H9 Elektromagnetische straling en materie



Elektromagnetische straling

en materie

Hoofdstuk 9

1 / 49
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

This lesson contains 49 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson



Elektromagnetische straling

en materie

Hoofdstuk 9

This item has no instructions

This item has no instructions

In dit hoofdstuk...


- Elektromagnetisch spectrum

- Twinkelende sterren

- Telescopen

- Elektromagnetische golf

- Zwarte straler

- Kleur

- Wet van Wien

- Intensiteit

- Stralingsvermogen (lichtkracht)

- Wet van Stefan-Boltzsmann

- Hertszsprung-Russell diagram

- Fraunhoferlijnen

- Emissie- + absorptiespectrum

- Kwadratenwet

- Doppler effect

- Rood- en blauwverschuiving

- Massadefect

- Levensloop sterren

This item has no instructions

Elektromagnetisch spectrum

This item has no instructions



This item has no instructions

This item has no instructions

Radiotelescoop



Grootste ter wereld in China 

d = 500m






Begrippen:
optische telescoop, radiotelescoop en ruimtetelescoop.
planckkromme, continu spectrum

James Webb telescoop


infra rood telescoop

This item has no instructions



This item has no instructions

Elektromagnetische golf


E en B haaks op elkaar en haaks op de voortplantingsrichting (transversale golf)


Beide velden veranderen gelijktijdig in de tijd en wekken elkaar steeds weer opnieuw op. 

Zo kan de golf zonder medium door de lege ruimte reizen.


This item has no instructions

Zwarte straler


  • Voorwerp dat geen enkele straling weerkaatst, maar alles        absorbeert


  • Gevolg: temperatuur stijgt


  • Hierdoor zal het voorwerp zelf EM straling uit gaan zenden.   Dan is het voorwerp dan niet meer zwart:

  • Hoe hoger de temperatuur, hoe kleiner de golflengte dat uitgestraald wordt.

This item has no instructions

Welk licht geeft de hoogste temperatuur aan? En de laagste?

This item has no instructions

Spectrum zwarte straler



  • Hoe korter de golflengte, hoe hoger de intensiteit van het uitgezonden licht.

  • Model klopt niet volledig

  • Werkt per pakketjes: quanta

      --> Planck:


  • korte      ->       heel hoog

     =>> veel energie nodig

Planckkromme

This item has no instructions

Intensiteit I

  • Stralingsintensiteit
    I (W/m²) 
     

  •  Oppervlakte onder de grafiek geeft de stralingsintensiteit van de ster.  

In het tweede deel van de les ontdek je hoe je met de stralingskromme de oppervlaktetemperatuur van een ster kan bepalen.



This item has no instructions



This item has no instructions

Wet van Wien


λmax verschuift naar links als de temperatuur stijgt

De golflengte wordt dan dus kleiner








λmax :  Golflengte die het meest wordt                            uitgezonden (m)

       T :  Temperatuur (K)

    kw :  Constante van Wien (BiNaS Tabel 7)

               2,898 · 10⁻³ m·K

This item has no instructions



Bij een brandende gloeilamp heeft de gloeidraad een temperatuur van 2,5·103 K. Leg met een berekening uit waarom het rendement van een gloeilamp zo laag is.

Voorbeeld Wet van Wien

This item has no instructions



Bij een brandende gloeilamp heeft de gloeidraad een temperatuur van 2,5·103 K. Leg met een berekening uit waarom het rendement van een gloeilamp zo laag is.










Opgave

This item has no instructions



Bij een brandende gloeilamp heeft de gloeidraad een temperatuur van 2,5·103 K. Leg met een berekening uit waarom het rendement van een gloeilamp zo laag is.







Zoals te zien in BINAS tabel 22, valt deze λmax in het deel van infrarood. Infrarode straling is wat warmte afgeeft. Het merendeel van de oppervlakte onder de grafiek ligt in het infrarode deel van het spectrum, en maar een klein deel in het zichtbare spectrum. Daarom wordt veel (elektrische) energie omgezet in warmte en maar een klein deel in zichtbaar licht. Dus is het rendement laag.



