C.02 Elektriciteit en straling

• Techniek
• Middelbare school
• vmbo b, k, g
• Leerjaar 3

VCA.02 Juiste

C.02 Elektriciteit en straling

C.02 Elektriciteit en straling 

Terugblik vorige les

Specifieke gevaarlijke stoffen, 

Kwartsstof (silicose), 

Koolmonoxide (CO),

Zuurstoftekort / verstikkingsgevaar, 

Lekkage, 

Gascilinders (kleurcode en opslag)

Specifieke gevaarlijke stoffen

Stoffen met bekende en ernstige gezondheidsrisico’s, zoals benzeen (kankerverwekkend), kwartsstof (stoflongen) en koolmonoxide (zeer giftig, reukloos).

Kwartsstof (silicose)

Fijn stof dat bij langdurige inademing stoflongen veroorzaakt; risico vooral bij bouw- en sloopwerkzaamheden.

Koolmonoxide (CO)

Een reukloos en kleurloos gas dat zuurstofopname in het bloed verdringt en snel dodelijk kan zijn bij inademing.

Zuurstoftekort / verstikkingsgevaar

Een gevaarlijke situatie die ontstaat bij luchtverdringende gassen (zoals stikstof of argon) of bij processen die zuurstof verbruiken. Onder 19% O₂ is een ruimte onveilig.

Lekkage

Ongewenst vrijkomen van een stof met risico op inademing, brand/explosie, milieuverontreiniging en slipgevaar; elke lekkage is een veiligheidsincident.

Gascilinders (kleurcode en opslag)

Drukvaten met o.a. brand-, explosie- en verstikkingsgevaar; herkenbaar via etiket en kleurcode (bijv. zuurstof = wit) en vereisen veilige, gescheiden en geventileerde opslag.

Leerdoelen

-De leerling kent de begrippen: Elektrische weerstand, Secundair letsel, Fysieke afscherming (omkasting),
Dubbele isolatie, Aardlekschakelaar, Statische elektriciteit

• De leerling kan oorzaken van elektrische ongevallen noemen en de mogelijke gevolgen beschrijven, zoals elektrische schok, brand, explosie en secundair letsel

• De leerling kan het verschil uitleggen tussen fysieke afscherming, isolatie, dubbele isolatie, veiligheidsaarding en aardlekschakelaar, en weet wanneer welke maatregel wordt toegepast

• De leerling kan situaties benoemen waarin statische elektriciteit ontstaat en aangeven waarom dit kan leiden tot brand- en explosiegevaar, inclusief passende preventieve maatregelen

Inleiding elektriciteit

Elektriciteit: gevaren en gevolgen

Waarom is werken met elektriciteit gevaarlijk?

Ongevallen door elektriciteit ontstaan vaak door:

• kapotte machines en toestellen
• slechte of ontbrekende aarding
• beschadigde bedrading en leidingen
• onoplettendheid of onwetendheid
• verkeerde aanleg of montage
• aanraken van delen onder spanning
• onoordeelkundig gebruik van installaties
• fouten bij onderhoud en reparatie

“Elektriciteit zie je niet, ruik je vaak niet en hoor je niet. Juist daarom is het zo gevaarlijk. Eén fout, zoals een beschadigde kabel of ontbrekende aarding, kan al leiden tot een elektrische schok, brand of zelfs explosie. Veel ongevallen gebeuren niet door pech, maar door onachtzaamheid of verkeerd gebruik.”

Mogelijke gevolgen van elektriciteit

• stroom door het lichaam (elektrische schok)
• verwondingen door vonken of vlamboog
• brand
• explosie
• letsel door schrikreactie (vallen, stoten)

Elektriciteit is onzichtbaar, maar kan direct levensgevaarlijk zijn.

“Elektriciteit zie je niet, ruik je vaak niet en hoor je niet. Juist daarom is het zo gevaarlijk. Eén fout, zoals een beschadigde kabel of ontbrekende aarding, kan al leiden tot een elektrische schok, brand of zelfs explosie. Veel ongevallen gebeuren niet door pech, maar door onachtzaamheid of verkeerd gebruik.”

Risico's en preventie (elektriciteit)

Stroom door het lichaam

Stroomsterkte wordt bepaald door:

•       spanningsverschil
•       weerstand van de ondergrond + schoeisel

Lage weerstand = groter gevaar

Voorbeelden:

•       Beton / klinkers → gevaarlijk
•       Rubber / linoleum → veiliger

“Op een natte betonnen vloer is de weerstand laag. Daardoor kan er meer stroom door je lichaam lopen dan op een rubberen mat.”

Secundair letsel bij elektriciteit

Letsel niet direct door stroom, maar door gevolgen:

• schrikreactie → vallen / stoten
• kortsluiting → rondvliegend materiaal
• drukgolf → weggeslingerd worden

“Veel slachtoffers raken niet alleen gewond door de stroom zelf, maar doordat ze schrikken en vallen of geraakt worden door rondvliegend materiaal.”

