdagen en een gelukkig nieuwjaar!
Je bent de liefste vriendin van de wereld.
Ik mis onze ritjes naar school als het regent.
Ik hoop dat je een fijne kerst hebt.
Succes met je eerste kerst als opa!
Dit jaar versla ik jou met rummikub.
Het allerbeste voor het nieuwe jaar!
Doel van de slide: clichés herkennen, ook als ze persoonlijk klinken.
Antwoorden: cliché zijn Fijne feestdagen en een gelukkig nieuwjaar, Ik hoop dat je een fijne kerst hebt, Het allerbeste voor het nieuwe jaar en Je bent de liefste vriendin van de wereld. Persoonlijk zijn Jij legde wiskunde uit tot ik het snapte, Ik mis onze ritjes naar school als het regent, Dit jaar versla ik jou met rummikub en Succes met je eerste kerst als opa.
Bespreken: twee kaartjes zijn lastig, en daar gaat het om. Je bent de liefste vriendin van de wereld klinkt persoonlijk, maar het past op elke kaart aan elke vriendin. Het zegt iets, maar laat niets zien. Daar komen we op terug. Succes met je eerste kerst als opa is een wens, maar wel een die maar bij één persoon past. Een cliché is dus een zin die je naar iedereen kunt sturen. Een clichéwens is niet verboden, zolang er ook een zin op de kaart staat die alleen bij de ontvanger past.
Informeel of formeel? Sleep elke aanhef en afsluiting naar het goede vak.
Informeel: je kent iemand goed
Formeel: je kent iemand minder goed
Beste meneer De Vries,
Hoi Amir,
Met vriendelijke groet
Liefs,
Lieve oma Ria,
Geachte mevrouw Yilmaz,
Doei!
Hartelijke groet
Doel van de slide: een toon kiezen die past bij de ontvanger (leerdoel 2).
Antwoorden: informeel zijn Hoi Amir, Lieve oma Ria, Liefs en Doei. Formeel zijn Beste meneer De Vries, Geachte mevrouw Yilmaz, Met vriendelijke groet en Hartelijke groet.
Uitleg: informeel schrijf je aan mensen die je goed kent, zoals familie en vrienden. Formeel schrijf je aan iemand die je minder goed kent of die een officiële functie heeft. Geachte is het meest formeel. In een formele brief zet je na de afsluitende groet meestal geen komma. Na de aanhef wel. In een informele kaart mag een komma na de groet, zoals bij Liefs.
Bespreken: waarom schrijf je niet Doei aan de directeur? En aan wie schrijf je zelf weleens formeel?
Kies je u, dan schrijf je overal u en uw. Welke twee woorden kloppen hier niet? Verbeter ze.
Beste meneer De Vries,
Bedankt voor uw hulp dit jaar. Ik vond jouw lessen over Rome echt leuk. Ik hoop dat u fijne feestdagen heeft, en tot je weer terug bent!
Met vriendelijke groet
Noor
Doel van de slide: je of u volhouden in de hele kaart (leerdoel 2).
Instructie vooraf: vraag eerst aan wie leerlingen u zeggen en waarom. Lees daarna de regel in de vraag samen voor, voordat ze de kaart van Noor lezen.
Antwoord: jouw moet uw zijn en je moet u zijn. Goed is: Ik vond uw lessen over Rome echt leuk. En: tot u weer terug bent.
Uitleg: u gebruik je voor iemand die je niet goed kent, die veel ouder is of die een officiële functie heeft. Twijfel je? Kies dan u, of schrijf zoals je die persoon in het echt aanspreekt. Kies je u, dan schrijf je overal u, uw en u bent. Kies je je, dan overal je, jouw en jij bent.
Extra voor snelle leerlingen: herschrijf de hele kaart met je, voor een docent die je goed kent. Wat verander je behalve je en u nog meer?
Laat het zien
Je bent echt lief.
Zeggen
Toen ik ziek was, bracht jij elke dag mijn huiswerk langs. Met een zak drop erbij.
Laten zien
Beschrijf een moment, dan voelt de ander zelf wat je bedoelt.
Doel van de slide: een schrijftechniek leren. Een concreet moment zegt meer dan een algemeen compliment (leerdoel 3).
Uitleg: als je schrijft je bent lief, moet de ander je op je woord geloven. Als je een moment beschrijft, ziet de ander zelf wat je bedoelt. In verhalen heet dit laten zien in plaats van zeggen, in het Engels show, don't tell. Leg de link met het lastige kaartje van de cliché-oefening: de liefste vriendin van de wereld is zeggen, niet laten zien.
Vraag aan de klas: welke van de twee zinnen onthoud je morgen nog? Wat maakt die zin sterker?
Laat het zien. Maak van Jij bent een goede vriend een zin over een moment.
Doel van de slide: de techniek zelf toepassen (leerdoel 3).
Mogelijke antwoorden: Jij bleef na de wedstrijd op me wachten, ook al hadden we verloren. Of: Toen ik nieuw was in de klas, vroeg jij als eerste of ik mee wilde doen.
Bespreken: kies twee of drie antwoorden en vraag de klas welke het sterkst is en waarom. Het sterkste antwoord noemt een moment dat je echt voor je ziet.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan een keer dat een vriend je hielp. Wat deed hij of zij precies?
Samen verbeteren
Hoi trainer,
Fijne kerst!