Voorbeeld Wet van Wien

This item has no instructions

         Stralingsvermogen 

                      Wet van Stefan-Boltzmann

σ = 5,670·10⁻⁸ W· m⁻² · K⁻⁴

Het stralingsvermogen (in W) van een ster hangt volgens de wet van Stefan-Boltzmann af van de steroppervlakte en de 'oppervlaktetemperatuur'.


Bovenstaande formule is afgeleid op basis van de aanname dat de stralingsbron zijn

stralingsvermogen homogeen in alle richtingen uitzendt en dat er tussen de bron en de

waarnemer geen absorptie of andere storende effecten optreden.



De temperatuur van een ster is echter niet zo eenvoudig te geven als het lijkt, want het binnenste van een ster is meerdere miljoenen Kelvin en de buitenkant slecht enkele duizenden Kelvin.

Daarnaast zijn er nog allerlei onregelmatigheden ten gevolge van stromingen, magneetvelden en dergelijke. De temperatuur van een ster wordt daarom gedefinieerd als de temperatuur die een homogene bol van gelijke grootte als de ster zou moeten

hebben om een gelijk stralingsvermogen uit te zenden. Deze temperatuur wordt de

effectieve temperatuur van een ster genoemd.

Wet van Stefan-Boltzmann


Betreft


Uitgezonden straling als homogene bol zonder absorptie of onderbrekingen tussen zender en ontvanger



Effectieve temperatuur


De temperatuur die een homogene bol van gelijke grootte als de ster zou moeten hebben om een gelijk stralingsvermogen uit te zenden.

Het stralingsvermogen (in W) van een ster hangt volgens de wet van Stefan-Boltzmann af van de steroppervlakte en de 'oppervlaktetemperatuur'.


Bovenstaande formule is afgeleid op basis van de aanname dat de stralingsbron zijn

stralingsvermogen homogeen in alle richtingen uitzendt en dat er tussen de bron en de

waarnemer geen absorptie of andere storende effecten optreden.



De temperatuur van een ster is echter niet zo eenvoudig te geven als het lijkt, want het binnenste van een ster is meerdere miljoenen Kelvin en de buitenkant slecht enkele duizenden Kelvin.

Daarnaast zijn er nog allerlei onregelmatigheden ten gevolge van stromingen, magneetvelden en dergelijke. De temperatuur van een ster wordt daarom gedefinieerd als de temperatuur die een homogene bol van gelijke grootte als de ster zou moeten

hebben om een gelijk stralingsvermogen uit te zenden. Deze temperatuur wordt de

effectieve temperatuur van een ster genoemd.


Stralingsvermogen

Wet van Stafan-Bolzman


Stralingsintensiteit

σ = 5,670·10⁻⁸ W· m⁻² · K⁻⁴

This item has no instructions

Hertzsprung-Russell 

diagram

Een Hertzsprung-Russel of HR-diagram is manier om de gegevens van grote groep sterren tegelijk weer te geven. 

Elke ster krijgt afhankelijk van zijn temperatuur en lichtkracht één stipje in het diagram. 

This item has no instructions

Hertzsprung-Russell

diagram

  • Verticale as:                          of
    (logaritme van) 

  • Horizontale as:                   (logaritme van) de effectieve temperatuur

  • Schuine lijnen:
     Straal vergeleken met de staal van de zon.

binas lichtsterkte (L) i.p.v. stralingsvermogen (P).

Opgave

Bepaal m.b.v het HR-diagram (binas 33) de effectieve temperatuur van de zon.




x = alog y

y = ax




            Log Teff = 3,75

                     Teff = 103,75

                     Teff = 5,6·10³ K

Log Teff = 3,75 --> Teff = 10^3,75 = 5,6*10^3 K

This item has no instructions

Fraunhoferlijnen

Fraunhoferlijnen zijn donkere lijnen in het spectrum van de zon. Ze worden veroorzaakt door absorptie van bepaalde golflengtes van licht door atomen in de atmosfeer van de zon.

