Zorgen voor jezelf en voor de ander

• New lesson editor

Zorgen voor jezelf en voor de ander

Lesdoel

Ik kan uitleggen waarom zelfzorg, een realistisch zelfbeeld en respectvolle zorg voor anderen belangrijk zijn voor gezondheid en welzijn.

Waar denk jij aan bij zelfzorg?

Gebruik de antwoorden als opstap naar de vier domeinen van zelfzorg. Laat leerlingen kort benoemen welke woorden fysiek, psychisch, sociaal of spiritueel passen.

ZELFZORG

Zelfzorg is de zorg die je aan jezelf verleent om je eigen behoeften te vervullen.

Regelmatige zelfzorg helpt om je lichamelijk en mentaal beter te voelen.

Zelfzorg begint met stilstaan bij wat jij nodig hebt en welke keuzes goed zijn voor jou.

ZELFZORG

Domeinen van zelfzorg

Spirituele gezondheid - stilstaan bij wat je belangrijk vindt, zingeving en innerlijke rust

Goede zelfzorg bekijkt dus meer dan alleen het lichaam.

Nog een domein

Fysieke gezondheid - zorgen voor slaap, voeding, beweging en hygiëne

Psychische gezondheid - omgaan met stress, gevoelens en rustmomenten

Sociale gezondheid - contacten onderhouden en steun zoeken

Benadruk dat 'spirituele gezondheid' hier niet per se religie betekent. Het gaat ook om waarden, betekenis en rust vinden.

ZELFZORG

• Zelfzorg is voor iedereen anders

• Wat helpt, hangt af van je behoeften

• Kleine gewoonten maken vaak een groot verschil

• Voorbeelden: op tijd slapen, water drinken, bewegen, pauzes nemen, praten met iemand

ZELFZORG

Zelfzorg werkt gezondheidsbevorderend:

• meer energie

• betere concentratie

• minder stress

• meer evenwicht tussen school, rust en vrije tijd

• sneller merken wanneer het minder goed gaat

ZELFZORG

In de casus van Emma spelen meerdere domeinen van zelfzorg mee:

• weinig slaap door laat inslapen en gsmgebruik

• onregelmatig ontbijt en weinig water

• gestopt met dansen, dus minder beweging

• veel stress over school en uitstelgedrag

• minder contact met vriendinnen

• moeheid, prikkelbaarheid en minder concentratie

Koppel elk element uit de casus aan een domein van gezondheid: fysiek, psychisch en sociaal.

ZELFZORG

Mogelijke gezondheidsbevorderende acties voor Emma:

• een vaster slaapritme en gsm uit de slaapkamer

• opnieuw tijd maken voor beweging

• ontbijten en vaker water drinken

• taken opdelen en plannen

• pauzes inbouwen tijdens schoolwerk

• contact houden met vriendinnen en steun zoeken

Leg uit dat gezondheidsbevorderende acties haalbaar en concreet moeten zijn. Niet alles tegelijk veranderen.

Welk domein van zelfzorg gaat over stress en gevoelens?

A

Psychische gezondheid

B

Sociale gezondheid

C

Fysieke gezondheid

D

Spirituele gezondheid

Controleert of leerlingen de vier domeinen kunnen onderscheiden.

Zelfzorg en Emma

Zelfzorg begint met stilstaan bij wat jij nodig hebt en welke keuzes goed zijn voor jou. In Emma's situatie spelen onder andere weinig slaap en veel stress een rol. Gezondheidsbevorderende acties zijn bijvoorbeeld beter plannen en vaker bewegen.

nodig hebt

slaap

stress

plannen

hulp vraagt

privacy

vooroordelen

vergelijken

De blanco's grijpen terug op de kern van de slides over zelfzorg en de casus van Emma.

Welke 1 actie zou Emma best eerst proberen?

