9.4 Voortplanting
9.4 Voortplanting
This item has no instructions
Start van de les
Pak je boek Biologie voor jou erbij.
Sla hoofdstuk 9.4 Voortplanting open.
Leg je schrift klaar.
Zorg dat je pen of potlood bij de hand is.
Schrijf de datum en de titel van de les op.
minute
second
De gebruiker vroeg om een duidelijke startopdracht aan het begin. Houd deze slide praktisch en kort zodat de les rustig kan starten.
Leerdoelen
Je kunt beschrijven hoe ongeslachtelijke en geslachtelijke voortplanting plaatsvinden en je kunt hiervan voorbeelden bij planten geven.
Je kunt de delen van een bloem noemen met hun kenmerken en functies.
De gebruiker vroeg om de leerdoelen volledig uit te schrijven zoals in de schermafbeelding. Daarom staan ze hier letterlijk en volledig uitgeschreven.
Twee vormen van voortplanting
Planten kunnen zich op twee manieren voortplanten.
Ongeslachtelijke voortplanting: een deel van één plant groeit uit tot een nieuwe plant
Geslachtelijke voortplanting: geslachtscellen versmelten en vormen een bevruchte eicel
Bij veel zaadplanten komen beide vormen voor
Het verschil zit vooral in hoe een nieuwe plant ontstaat en in het genotype van de nakomelingen
Open met het onderscheid tussen één ouderplant en versmelting van geslachtscellen. Dit geeft het kapstokje voor de rest van de les.
Ongeslachtelijke voortplanting
Bij ongeslachtelijke voortplanting groeit een deel van een organisme uit tot een nieuw organisme.
gebeurt door mitose
dochtercellen krijgen dezelfde erfelijke informatie
nakomelingen hebben hetzelfde genotype als de ouderplant
Benadruk dat hier geen versmelting van geslachtscellen plaatsvindt. Koppel mitose direct aan identieke erfelijke informatie.
Knollen
Een knol is een verdikte stengel of wortel met veel reservevoedsel.
uit een knol ontstaat een plant
die plant vormt weer nieuwe knollen
elke nieuwe knol kan opnieuw uitlopen tot een plant
Laat leerlingen zien dat reservevoedsel belangrijk is voor de start van de nieuwe plant.
Stekken
Bij stekken snijd je een stuk van een stengel of blad af.
op het snijvlak vormen zich wortels
daarna groeit dit deel uit tot een nieuwe plant
voorbeeld: vingerplant
Gebruik de afbeelding als concreet voorbeeld van een plantendeel dat zelfstandig verder groeit.
Bollen
Een bol bestaat uit een bolschijf met rokken.
rokken zijn verdikte bladeren met reservevoedsel
uit de eindknop ontstaat een nieuwe plant
andere knoppen kunnen uitgroeien tot nieuwe bollen
Noem dat de rokken verschrompelen doordat reservevoedsel wordt verbruikt tijdens het uitlopen.
Enten
Bij enten wordt een deel van een plant, de ent, geplaatst op een andere plant, de onderstam.
de vaatbundels groeien weer aan elkaar vast
zo groeit het geplaatste deel verder op de andere plant
voorbeeld: druivenplant
Leg kort uit dat vaatbundels nodig zijn voor transport van water en voedingsstoffen.
Uitlopers en wortelstokken
Sommige planten vormen horizontaal groeiende stengels.
uitlopers liggen boven de grond
wortelstokken liggen onder de grond
op bepaalde plaatsen ontstaan jonge planten
na scheiding van de ouderplant groeien deze zelfstandig verder
Gebruik aardbei voor uitlopers en lelietje-van-dalen voor wortelstokken, zoals in het bronmateriaal.
Geslachtelijke voortplanting
Bij geslachtelijke voortplanting versmelten de kernen van twee geslachtscellen.
hierdoor ontstaat een bevruchte eicel
geslachtscellen ontstaan door meiose
na meiose bevat elke dochtercel de helft van het aantal chromosomen
nakomelingen krijgen nieuwe combinaties van erfelijke eigenschappen
Leg het verschil met ongeslachtelijke voortplanting expliciet: hier ontstaan juist nieuwe genotypen.
Mitose of meiose?
Ongeslachtelijke voortplanting
mitose
één ouderplant
nakomelingen met hetzelfde genotype
Geslachtelijke voortplanting
meiose en bevruchting
versmelting van geslachtscellen
nakomelingen met nieuwe genotypen
Deze vergelijking helpt leerlingen het kernverschil te onthouden.
Bloemen en voortplanting
Bloemen zijn nodig voor de geslachtelijke voortplanting van zaadplanten.
bloemen kunnen er heel verschillend uitzien
toch hebben ze een vergelijkbare bouw
die bouw maakt bestuiving en bevruchting mogelijk
Maak de overgang van voortplantingsvormen naar bloembouw: de bloem is het voortplantingsorgaan.
De hoofdonderdelen van een bloem
Een bloem bestaat uit verschillende delen met een eigen functie.
bloemkroon met kroonbladeren
bloemkelk met kelkbladeren
meeldraden als mannelijke voortplantingsorganen
stampers als vrouwelijke voortplantingsorganen
daarnaast onder andere bloemsteel en vruchtbeginsel
Bereid hier de detailslides voor zonder al te veel nieuwe uitleg in één keer te geven.
Kroonbladeren
De bloemkroon bestaat uit kroonbladeren.
vaak groot en opvallend gekleurd
dienen vaak voor het aanlokken van insecten
bij sommige planten zijn ze klein en groen, zoals bij grassen
kroonbladeren kunnen vergroeid zijn of los van elkaar zitten
Leg uit dat opvallende kroonbladeren niet bij alle planten nodig zijn; bij grassen zijn bloemen vaak onopvallend.
