Burgerschap 6.2
Hoe rechtvaardig is de rechtsstaat?
Burgerschap 6.2
Hoe rechtvaardig is de rechtsstaat?
Hoe zorgen we ervoor dat een rechter eerlijk rechtspreekt?
Leerdoelen
Aan het einde van de les:
ken je drie eisen waaraan rechters moeten voldoen om objectief recht te spreken
kun je uitleggen welke hulpmiddelen een rechter gebruikt om tot een vonnis te komen
kun je een beargumenteerd antwoord geven op de vraag hoe rechtvaardig het Nederlandse rechtssysteem is
Nieuws: mag je een rechter onder druk zetten?
Nieuws: Het Internationaal Strafhof (ICC) is een rechtbank die mensen kan berechten die worden verdacht van heel ernstige misdaden, zoals oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
Het ICC staat in Den Haag.
De Amerikaanse regering heeft sancties opgelegd aan twee medewerkers van het ICC. Dat betekent bijvoorbeeld dat zij bepaalde financiële of zakelijke beperkingen krijgen.
Nederland is het daar niet mee eens.
Minister Veldkamp zegt eigenlijk: "Wij vinden deze Amerikaanse strafmaatregelen niet terecht."
Nederland vindt dat politieke druk van een ander land het werk van een onafhankelijke rechtbank niet moet kunnen tegenhouden.
Waarom doet Amerika dit?
De Verenigde Staten zijn het niet altijd eens met de beslissingen of onderzoeken van het ICC. Amerika vindt onder andere dat het ICC zich soms bemoeit met zaken waar het volgens de VS geen zeggenschap over heeft.
Amerika straft dus twee medewerkers van het Internationaal Strafhof. Nederland vindt dat niet goed, omdat het Strafhof in Den Haag staat en Nederland het gastland is.
Wat heeft dit met Nederland te maken?
Het Internationaal Strafhof is geen Nederlandse rechtbank.
Maar de discussie raakt wel precies aan iets wat ook voor onze rechtsstaat belangrijk is:
Een rechter moet kunnen oordelen zonder druk van buitenaf.
Vorige les zagen we dat ook de overheid zich aan regels en grondrechten moet houden. Maar wat gebeurt er als er ruzie ontstaat over die regels?
→ Dan hebben we een onafhankelijke rechter nodig.
Stel dat jij voor de rechter staat…
Rechter A
De minister belt vooraf:
“Ik wil dat je deze verdachte veroordeelt.”
Rechter B
De verdachte is de beste vriend van de rechter.
Rechter C
De rechter heeft geen verstand van de wet die hij moet toepassen.
Drie eisen aan een rechter
Onafhankelijk
Niemand mag bepalen welke uitspraak de rechter moet doen.
Dus niet:
regering
politie
rijke ondernemer
bekende Nederlander
boze menigte
De Nederlandse Rechtspraak benadrukt dat niemand een rechter mag voorschrijven welke uitspraak hij moet doen.
Onpartijdig
De rechter mag geen partij kiezen of persoonlijk belang hebben bij de zaak.
De rechter moet naar beide kanten luisteren.
Voorbeeld:
Een rechter behandelt liever geen zaak tegen zijn eigen broer.
Als er goede redenen zijn om te twijfelen aan de onpartijdigheid van een rechter, kan een partij om wraking vragen: vervanging van die rechter.
Deskundig
De rechter moet genoeg juridische kennis hebben om de zaak goed te beoordelen.
Maar een rechter hoeft niet alles zelf te weten.
Bijvoorbeeld:
Is iemand overleden door een medische fout?
Dan kan een rechter een medisch deskundige nodig hebben.
De Rechtspraak noemt onafhankelijkheid, onpartijdigheid en deskundigheid expliciet als belangrijke eigenschappen van rechters.
Welke eis ontbreekt?
Een rechter begrijpt een ingewikkeld DNA-onderzoek niet en weigert een deskundige te raadplegen.
Onafhankelijk
Onpartijdig
Deskundig
Een politicus zegt tegen een rechter:
“Als je hem vrijspreekt, zorg ik dat je je baan verliest.”
Onafhankelijk
Onpartijdig
Deskundig
De rechter blijkt aandelen te hebben in het bedrijf dat hij moet beoordelen.
Onafhankelijk
Onpartijdig
Deskundig
Een rechter mag dus niet zomaar 'vinden'
Eerdere rechterlijke uitspraken
→ Hoe zijn vergelijkbare zaken eerder beoordeeld?
Dit noemen we jurisprudentie.
Deskundigen
→ Bijvoorbeeld een arts, psycholoog, forensisch onderzoeker of technisch expert.
De wet
→ Wat staat er in de regels?
Feiten en bewijs
→ Wat is er daadwerkelijk gebeurd en wat kan bewezen worden?
Internationale verdragen
→ Bijvoorbeeld mensenrechtenverdragen.
De gereedschapskist
Een rechter moet zijn beslissing onderbouwen.
Vonnis
Vonnis
De beslissing van een rechter in een rechtszaak.
Niet alleen:
“Schuldig.”
Maar ook:
waarom komt de rechter tot die beslissing?
Hoe rechtvaardig is het Nederlandse rechtssysteem?
Altijd rechtvaardig
Meestel rechtvaardig
Soms rechtvaardig
Nooit rechtvaardig
Rechtvaardig ≠ iedereen tevreden
Een rechtvaardige rechtsstaat betekent niet dat iedereen iedere uitspraak eerlijk vindt.
Het gaat er vooral om dat:
dezelfde regels gelden
een onafhankelijke en onpartijdige rechter beslist
beslissingen worden onderbouwd
er mogelijkheden zijn om fouten te corrigeren
Een rechter spreekt iemand vrij wegens onvoldoende bewijs. Het slachtoffer vindt dat verschrikkelijk. Kan de procedure toch rechtvaardig zijn?
Kan de proceduroch rec
Waarom waren die Amerikaanse sancties zo'n goede opening voor deze les?
Een rechter behandelt een zaak tegen een bedrijf waarin zijn partner een hoge functie heeft.
Wat is hier vooral het probleem?
De rechter is niet deskundig
Er kan twijfel zijn over zijn onpartijdigheid
De wet geldt niet voor bedrijven
De rechter is niet onafhankelijk van de politie
Een rechter weet niet hoe een ingewikkeld letsel is ontstaan en vraagt een arts om onderzoek te doen.
Welk hulpmiddel gebruikt de rechter?
Jurisprudentie
Grondwet
Een deskundige
Hoger beroep
Welke situatie past het beste bij een rechtvaardige rechtsstaat?
Een populaire politicus mag bepalen welke straf iemand krijgt
Een rechter volgt altijd wat de meerderheid van de bevolking wil
Een onafhankelijke rechter beoordeelt de zaak op basis van regels en feiten
Iedereen die verdacht wordt, wordt uit voorzorg veroordeeld
Ga bezig met de opdrachten van:
Paragraaf 6.2
Volgende week...