Verwachte elementen: haalbare en concrete acties zoals vast slaapritme, gsm uit slaapkamer, ontbijten, water drinken, bewegen, pauzes nemen, plannen, contact houden met vriendinnen. Benadruk dat niet alles tegelijk moet.

ZELFBEELD

Een zelfbeeld is het beeld dat je van jezelf hebt.

Het gaat over hoe je jezelf ziet: je uiterlijk, karakter, talenten en mogelijkheden.

Je zelfbeeld verandert voortdurend door ervaringen, succes, mislukkingen en reacties van anderen.

ZELFBEELD

• focust vooral op tekortkomingen

• twijfelt snel aan zichzelf

• trekt negatieve conclusies

• vergelijkt zichzelf vaak ongunstig

• voelt zich sneller onzeker

Positief zelfbeeld

• ziet kwaliteiten én werkpunten

• durft nieuwe dingen proberen

• kan fouten plaatsen

• voelt zich vaker zeker

• heeft meer vertrouwen in eigen mogelijkheden

Negatief zelfbeeld

Benadruk dat niemand altijd een volledig positief of negatief zelfbeeld heeft; het gaat om een tendens.

ZELFBEELD

Een positief zelfbeeld draagt bij aan een goede mentale gezondheid.

Wie zichzelf realistischer en vriendelijker bekijkt, kan vaak beter omgaan met spanning, fouten en reacties van anderen.

ZELFBEELD

Sociale perceptie

Hoe je jezelf ziet, op basis van je gedachten, gevoelens en ervaringen.

Voorbeeld: een goed cijfer halen en denken: ik ben goed in wiskunde.

Hoe anderen jou zien, of hoe jij denkt dat anderen jou zien.

Reacties van ouders, vrienden en leerkrachten kunnen je zelfbeeld beïnvloeden.

Eigen perceptie

ZELFBEELD

Eigen perceptie en sociale perceptie beïnvloeden elkaar.

Je eigen zelfbeeld bepaalt hoe je reacties van anderen interpreteert.

Tegelijk kunnen reacties van anderen je zelfbeeld versterken of verzwakken.

Je kijk op jezelf is dus niet altijd volledig objectief.

Gebruik hier het idee dat dezelfde situatie door twee leerlingen heel anders kan worden geïnterpreteerd.

ZELFBEELD

• In Emma's situatie weet ze niet waarom klasgenoten lachen

• Toch denkt ze meteen dat het over haar gaat

• Dat is haar eigen perceptie

• Ze vermoedt dat de anderen haar raar vinden: sociale perceptie

ZELFBEELD

Emma weet niet zeker waarom de anderen lachen.

Er kunnen ook andere verklaringen zijn:

• iemand vertelde iets grappigs

• het ging over een andere situatie

• het lachen had niets met Emma te maken

Een negatief zelfbeeld maakt de kans groter dat ze de situatie persoonlijk opvat.

Wat bedoelen we met eigen perceptie?

A

Hoe anderen jou zien

B

Hoe jij jezelf ziet

C

Hoe jij anderen ziet

D

Hoe de klas jou beoordeelt

De distractors spelen in op verwarring tussen eigen en sociale perceptie.

Zelfbeeld en perceptie

Een zelfbeeld is het beeld dat je van jezelf hebt. Eigen perceptie gaat over hoe je jezelf ziet. Sociale perceptie gaat over hoe anderen jou zien of hoe jij denkt dat anderen jou zien. Daardoor is je kijk op jezelf niet altijd volledig objectief.

zelfbeeld

Eigen perceptie

Sociale perceptie

objectief

zorgrelatie

stereotype

zelfzorg

gelijkwaardig

Laat leerlingen nadien kort uitleggen waarom Emma's interpretatie niet zeker juist is.

Waarom is Emma's conclusie niet zeker juist?

Verwachte elementen: Emma weet de reden van het lachen niet; mogelijke alternatieven zijn dat iemand iets grappigs zei, het over iets anders ging, of het niets met haar te maken had. Koppel aan negatief zelfbeeld en snelle negatieve interpretatie.