Basisbeveiligingen bij elektrische installaties

Fysieke afscherming

• schakelkasten
• omkasting machines

Isolatie

• rubber, kunststof, keramiek

Dubbele isolatie

• apparaat mag niet geaard worden

“Dubbel geïsoleerde apparaten herken je vaak aan het symbool met twee vierkantjes. Deze apparaten mag je juist níet aarden.”

Extra beveiligingen bij defecten

Veiligheidsaarding

• metalen delen verbonden met aarde

Aardlekschakelaar

• schakelt uit bij lekstroom
• moet regelmatig getest worden
• geen bescherming tegen kortsluiting of overbelasting

“Een aardlekschakelaar is belangrijk, maar biedt geen volledige veiligheid. Hij werkt alleen bij lekstroom, niet bij alle elektrische gevaren.”

Waar of niet waar

“Elektriciteit is vooral gevaarlijk omdat je het kunt zien aankomen.”

➡️ NIET WAAR ❌

Elektriciteit is onzichtbaar en vaak onhoorbaar, wat het extra gevaarlijk maakt.

Waardoor ontstaan de meeste ongevallen met elektriciteit?

1. Alleen door te hoge spanning
2. Door weersomstandigheden
3. Door kapotte installaties en onjuist gebruik
4. Alleen door blikseminslag

De meeste ongevallen ontstaan door defect materiaal, slechte aarding en onachtzaam handelen, niet door de spanning zelf.

Waarom is werken op een betonnen vloer gevaarlijker bij elektriciteit?

1. Beton is warmer
2. Beton is glad
3. Beton heeft een lage elektrische weerstand
4. Beton geleidt altijd stroom

“Juist: lage weerstand betekent dat er meer stroom door het lichaam kan lopen.”

Welke veiligheidsmaatregel zorgt ervoor dat metalen delen van een toestel niet onder spanning kunnen komen te staan bij een defect?

1. Dubbele isolatie
2. Fysieke afscherming
3. Isolatie met kunststof
4. Veiligheidsaarding

Bij veiligheidsaarding worden de uitwendige metalen delen verbonden met aarde, zodat spanning direct wordt afgevoerd.

Waar of niet waar

“Een aardlekschakelaar biedt volledige bescherming tegen alle gevaren van elektriciteit.”

➡️ NIET WAAR ❌

Een aardlekschakelaar schakelt uit bij lekstroom, maar beschermt niet tegen overstroom, opwarming of kortsluiting en biedt dus geen absolute veiligheid.

Tijdelijk elektrisch materieel

“Tijdelijk elektrisch materieel zijn apparaten die je verplaatst en tijdelijk gebruikt, zoals boormachines, slijptollen en verlenghaspels. Juist omdat ze vaak worden verplaatst, raken ze sneller beschadigd.”

Wat is fysieke afscherming (omkasting)?

Veel elektrisch materieel heeft een omkasting

Deze omkasting beschermt tegen:

• stoten en vallende voorwerpen
• stof en vocht
• aanraking van delen onder spanning

“De omkasting zorgt ervoor dat je niet direct bij stroomvoerende delen kunt komen. Als de behuizing kapot is, is het materieel onveilig.”

Bescherming tegen stof en vocht

Tijdelijk materieel wordt vaak gebruikt:

• buiten
• op bouwplaatsen
• in stoffige of natte omgevingen

Daarom is bescherming tegen stof en vocht noodzakelijk

“Stof en vocht kunnen kortsluiting veroorzaken. Daarom is elektrisch materieel op de bouw vaak extra beschermd.”

Dubbele isolatie

Dubbele isolatie = extra veiligheidslaag

Te herkennen aan het symbool met twee vierkantjes

Apparaten met dubbele isolatie:

• mogen niet geaard worden

“Dubbel geïsoleerd betekent niet dubbel veilig gebruiken. Het betekent dat het apparaat zó is gebouwd dat aarding niet nodig en zelfs verboden is.”

Waar of niet waar

“Wanneer de omkasting van tijdelijk elektrisch materieel beschadigd is, mag het materieel nog gebruikt worden zolang het goed functioneert.”

➡️ NIET WAAR ❌

Een beschadigde omkasting betekent dat de fysieke afscherming niet meer betrouwbaar is. Het materieel moet direct buiten gebruik worden gesteld.

Welke combinatie van beveiligingen hoort bij tijdelijk elektrisch materieel?

1. Alleen bescherming tegen stoten
2. Bescherming tegen stof, maar niet tegen vocht
3. Omkasting met bescherming tegen stoten, stof en vocht, en vaak dubbele isolatie
4. Alleen beveiligd door een aardlekschakelaar

Tijdelijk elektrisch materieel heeft een fysieke afscherming (omkasting) die beschermt tegen mechanische beschadiging, stof en vocht, en is vaak dubbel geïsoleerd.

Wat betekent het wanneer tijdelijk elektrisch materieel dubbel geïsoleerd is?

1. Het apparaat heeft twee isolatielagen en mag niet geaard worden
2. Het apparaat is alleen geschikt voor droge ruimtes
3. Het apparaat is extra geaard
4. Het apparaat is bestand tegen alle vormen van vocht

Dubbele isolatie vervangt de aarding. Een dubbel geïsoleerd apparaat mag juist niet worden geaard.

