Par. 1.3: Manieren van lezen: Verkennend lezen t/m studerend lezen

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo k, t
• Leerjaar 2

Lezen met een doel

Open met het idee dat je niet elke tekst op dezelfde manier leest. De les draait om kiezen: welke leesmanier past bij je doel?

Start van de les

Telefoon uit of op stil.

Neem plaats.

Jas uit.

Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht 

Tas op de grond.

Geen eten of drinken

Presentie!

Par. 1.3 en 2.3

In deze paragrafen herhaal je:

• de manieren van lezen nauwkeurig lezen en verkennend lezen;

• de tekstdoelen informeren, overtuigen, activeren, amuseren;

• verwijswoorden.

• hoe je het onderwerp en deelonderwerp van een tekst vindt;

• de Moeilijke-woordenwijzer;

• de signaalwoorden die een opsomming, tegenstelling en tijdsvolgorde aangeven.

In deze paragraaf leer je:

• de manieren van lezen zoekend lezen en studerend lezen

• de tekstdelen inleiding, kern en slot herkennen;

• de signaalwoorden herkennen die een voorbeeld aangeven.

De app-update 📱

“Stel je voor: je krijgt een melding op je telefoon: ‘Belangrijke update van TikTok/Instagram/Snapchat.’

Je klikt erop, maar je hebt eigenlijk helemaal geen zin om een tekst van 800 woorden te lezen. Je wilt maar één ding weten: Wat verandert er voor mij?

Je kijkt snel naar de titel, tussenkopjes en opvallende woorden. Je ziet bijvoorbeeld: Nieuwe privacyregels, nieuwe functies en instellingen. Je weet meteen ongeveer waar de tekst over gaat.

Maar stel nu dat je wilt weten: Vanaf welke leeftijd mag je deze nieuwe functie gebruiken? Dan ga je veel preciezer lezen en zoek je gericht naar dat ene antwoord.

Je leest dus niet altijd een tekst op dezelfde manier. Het hangt af van wat je wilt weten.”

Lesdoel

Ik kan uitleggen welke leesmanier past bij mijn leesdoel en hoe ik het onderwerp en deelonderwerp van een tekst vind.

Welke leesmanieren ken jij al?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: verkennend, nauwkeurig, zoekend, studerend, onderwerp, deelonderwerp.

Nauwkeurig lezen

• Je leest langzaam en precies.

• Je let op belangrijke woorden en details.

• Je wilt de tekst goed begrijpen.

• Deze manier past bij opdrachten over inhoud.

Benadruk dat nauwkeurig lezen handig is als leerlingen vragen moeten beantwoorden of informatie echt moeten begrijpen.

Wanneer lees je nauwkeurig?

• bij een moeilijke tekst

• als je antwoorden moet zoeken én begrijpen

• als je de hoofdgedachte wilt volgen

• als kleine verschillen in de tekst belangrijk zijn

Maak verschil met zoekend lezen: daar zoek je vaak één feit, terwijl je hier het geheel goed wilt begrijpen.

Verkennend lezen

• Je kijkt eerst globaal naar de tekst.

• Je leest nog niet alles.

• Je let op titel, tussenkopjes, plaatjes en opvallende woorden.

• Zo ontdek je waar de tekst over gaat.

Koppel dit aan voorkennis: leerlingen doen dit vaak al onbewust bij een website, artikel of hoofdstuk.

Wat levert verkennend lezen op?

Verkennend lezen helpt je snel een eerste indruk te krijgen. Je ziet het onderwerp, je schat in of de tekst belangrijk is en je weet beter waar je later op moet letten bij verder lezen.

Onderwerp van een tekst

Het onderwerp zegt in een paar woorden waar de hele tekst over gaat.

Je vindt het onderwerp vaak door te letten op:

• de titel

• woorden die vaak terugkomen

• de eerste regels

• plaatjes en tussenkopjes

Noem dat het onderwerp meestal kort is: geen hele zin, maar een woordgroep zoals 'gezonde voeding' of 'sociale media'.

Deelonderwerp van een tekst

Een deelonderwerp is een kleiner stuk van het onderwerp.

• Elke alinea of groep alinea's kan een deelonderwerp hebben.

• Tussenkopjes geven deelonderwerpen vaak duidelijk aan.

• Vraag jezelf af: welk stukje van het onderwerp staat hier centraal?

Benadruk het verschil: onderwerp = waar de hele tekst over gaat; deelonderwerp = waar een deel van de tekst over gaat.

Onderwerp en deelonderwerp

Deelonderwerp

• gaat over de hele tekst

• meestal kort geformuleerd

• vaak te vinden via titel en kernwoorden

• gaat over een deel van de tekst

• past bij een alinea of tekstdeel

• vaak te vinden via tussenkopjes

Onderwerp

Gebruik eventueel een simpel voorbeeldtekstje uit het boek om het verschil hardop voor te doen.

Waarvoor gebruik je verkennend lezen?

A

één datum vinden

B

een eerste indruk

C

goed onthouden

D

alles precies begrijpen

Toetst het verschil tussen verkennend, zoekend, studerend en nauwkeurig lezen.

