Les_1_v4_MinervaH17

• Latijn
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon thuis of in de kluis
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de deur, noemt hen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent maakt expliciet wat startklaar betekent: telefoons zijn thuis of in de kluis, leerlingen zijn ingelogd in LessonUp en hun schoolspullen liggen klaar op tafel. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit door succescriteria voor gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren expliciet te maken.

JdW-klimwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Minerva H17

Hannibal over de Alpen

Overzicht Periode 1

• Thema: Samson, Dieren, Hannibal
• Benodigde lesmaterialen: Minerva tekstboek 1, oefenboek 1, schrift/JdW-map, laptop

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6	Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11
PO: Jonas	H15: Samson	H15: Samson	H16: Dieren	H16: Dieren	H17: Hannibal	H17: Hannibal	H18: Hannibal	H18: Hannibal	Herhaling/uitloop	Toets

           Leerdoelen

1. Ik kan het futurum (toekomende tijd) in het Latijn herkennen en correct vertalen.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

        Voorkennis: tijden

Geef van de volgende werkwoorden aan in welke tijd ze staan: 

- Amaverat

- Dictum est

- Laudabam

- Mittuntur

- Ceperunt

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

         Toekomende tijd: futurum

In het Nederlands gebruiken we voor de toekomende tijd het hulpwerkwoord 'zullen'.

Het Latijn, zowel actief als passief, heeft twee aparte vormen:

- Bij de a- en e-stam: kenletter -b-

- Bij de mk-, i- en mix-stam: kenletter -a- of -e-

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

         Futurum: vorming

Actief:                                                      Passief:

a-stam (e-stam)	i-stam (mk-x-stam)
ama-b-o	audi-a-m
ama-b-i-s	audi-e-s
ama-b-i-t	audi-e-t
ama-b-i-mus	audi-e-mus
ama-b-i-tis	audi-e-tis
ama-b-u-nt	audi-e-nt

a-stam (e-stam)	i-stam (mk-x-stam)
ama-b-or	audi-a-r
ama-b-e-ris	audi-e-ris
ama-b-i-tur	audi-e-tur
ama-b-i-mur	audi-e-mur
ama-b-i-mini	audi-e-mini
ama-b-u-ntur	audi-e-ntur

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

         Futurum: esse & posse

esse	posse
ero	potero
eris	poteris
erit	poterit
erimus	poterimus
eritis	poteritis
erunt	poterunt

Nota bene: 

de infinitivus futurum van esse = futurus esse/fore

het ptc van esse = futurus, -a, -um 

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

         Futurum: participium/inf.

Participium: uitgang -us wordt -urus (volgens bonus, -a, -um):

Amatus > amaturus = zullende beminnen

Auditus > auditurus = zullende horen

Infinitivus: participium + esse:

Amaturus esse = te zullen beminnen

Auditurus esse = te zullen horen

Het participium van het futurum is dus actief en natijdig.

De infinitivus komt bijv. voor in de AcI.

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

           Voorbeelden

Zet de volgende werkwoorden om in het futurum:

- Movet

- Fugio

- Damus

- Venitis

- Agunt

Je mag spieken in je tekstboek op pag. 70!

5. Concrete en herkenbare voorbeelden

De docent maakt gebruik van praktische en concrete voorbeelden die voor leerlingen herkenbaar zijn in hun eigen leefwereld, de actualiteit of andere betekenisvolle contexten om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent doet hierbij een beroep op dual coding. Door het visuele en het verbale te combineren vergroot de docent de kans dat lesstof beter bij de leerlingen blijft beklijven. Daarnaast schakelt de docent bewust tussen dagelijkse taal en academische taal, zodat leerlingen nieuwe begrippen beter leren begrijpen en gebruiken.

           Voorbeelden

Zet de volgende werkwoorden om in het futurum:

- Movet: movebit (hij zal bewegen)

- Fugio: fugiam (ik zal vluchten)

- Damus: dabimus (wij zullen geven)

- Venitis: venietis (jullie zullen komen)

- Agunt: agent (zij zullen doen)

5. Concrete en herkenbare voorbeelden

De docent maakt gebruik van praktische en concrete voorbeelden die voor leerlingen herkenbaar zijn in hun eigen leefwereld, de actualiteit of andere betekenisvolle contexten om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent doet hierbij een beroep op dual coding. Door het visuele en het verbale te combineren vergroot de docent de kans dat lesstof beter bij de leerlingen blijft beklijven. Daarnaast schakelt de docent bewust tussen dagelijkse taal en academische taal, zodat leerlingen nieuwe begrippen beter leren begrijpen en gebruiken.

            Voltooid toekomende tijd: 

             futurum exactum

Het Latijn kent naast het futurum ook het futurum exactum: in het Nederlands de voltooid toekomende tijd. Deze wordt gevormd met de perfectumstam! 