Statische elektriciteit

“Statische elektriciteit zie je niet, maar een vonk kan brand of explosie veroorzaken. Vooral bij gassen, dampen en poeders is dit een groot risico.”

Wanneer ontstaat statische elektriciteit?

Statische elektriciteit kan ontstaan bij:

• stroming van vloeistoffen door kunststofleidingen
• lopen over kunststof vloerbedekking
• wrijving van kleding over de huid
• verfspuiten
• drijfriemen
• opstijgende gas- of dampbellen
• pneumatisch transport van poeders of korrels

“Alles wat met stroming, wrijving of beweging te maken heeft, kan statische elektriciteit opwekken.”

Waarom is statische elektriciteit gevaarlijk?

vonkvorming

• brandgevaar
• explosiegevaar

vooral gevaarlijk bij:

• brandbare vloeistoffen
• gassen en dampen
• stof en poeders

“Een kleine vonk is al genoeg om een explosie te veroorzaken in een damp- of stofrijke omgeving.”

Maatregelen tegen statische elektriciteit

Maatregelen om statische elektriciteit te beperken:

• aarden van leidingen, tanks en apparatuur
• stroomsnelheid beperken
• antistatische stoffen toevoegen
• valhoogte beperken bij vullen
• dragen van antistatische kleding en schoeisel

“Aarding is de belangrijkste maatregel: lading kan dan veilig worden afgevoerd.”

Waar of niet waar

“Statische elektriciteit is alleen vervelend en vormt geen ernstig veiligheidsrisico.”

➡️ NIET WAAR ❌

Statische elektriciteit kan vonken veroorzaken, wat kan leiden tot brand of explosie, vooral bij gassen, dampen en stof.

Wanneer is de kans op statische elektriciteit het grootst?

1. Bij werken met metalen leidingen
2. Bij het verpompen van vloeistoffen door kunststofleidingen
3. Bij werken op een natte betonnen vloer
4. Bij lage temperatuur

Kunststof geleidt niet, waardoor lading zich kan ophopen.

Welke maatregel is het meest effectief om statische elektriciteit af te voeren?

1. Antistatische handschoenen
2. Beperking van de valhoogte
3. Aarding van installaties en tanks
4. Ventilatie van de ruimte

Aarding zorgt ervoor dat elektrische lading veilig naar aarde wordt afgevoerd.

Check op Leerdoelen

-De leerling kent de begrippen: Elektrische weerstand, Secundair letsel, Fysieke afscherming (omkasting),

Dubbele isolatie, Aardlekschakelaar, Statische elektriciteit

• De leerling kan oorzaken van elektrische ongevallen noemen en de mogelijke gevolgen beschrijven, zoals elektrische schok, brand, explosie en secundair letsel
  

• De leerling kan het verschil uitleggen tussen fysieke afscherming, isolatie, dubbele isolatie, veiligheidsaarding en aardlekschakelaar, en weet wanneer welke maatregel wordt toegepast
  

• De leerling kan situaties benoemen waarin statische elektriciteit ontstaat en aangeven waarom dit kan leiden tot brand- en explosiegevaar, inclusief passende preventieve maatregelen

Elektrische weerstand

De mate waarin de ondergrond en het schoeisel stroom tegenhouden. Een lage weerstand (bijv. beton of klinkers) zorgt voor een groter risico op stroomdoorgang (slide 8).

Secundair letsel

Letsel dat niet direct door de stroom ontstaat, maar door de gevolgen ervan, zoals schrikreacties, vallen, rondvliegend materiaal of drukgolven (slide 9).

Fysieke afscherming (omkasting)

Een behuizing waardoor onder spanning staande delen onbereikbaar zijn, zoals bij schakelkasten en machines (slides 10 en 20).

Dubbele isolatie

Een beveiliging waarbij een apparaat twee isolatielagen heeft en niet geaard mag worden; te herkennen aan het symbool met twee vierkantjes (slides 10 en 22).

Aardlekschakelaar

Een beveiliging die lekstroom naar aarde detecteert en de spanning uitschakelt, maar geen bescherming biedt tegen kortsluiting of overbelasting (slide 11).

Statische elektriciteit

Elektrische lading die ontstaat door wrijving, stroming of beweging, en die kan leiden tot vonkvorming met brand- of explosiegevaar, vooral bij gassen, dampen en stof (slides 27–29).

Je krijgt het werkboekje C.02 uitgedeeld

2. Bekijk het plaatje, zet de 6 handelingen in de juiste volgorde. 

3. Lees de tekst door, schrijf de juiste uitleg erachter die op het achterste blaadje staan aangegeven. (achterste blaadje eruit scheuren)

4.Lees de leesstrategie, vul door middel van de leesstrategie, de antwoorden in van de vijf vragen.

1. Tijd over?! maak opdracht 1

Ga verder in je digitale leeromgeving VCA 

Onderdeel C.02 Elektriciteit en straling

Luister naar de filmpjes, lees goed en maak de vragen!

Huiswerk volgende les:

C.02 afgerond, groene vink (70% juiste antwoorden)
Hier niet aan voldaan, terugkomen in eigen tijd!