HOE KIJKEN WE NAAR DE ANDER?

Zorgen voor anderen is meer dan hulp bieden.

Goede zorg vraagt aandacht voor gevoelens, behoeften en eigenheid van de ander.

Respect, empathie, gelijkwaardigheid en begrip vormen daarbij de basis.

HOE KIJKEN WE NAAR DE ANDER?

• We vormen vaak snel een eerste indruk

• Dat gebeurt op basis van uiterlijk, leeftijd, afkomst, kleding of gedrag

• Een eerste indruk is niet altijd volledig of juist

HOE KIJKEN WE NAAR DE ANDER?

Vooroordeel

Een mening of oordeel zonder voldoende kennis of ervaring.

Vooroordelen zijn vaak gebaseerd op stereotypen.

Stereotype

Een vereenvoudigd en algemeen beeld over een groep mensen.

Voorbeeld: Alle jongeren zitten voortdurend op hun smartphone.

Maak duidelijk dat stereotypen positief, negatief of neutraal kunnen lijken, maar toch te algemeen zijn.

HOE KIJKEN WE NAAR DE ANDER?

Stereotypen en vooroordelen kunnen leiden tot oneerlijke behandeling.

In een zorgcontext is dat problematisch, omdat goede zorg vertrekt vanuit de unieke persoon en niet vanuit aannames over een groep.

HOE KIJKEN WE NAAR DE ANDER?

In de zorg moet je verder kijken dan de eerste indruk.

Pas wanneer je echt luistert en observeert, kan je beter begrijpen wat iemand nodig heeft en respectvol handelen.

Wat is een vooroordeel?

A

Een eerste indruk

B

Een neutrale observatie

C

Een oordeel zonder kennis

D

Een unieke eigenschap

Toetst het onderscheid tussen eerste indruk, stereotype en vooroordeel.

Waarop ontstaat een eerste indruk het snelst?

1

Uiterlijk

2

Gedrag

3

Kleding

4

Leeftijd

Waarom moet je in de zorg verder kijken dan de eerste indruk?

Verwachte elementen: in de zorg moet je verder kijken dan aannames, luisteren en observeren, de unieke persoon centraal zetten, en oneerlijke behandeling vermijden.

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

De relatie tussen zorgverlener en zorgvrager heet een zorgrelatie.

Die relatie steunt niet alleen op hulp bieden, maar ook op persoonlijk contact, empathie, geduld, begrip, vriendelijkheid en flexibiliteit.

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

Een zorgrelatie verandert mee.

De situatie, behoeften en mogelijkheden van de zorgvrager kunnen evolueren.

Dynamisch

Elke zorgvrager is anders.

Zorg wordt afgestemd op de persoon, zijn behoeften, mogelijkheden en gewoonten.

Individueel

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

Gelijkwaardig

Iedereen heeft dezelfde menselijke waardigheid.

De zorgvrager verdient respect en inspraak, ook wanneer hij hulp nodig heeft.

Beide kanten hebben invloed op de relatie.

Er is contact, reactie en afstemming tussen zorgverlener en zorgvrager.

Wederkerig

Leg uit dat gelijkwaardig niet betekent 'dezelfde rol', maar wel evenveel respect en waarde als persoon.

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

Een goede zorgverlener heeft niet alleen kennis en technische vaardigheden.

Ook de juiste basishouding is nodig om een sterke zorgrelatie op te bouwen.

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

Aandacht hebben voor wat iemand nog wél kan.

Dat stimuleert moed, zelfstandigheid en zelfvertrouwen.

Empathie

Je inleven in gevoelens, gedachten en beleving van de ander, zonder meteen te oordelen.

Dat helpt om vertrouwen op te bouwen.

Positiviteit

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

De zorgvrager zoveel mogelijk zelf laten doen wat nog lukt.