Vul de juiste woorden in

Bij verkennend lezen kijk je eerst globaal naar een tekst. Zo vind je vaak het onderwerp van de hele tekst. Een deelonderwerp gaat over een kleiner stuk, zoals een alinea of tekstdeel.

verkennend lezen

onderwerp

deelonderwerp

zoekend lezen

studerend lezen

titel

hoofdgedachte

Alle drie de woorden zijn kernbegrippen uit dit lesblok.

Zoekend lezen

• Je zoekt één bepaald gegeven.

• Je leest niet alles van begin tot eind.

• Je let op namen, cijfers, data of een trefwoord.

• Je ogen springen snel door de tekst.

Leg uit dat zoekend lezen handig is bij een rooster, handleiding, website of bron waarin je één antwoord nodig hebt.

Wanneer lees je zoekend?

• als je wilt weten hoe laat iets begint

• als je een naam of datum zoekt

• als je in een tekst één antwoord nodig hebt

• als je snel wilt controleren of informatie aanwezig is

Zet zoekend lezen duidelijk naast verkennend lezen: verkennend = eerste indruk, zoekend = gericht één gegeven vinden.

Zoekend lezen aanpak

Leesdoel kiezen → trefwoord bedenken → tekst scannen → gevonden informatie controleren

Bij zoekend lezen is snelheid belangrijk, maar je controleert altijd of je echt het juiste stukje tekst hebt.

Noem dat leerlingen hun vinger of pen kunnen gebruiken om sneller langs regels, tussenkopjes of vetgedrukte woorden te gaan.

Wat doe je als eerste bij zoekend lezen?

A

tekst scannen

B

informatie controleren

C

leesdoel kiezen

D

samenvatting maken

De aanpak op de slide is: leesdoel kiezen → trefwoord bedenken → tekst scannen → gevonden informatie controleren.

Vul de juiste woorden in

Bij zoekend lezen zoek je één bepaald gegeven. Je bedenkt eerst een trefwoord en daarna ga je de tekst scannen. Daarna controleer je of je het juiste stukje hebt gevonden.

gegeven

trefwoord

scannen

onderwerp

samenvatten

globaal

De woorden komen letterlijk uit de uitleg over zoekend lezen.

Studerend lezen

• Je leest om de tekst te leren en te onthouden.

• Je probeert de inhoud echt te begrijpen.

• Je let op hoofdpunten en voorbeelden.

• Vaak maak je aantekeningen of een samenvatting.

Maak duidelijk dat studerend lezen verder gaat dan nauwkeurig lezen: je leest niet alleen precies, maar ook met het doel om de stof te onthouden.

Wat doe je bij studerend lezen?

• belangrijke informatie markeren

• moeilijke woorden verklaren

• hoofd- en bijzaken onderscheiden

• samenvatten in eigen woorden

• de tekst nog eens terugkijken

Benadruk dat 'in eigen woorden' belangrijk is. Overschrijven is niet hetzelfde als leren.

Vier leesmanieren vergelijken

• Verkennend lezen: een eerste indruk krijgen

• Zoekend lezen: één gegeven vinden

• Nauwkeurig lezen: precies begrijpen wat er staat

• Studerend lezen: begrijpen én onthouden

Dit is het kernonderscheid van de les. Laat horen dat het leesdoel bepaalt welke manier je kiest.

Kiezen van de juiste leesmanier

Je leest niet altijd op dezelfde manier.

Leesdoel bepaalt je keuze:

• eerst oriënteren → verkennend lezen

• iets opzoeken → zoekend lezen

• tekst goed begrijpen → nauwkeurig lezen

• leren voor een toets → studerend lezen

Als er tijd is, kan de docent mondeling enkele situaties noemen en leerlingen laten meedenken zonder dit als aparte interactieslide vorm te geven.

Welke leesmanier past bij leren voor een toets?

A

zoekend lezen

B

verkennend lezen

C

studerend lezen

D

nauwkeurig lezen

Controleert of leerlingen het leesdoel kunnen koppelen aan de juiste leesmanier.

Welke leesmanier vind jij het lastigst?

1

verkennend

2

zoekend

3

nauwkeurig

4

studerend

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: verschil tussen de leesmanieren, onderwerp/deelonderwerp vinden, kiezen op basis van leesdoel.

Wat vond jij vandaag het moeilijkst?

Bespreek kort welke onderdelen lastig waren, bijvoorbeeld onderwerp en deelonderwerp uit elkaar houden of de juiste leesmanier kiezen.

Begrippenlijst

nauwkeurig lezen - een tekst langzaam en precies lezen om hem goed te begrijpen.

verkennend lezen - een tekst globaal bekijken om snel te zien waar hij over gaat.

zoekend lezen - een tekst scannen om één bepaald gegeven te vinden.

studerend lezen - een tekst lezen om informatie te begrijpen en te onthouden.

onderwerp - waar de hele tekst over gaat.

deelonderwerp - een kleiner onderdeel van het onderwerp in een tekstdeel.