5.2: Chromosomen

• New lesson editor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Thema 5: BS 2:

Chromosomen

Planning

-Terugblik 

-Uitleg BS 2: Chromosomen

-Oefenopdrachten tussendoor

-Aan het werk :)

In afbeelding 1 wordt een kuiken van een slechtvalk weergegeven. In afbeelding 2 wordt hetzelfde dier weergegeven, enkele jaren later. Het kuiken is een volwassen dier geworden. Welke uitspraak is juist?

30

second

+30 s

A

Ze hebben NIET hetzelfde genotype & fenotype

B

Ze hebben enkel hetzelfde fenotype

C

Ze hebben enkel hetzelfde genotype

D

Ze hebben zowel hetzelfde genotype als fenotype

Leerdoelen

-Je kunt uitleggen hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.

-Je kunt uitleggen hoe bij mensen het geslacht wordt bepaald a.d.h.v. geslachtschromosomen.

-Je kunt uitleggen hoe geslachtelijke voortplanting voor variatie in genotypen zorgt.

Chromosomen

-Chromosomen bestaan uit DNA

-Chromosomen komen voor in paren

-Beide delen van 1 paar, bevatten dezelfde genen 

Hoeveel paren heb je in 1 celkern?

Is deze afbeelding van een man of een vrouw?

Geslacht

-Bepaald door het 23e chromosomen paar

XX = vrouw

XY = man

Wat als dit niet zo is?

-> intersekse

Interview van spuiten en slikken:

https://www.youtube.com/c/spuitenslikken/videos

-XY meisjes of XX jongens

-Bij een intersekse baby heeft deze zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken

-Iemand kan ook de geslachtskenmerken van 1 sekse hebben, met een mix van m/v hormonen/chromosomen

A: Hoeveel chromosomen heeft deze persoon? B: De geslachtskenmerken komen overeen met het genotype. Is dit biologisch gezien een jongen of een meisje?

A

A: 23 B: jongen

B

A: 23 B: meisje

C

A: 46 B: jongen

D

A: 46 B: meisje

Informatie op chromosomen

2 chromosomen van 1 paar bevatten informatie voor dezelfde eigenschappen

dezelfde kleur? = informatie is gelijk

andere kleur? = informatie is niet gelijk

Hoe kan het dat informatie 

soms verschilt?

-Om deze reden zijn de bandjes van ook even breed

Bijv.: op chromosomenpaar 2 ligt de informatie voor oogkleur

Bijvoorbeeld:

informatie gelijk: beide chromsomen bevatten informatie voor een blauwe oogkleur

informatie ongelijk: 1 chromosoom bevat informatie voor een blauwe oogkleur en 1 chromosoom bevat informatie voor een bruine oogkleur

= verschillende varianten van een gen

Voorbeeld

-2 chromsomen uit 1 paar

Op beiden:

- 1 gen voor oogkleur

- 1 gen voor haarkleur

Varianten:

-2x informatie voor een blauwe oogkleur

-1x informatie voor blond haar & 1x informatie voor bruin haar

Geslachtscellen

-Chromosomen enkelvoudig (niet in paren) = 23 in de kern

-Ontstaan door meiose

Bij geslachtelijke voortplanting ontstaat veel variatie in genotypen!

Meiose: 
-Chromosomen worden verdeeld over dochtercellen (geslachtscellen!)

-Elke geslachtscel (spermacel/eicel) krijgt 1 chromosoom van een chromosomen paar

Voorbeeld

-Lichaamscel (links) met 3 chromosomenparen

-Vormpje gelijk = genen met informatie voor één eigenschap (bijv. rondje = haarkleur)

-Kleuren verschillend = informatie voor de eigenschap verschillend (bijv. paars rondje = blond & groen rondje = bruin haar)

-> steeds 1 chromosoom beland in de zaadcel! (toeval welke)

XX/XY

-Het geslachtschromosoom van een eicel is altijd X

-Het geslachtschromosoom van een zaadcel is X óf Y

Waarom zie je er niet precies zo uit als je ouders?

Een stel verwacht een zoontje. De man is kleurenblind. Hij heeft op zijn X-chromosoom een gen voor kleurenblindheid. Kan de vader het gen voor kleurenblindheid doorgeven aan zijn zoon?

A

Ja

B

Nee

C

D

Uitleg

NEE, want:

-Als het kind een zoon is, kan de man alleen zijn Y-chromosoom hebben doorgegeven. Deze bevat NIET het gen voor kleurenblindheid

Aan het werk!

= Laptop pakken

Ga naar SOM--> digitale leermiddelen

Biologie voor jou

Rechts boven klik je op jouw naam

Profiel

Onderaan koppelcode invoeren:
053919

Aan het werk!

Lezen: BS 5.2 Chromosomen

Maken:

1. Opdrachten 1 t/m 4 en 6

of 

2.  Opdrachten 6 t/m 9

Met wie? 

Tijd?

Ben je klaar?

Test Jezelf BS 5.2

Leerdoelen behaald?

-Je kunt uitleggen hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.

-Je kunt uitleggen hoe bij mensen het geslacht wordt bepaald a.d.h.v. geslachtschromosomen.

-Je kunt uitleggen hoe geslachtelijke voortplanting voor variatie in genotypen zorgt.

Geslachtscellen van mensen bevatten

A

23 chromosomen

B

34 chromosomen

C

46 chromosomen

D

92 chromosomen

Wat is variatie in genotypen?

A

Een nakomeling heeft hetzelfde genotype als de ouders

B

Een nakomeling heeft hetzelfde genotype maar een ander fenotype

C

Een nakomeling heeft en ander genotype dan de ouders

D

Hebben spiercellen van een man hetzelfde genotype als bloedcellen of hebben ze een ander genotype?

A

Hetzelfde genotype

B

Verschillende genotypen

C

D

Wat is mitose?

Gewone celdeling, waardoor twee dochter cellen van een moedercel ontstaan.

Mitose

• kerndeling

• celdeling

• plasmagroei

• een moedercel

• twee dochtercellen

Meiose of reductiedeling

• Elke geslachtscel heeft de helft van het aantal chromosomen dus 23 in totaal

• Hiervoor vindt een zogenaamde reductiedeling of meiose plaats in de eierstok of in de teelballen

• Zo ontstaan de geslachtscellen (zaadcel of eicel) of gameten

Verschil

Bij meiose krijg je uiteindelijk dus 23 chromosomen

(n = haploid)

Dit is logisch, als een eicel en zaadcel bij elkaar komen krijg je automatisch weer 46 chromosomen

(2n = diploid)