Kelkbladeren
De bloemkelk bestaat uit kelkbladeren.
meestal groen
beschermen de bloem in de knop tegen uitdroging en kou
bij sommige bloemen vallen ze af als de bloem opengaat
kelkbladeren kunnen ook vergroeid of los zijn
Benadruk de beschermende functie vóór het opengaan van de bloem.
Meeldraden
Meeldraden zijn de mannelijke voortplantingsorganen.
bestaan uit helmdraad en helmknop
in de helmknop ontstaat stuifmeel
stuifmeel bestaat uit stuifmeelkorrels
stuifmeelkorrels zijn mannelijke geslachtscellen
Noem dat de stuifmeelkorrels door meiose ontstaan, aansluitend op de eerdere slide over geslachtelijke voortplanting.
Stuifmeel vrijlaten
Als stuifmeel rijp is, springt de helmknop open.
de stuifmeelkorrels komen vrij
rijpe stuifmeelkorrels hebben een stevige wand
die wand beschermt onder andere tegen uitdroging
zo kunnen de mannelijke geslachtscellen beter overleven tot bestuiving
Deze slide verdiept de functie van de helmknop en de bescherming van stuifmeel.
Stampers
Stampers zijn de vrouwelijke voortplantingsorganen.
bestaan uit stempel, stijl en vruchtbeginsel
op de stempel komt stuifmeel terecht
door de stijl groeit een stuifmeelbuis
in het vruchtbeginsel liggen één of meer zaadbeginsels
Koppel elk onderdeel direct aan zijn functie: ontvangen, doorgang, bevatten.
Zaadbeginsel, eicel en zaad
In elk zaadbeginsel ontstaat door meiose één eicel.
een eicel is een vrouwelijke geslachtscel
elke eicel kan door maar één stuifmeelkorrel worden bevrucht
uit elk zaadbeginsel ontstaat na bevruchting een zaad
uit het vruchtbeginsel ontstaat een vrucht
Dit is een belangrijke keten: zaadbeginsel → eicel → bevruchting → zaad; vruchtbeginsel → vrucht.
Variatie in bloemen
Niet alle bloemen zijn precies hetzelfde gebouwd.
sommige bloemen hebben één stamper, andere meerdere
stampers kunnen meerdere stijlen en stempels hebben
sommige stampers hebben geen stijl
ook kroonbladeren en kelkbladeren kunnen vergroeid of los zijn
Benadruk dat de basisbouw herkenbaar blijft, ook als vormen verschillen.
Oud examenopdracht
De gebruiker vroeg om afsluiting met een oude examenachtige opdracht die past bij de paragraaf. Dit is geformuleerd in examenstijl zonder interactie-instructie.
Begrippenlijst
ongeslachtelijke voortplanting - voortplanting waarbij een deel van één organisme uitgroeit tot een nieuw organisme
geslachtelijke voortplanting - voortplanting waarbij de kernen van twee geslachtscellen versmelten
mitose - gewone celdeling waarbij dochtercellen dezelfde erfelijke informatie krijgen
meiose - reductiedeling waarbij dochtercellen de helft van het aantal chromosomen krijgen
genotype - de erfelijke informatie van een organisme
bevruchte eicel - cel die ontstaat na versmelting van twee geslachtscellen
geslachtscel - cel die betrokken is bij geslachtelijke voortplanting
This item has no instructions
Begrippenlijst
stekken - ongeslachtelijke voortplanting waarbij een stuk stengel of blad uitgroeit tot een nieuwe plant
knol - verdikte stengel of wortel met veel reservevoedsel
bol - opslagorgaan met bolschijf en rokken waaruit een nieuwe plant kan ontstaan
enten - plaatsen van een ent op een onderstam zodat beide delen aan elkaar vastgroeien
uitloper - horizontaal groeiende stengel boven de grond waaraan jonge planten ontstaan
wortelstok - horizontaal groeiende stengel onder de grond waaraan jonge planten ontstaan
reservevoedsel - opgeslagen voedingsstoffen die een plant kan gebruiken voor groei
This item has no instructions
Begrippenlijst
bloemkroon - geheel van kroonbladeren van een bloem
kroonblad - blad van de bloemkroon, vaak opvallend van kleur
bloemkelk - geheel van kelkbladeren van een bloem
kelkblad - blad dat de bloem in de knop beschermt
meeldraad - mannelijk voortplantingsorgaan van een bloem
helmdraad - deel van de meeldraad dat de helmknop draagt
helmknop - deel van de meeldraad waarin stuifmeel ontstaat
This item has no instructions
Begrippenlijst
stuifmeel - verzameling stuifmeelkorrels die in de helmknop ontstaan
stuifmeelkorrel - mannelijke geslachtscel van een plant
stamper - vrouwelijk voortplantingsorgaan van een bloem
stempel - bovenste deel van de stamper waarop stuifmeel terechtkomt
stijl - deel van de stamper waar de stuifmeelbuis doorheen groeit
vruchtbeginsel - onderste deel van de stamper met zaadbeginsels
zaadbeginsel - deel in het vruchtbeginsel waarin een eicel ontstaat
This item has no instructions
Begrippenlijst
eicel - vrouwelijke geslachtscel van een plant
bestuiving - het terechtkomen van stuifmeel op de stempel
stuifmeelbuis - buis waardoor de mannelijke kern naar de eicel groeit
zaad - structuur die na bevruchting uit een zaadbeginsel ontstaat
vrucht - structuur die na bevruchting uit het vruchtbeginsel ontstaat
bloemsteel - steeltje waaraan de bloem vastzit
This item has no instructions