Op een tijdlijn, krijg je eerst het futurum exactum en daarna het futurum: als jij geleerd zult hebben (futex), zal ik jou overhoren (fut).

Actief: amav-ero = ik zal bemind hebben, audivero = ik zal gehoord hebben

Passief: amatus ero = ik zal bemind zijn, audivero = ik zal gehoord zijn

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

         Futurum exactum: vorming

Amare                                                      Esse & Posse (alleen actief)

actief	passief
amav-ero	amatus ero
amav-eris	amatus eris
amav-erit	amatus erit
amav-erimus	amati erimus
amav-eritis	amati eritis
amav-erint	amati erunt

esse	posse
fuero	potuero
fueris	potueris
fuerit	potuerit
fuerimus	potuerimus
fueritis	potueritis
fuerint	potuerint

4. Inclusieve didactiek

De docent betrekt álle leerlingen actief, onder andere met paired talk: zo krijgen ook stillere leerlingen ruimte om hun ideeën te delen. Heldere routines voor luisteren en samenwerken bevorderen actieve deelname. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. De docent differentieert flexibel in ondersteuning, instructie, tempo en/of complexiteit en biedt ondersteuning op het moment dat leerlingen deze nodig hebben. Functioneel gebruik van thuistalen en het integreren van (culturele) achtergronden in de lesstof zorgen voor een contextrijke en inclusieve leeromgeving. Door positief, voorspelbaar en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

           Aan de slag

Maak nu taaloefeningen A-B-C-D op pag. 60-61 van je oefenboek.

Je kan spieken op pag. 70-73 van het tekstboek!

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens stapsgewijs actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd, zodat leerlingen steeds zelfstandiger leren. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten of ‘think-pair-share’. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de leerstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

              Taaloefening A

1. wij zullen beminnen

2. ik zal zenden

3. zij zullen vasthouden

4. hij zal worden gezonden

5. zij zullen zijn

6. zij zullen worden genomen

7. jij zult hebben bemind

8. ik zal hebben gezonden

9. zij zullen hebben genomen

10. hij zal hebben gekund

11. jullie zullen zijn bemind

12. zij zal zijn gehoord

13. zij beminden

14. zij houden vast

15. jij had gehoord

16. zij zijn gezonden

17. jullie hebben genomen

18. ik kon

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens stapsgewijs actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd, zodat leerlingen steeds zelfstandiger leren. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten of ‘think-pair-share’. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de leerstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

              Taaloefening B

1. hij zal beginnen / instellen

2. ik zal bang maken

3. zij zullen (op)wekken

4. wij zullen slapen

5. hij / zij / het zal worden bezet

6. zij zullen worden verzameld

7. jij zult vertrekken

8. te zullen beginnen / instellen

9. het zal worden voortgebracht / uitgegeven

10. zullende toevertrouwen

11. hij zal zijn begonnen

12. het zal zijn toevertrouwd

13. wij zullen hebben geholpen

14. zij zullen zijn geleid

15. zij zullen zijn gaan staan

16. jullie zullen zijn beproefd

17. ik zal hebben genaderd

18. ik zal zijn teruggegeven

19. zij zal gedragen / gebracht zijn

20. jij zult hebben geplaatst

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens stapsgewijs actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd, zodat leerlingen steeds zelfstandiger leren. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten of ‘think-pair-share’. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de leerstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

           Taaloefening C

1. venient zij zullen komen

2. compones jij zal bij elkaar plaatsen

3. appropinquabunt zij zullen naderen

4. edet hij/zij zal uitgeven

5. exclamabitur het zal worden uitgeroepen

6. dubitabimus wij zullen twijfelen

7. geremur wij zullen worden gedragen

8. deprehendam ik zal grijpen

9. nitetur hij/zij zal steunen/zich inspannen

10. crescetis jullie zullen groeien

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens stapsgewijs actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd, zodat leerlingen steeds zelfstandiger leren. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten of ‘think-pair-share’. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de leerstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

           Taaloefening D

1. Als de soldaten zullen zijn aangekomen, wat zal de strijdlustige Hannibal (dan) doen?

2. De Romeinen zullen grote moed hebben.

3. De Romeinse jongemannen zullen de enorme olifanten vrezen.

4. Hannibal zal op het Romeinse leger wachten bij de rivier.

5. Met de Romeinen, die aan ons vijandig zijn, zullen wij vechten!

6. Met kracht zullen jullie de vijanden overwinnen, als beide leiders gedood zullen zijn.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens stapsgewijs actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd, zodat leerlingen steeds zelfstandiger leren. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten of ‘think-pair-share’. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de leerstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

           Afsluiting

Huiswerk:

- Maak taaloefening A/B/C/D op pag.  60/61 van je oefenboek.

- Herhaal de woorden van les 16

Leerdoel: Ik kan het futurum (toekomende tijd) in het Latijn herkennen en correct vertalen.

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en gebruikt hierbij bijvoorbeeld de JdW-planner.