Ondersteunen waar nodig, maar niet onnodig overnemen.

Zelfredzaamheid

Positieve betrokkenheid

Oprechte interesse tonen en aandacht hebben voor de mens achter de zorgvraag.

Altijd binnen professionele grenzen.

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

Privacy respecteren

Eerlijk, duidelijk en respectvol spreken én luisteren.

Met begrijpelijke taal, vragen stellen en aandacht voor lichaamstaal.

De persoonlijke levenssfeer, het lichaam en gegevens van de zorgvrager beschermen.

Dat bewaart waardigheid en veiligheid.

Open communicatie

WAT IS ER BELANGRIJK IN HET ZORGEN VOOR DE ANDER?

Deze basishoudingen zorgen samen voor kwaliteitsvolle zorg:

• de zorgvrager voelt zich gehoord en veilig

• vertrouwen groeit

• misverstanden verminderen

• zelfstandigheid blijft zoveel mogelijk behouden

• zorg sluit beter aan bij de echte behoeften

Welke houding laat de zorgvrager zelf doen wat nog lukt?

A

Empathie

B

Positiviteit

C

Open communicatie

D

Zelfredzaamheid

Controleert of leerlingen de basishoudingen functioneel kunnen koppelen aan gedrag.

Goede zorgrelatie

Een zorgrelatie is de relatie tussen zorgverlener en zorgvrager. Die relatie is individueel omdat zorg wordt afgestemd op de persoon. Ze is ook wederkerig omdat beide kanten invloed hebben. Met open communicatie verminder je misverstanden en groeit vertrouwen.

zorgrelatie

individueel

wederkerig

open communicatie

stereotype

uiterlijk

spiritueel

snooze

De woorden komen letterlijk uit de kernslides over zorgrelatie en basishoudingen.

Geef 1 voorbeeld van respectvolle zorg.

Verwachte elementen: bv. aankloppen voor je binnenkomt, uitleg geven in eenvoudige taal, de zorgvrager laten mee beslissen, persoonlijke info niet delen, iemand zelf laten wassen wat nog lukt, rustig luisteren zonder oordeel.

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Laat leerlingen één kerninzicht formuleren. Mogelijke thema's: zelfzorg, zelfbeeld, eerste indrukken, zorgrelatie, basishoudingen.

Wat hielp jou vandaag het best om te begrijpen?

Stimuleer metacognitie: laat leerlingen benoemen welke werkvorm of uitleg hielp, bijvoorbeeld Emma's casus, voorbeelden, schema's of klassengesprek.

Welk onderdeel vond je nog moeilijk of onduidelijk?

Gebruik dit om te zien waar herhaling nodig is in een volgende les.

Begrippen

zelfzorg - zorg die je aan jezelf verleent om je eigen behoeften te vervullen

fysieke gezondheid - gezondheid die te maken heeft met lichaam, slaap, voeding, beweging en hygiëne

psychische gezondheid - gezondheid die te maken heeft met gevoelens, gedachten en stress

sociale gezondheid - gezondheid die te maken heeft met relaties, contact en steun van anderen

spirituele gezondheid - gezondheid die te maken heeft met zingeving, waarden en innerlijke rust

zelfbeeld - het beeld dat je van jezelf hebt

eigen perceptie - hoe je jezelf ziet op basis van je eigen gedachten, gevoelens en ervaringen

Begrippen

sociale perceptie - hoe anderen jou zien of hoe jij denkt dat anderen jou zien

stereotype - een vereenvoudigd en algemeen beeld over een groep mensen

vooroordeel - een oordeel over iemand zonder voldoende kennis of ervaring

zorgrelatie - de relatie tussen zorgverlener en zorgvrager

empathie - je inleven in de gevoelens en beleving van een ander

zelfredzaamheid - zoveel mogelijk zelf kunnen blijven doen

open communicatie - eerlijk, duidelijk en respectvol spreken en luisteren