Doei, Milan
Maak deze kaart persoonlijk
Wat heeft de trainer voor Milan gedaan?
Hoe laat je dat zien?
Schrijf je je of u?
Passen de aanhef en afsluiting?
Beste Erik,
Dankzij jouw extra trainingen in de regen scoorde ik eindelijk mijn eerste doelpunt. Bedankt dat je in me bleef geloven!
Fijne feestdagen en tot op het veld.
Groeten van Milan
Verbeterd
Doel van de slide: hardop voordoen hoe je een saaie kaart persoonlijk maakt, met een toon die bij de ontvanger past.
Werkwijze: lees de kaart van Milan aan zijn voetbaltrainer voor. Denk daarna hardop terwijl je hem met de klas verbetert, en schrijf mee op het bord. Bijvoorbeeld: Hoi trainer is wat kaal, hij heet Erik. Doei past niet goed bij een trainer. Schrijf ik je of u? Milan zegt in het echt je tegen Erik, dus je. En wat heeft Erik dit jaar voor Milan gedaan? Laat het zien: hij gaf extra training in de regen, en daarna scoorde Milan zijn eerste doelpunt.
Klik daarna om de verbeterde kaart te laten zien. Wijs op de aanhef: Beste met een voornaam is een tussenvorm. Het is netjes, maar met je, omdat Milan in het echt ook je zegt tegen Erik.
Let op: laat zien dat je ook schrapt en verandert. Zo zien leerlingen dat schrijven in stappen gaat.
Plan je kaart
Vul deel 1 van je werkblad in:
Aan wie schrijf je?
Formeel of informeel, je of u?
Welk moment maakten jullie samen mee?
minute
second
Doel van de slide: de kaart plannen voordat leerlingen gaan schrijven.
Werkwijze: start de timer van drie minuten. Leerlingen vullen deel 1 van het werkblad in: aan wie ze schrijven, formeel of informeel, je of u, en een moment dat ze samen meemaakten.
Let op: sommige leerlingen schrijven aan iemand die ze missen, bijvoorbeeld door een verhuizing, een scheiding of een overlijden. Laat hen zelf kiezen wat ze willen delen.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan iemand die dit jaar iets voor je heeft gedaan, zoals een trainer, een buur of een oud-docent. Vertel eerst aan je buur welk moment je kiest, en schrijf het daarna op.
Schrijf je klad
Aanhef met een komma
Een moment dat je laat zien
Wat je waardeert aan deze persoon
Je wens
Afsluiting en je naam
minute
second
Doel van de slide: het klad schrijven.
Werkwijze: start de timer van zeven minuten. Leerlingen schrijven hun klad in deel 2 van het werkblad. De opbouw op de slide helpt wie niet weet waar hij moet beginnen. Het voorbeeld van Milan staat ook op het werkblad.
Hulp voor wie vastloopt: gebruik de beginzinnen op het werkblad, zoals Toen... of Dankzij jou...
Extra voor snelle leerlingen: schrijf twee korte versies voor twee ontvangers, een met je en een met u. Wat verander je behalve je en u nog meer? Denk aan woordkeus, de lengte van je zinnen en de afsluiting.
Ruil en check
Lees het klad van je buur. Klopt dit?
Een aanhef die past, met een komma erachter
Overal je, of overal u
Een zin die alleen bij deze persoon past
Een afsluiting met je naam eronder
Schrijf een top en een tip. Verbeter daarna één ding in je eigen klad.
minute
second
Doel van de slide: feedback geven en het klad verbeteren (leerdoel 2 en 3).
Werkwijze: start de timer van vijf minuten. Leerlingen ruilen hun werkblad met hun buur. Ze lezen het klad van de ander, vinken in deel 3 aan wat klopt en schrijven een top en een tip op. Daarna krijgen ze hun eigen werkblad terug en verbeteren ze minstens één ding.
Let op: lezen werkt hier beter dan voorlezen. Een komma of overal je of u hoor je niet, maar zie je wel.
Nu jij!
Schrijf je kaart in het net. Neem de tip van je buur mee.
Uitdaging: schrijf een tweede kaart aan iemand anders, met u in plaats van je (of andersom). Wat verander je nog meer?
Klaar? Kleur de voorkant van je kaart in.
minute
second
Doel van de slide: de kerstkaart in het net schrijven (leerdoel 3).
Werkwijze: start de timer van acht minuten. Leerlingen nemen hun verbeterde klad over op de kaart. Is er geen tijd meer, dan schrijven ze de kaart in een volgende les of thuis.
Extra voor snelle leerlingen: kleur de voorkant van de kaart uit de bijlage in, of ontwerp op een blanco kaart een eigen voorkant die bij de ontvanger past. Wie dan nog tijd heeft, schrijft de wens ook in de thuistaal.
Typ de zin uit je kaart die iets laat zien. Waarom past die alleen bij jouw ontvanger?
Doel van de slide: terugkijken op leerdoel 1 en 3.
Een goed antwoord is een zin over een concreet moment, met een uitleg waarom die zin niet op een kaart aan iemand anders past. Kies een paar antwoorden uit, alleen van leerlingen die dat goed vinden, en vraag de klas of de zin echt iets laat zien.
Tot slot: vraag wie zijn kaart echt gaat versturen of geven.
Doel van de slide: de les afsluiten en verwijzen naar meer kerstlessen van LessonUp.
Tijd: 1 minuut.