Leg uit wat Fraunhoferlijnen zijn en wat de oorzaak hiervan is.

Emissie en absorptie


This item has no instructions

Absorptie- en emissiespectrum

Continu spectrum

Discreet spectrum


This item has no instructions

Absorptie- en

Emissiespectra



This item has no instructions

Kwadratenwet

De hoeveelheid straling neemt kwadratisch af met de afstand. 

This item has no instructions

Kwadratenwet


This item has no instructions

Kwadratenwet: 

This item has no instructions

This item has no instructions



This item has no instructions



ook wel het dopplereffect

This item has no instructions



bron beweegt van je af: roodverschuiving

en naar je toe: blauwverschuiving

This item has no instructions



bron beweegt van je af: roodverschuiving (z > 0)

golflengte wordt groter

en naar je toe: blauwverschuiving (z < 0)

golflengte wordt kleiner

z = dopplerverschuivingsfactor

v = snelheid van de bron

c = lichtsnelheid

= verandering van golflengte in nm

= oorspronkelijke golflengte in nm

This item has no instructions

Lijnen verplaatsen richting rood... roodverschuiving


This item has no instructions

Lijnen verplaatsen richting rood... roodverschuiving


Bron beweegt van je af

This item has no instructions

Lijnen verplaatsen richting blauw... blauwverschuiving


This item has no instructions

Lijnen verplaatsen richting blauw... blauwverschuiving


Bron beweegt naar je toe

This item has no instructions

Massadefect

Afzonderlijke protonen en neutronen wegen samen meer

dan gebonden protonen en neutronen:



proton     1,007276 u

neutron  .1,008766 u   +

                  2,015941 u

proton + neutron gebonden = 2,013553 u

(deuteriumkern)

2,015941 - 2,013553 = 0,002388 u

Het kost deze massa aan energie om te binden >>

This item has no instructions

Hoeveel van de EM straling dringt door de aardatmosfeer?

A

Alles

B

Niks

C

Bijna alles

D

Een groot deel dringt niet door

This item has no instructions

Waarom vormt mist geen belemmering voor een radiotelescoop?

This item has no instructions

De levensloop van een ster

In de vorige les zagen we een filmpje hoe de zon en de planeten waren ontstaan. Na ongeveer 4,6 miljard jaar. zal de zon een nieuwe fase in gaan en wordt het een rode reus. Dat komt omdat al het waterstof is omgezet in helium en de zon gaat dan over in een nieuwe vorm van "verbranding", namelijk van helium omzetten naar koolstof. De zon wordt dan enorm veel groter dan hij nu is en hierdoor gaat de zon ook de aarde verslinden.


Wanneer deze fase voorbij is, zal de buitenste laag wegdrijven en blijft alleen de hete kern over. We noemen zo'n ster een witte dwerg.


Niet alle sterren maken de zelfde fases mee en elke fase van de ster heeft een eigen duur. Zo zijn er superreusen, deze gaan supernova en we houden dan nog neutronen sterren of zwarte gaten over. Daarnaast heb je sterren die nooit meer veranderen nadat ze gecreëerd zijn, dat zijn de rode en bruine dwergen.


Waar een ster begint en welke fases het door zal lopen, hangt hoeveel massa aanwezig is om een ster uit te vormen. Hoe meer massa, hoe groter de ster, maar ze verbranden dan ook sneller.


In het plaatje hier boven zijn de lichtste sterren onderaan en de zwaarste bovenaan.



Een ster met dezelfde kleur als de zon heeft een 81x zo grote lichtsterkte. Bereken de diameter van deze ster.









Opgave Vermogen Straler

This item has no instructions



Een ster met dezelfde kleur als de zon heeft een 81x zo grote lichtsterkte. Bereken de diameter van deze ster.









Opgave Vermogen Straler

}

This item has no instructions