Leestekens: dubbele punt en aanhalingstekens
Leestekens: dubbele punt en aanhalingstekens
Open met het idee dat leestekens niet alleen regels zijn, maar helpen om een tekst duidelijk en leesbaar te maken.
Lesdoel
Ik kan een dubbele punt goed gebruiken bij een aankondiging, opsomming en citaat.
Ik kan op de juiste plekken aanhalingstekens zetten.
This item has no instructions
Leestekens maken tekst duidelijk
Je gebruikt leestekens om een tekst beter leesbaar te maken.
Naast de punt, komma, het vraagteken en het uitroepteken is er ook de dubbele punt.
De dubbele punt laat zien dat er iets belangrijks volgt.
Benadruk dat deze les alleen over de dubbele punt gaat, niet over alle leestekens tegelijk.
Wanneer gebruik je een dubbele punt?
Je gebruikt een dubbele punt op twee manieren:
als je iets aankondigt of opsomt
als je iemand citeert
Dit is het overzichtsslide voor de rest van de les. Houd de twee functies steeds apart in de uitleg.
Een aankondiging of opsomming
Een dubbele punt gebruik je als er na de zin een uitleg, aankondiging of opsomming komt.
De dubbele punt vertelt aan de lezer: nu komt er iets achteraan.
Gebruik eventueel mondeling extra voorbeelden, maar houd het onderscheid helder: eerst aankondigen, daarna de informatie.
Voorbeeld van een opsomming
Ik kreeg een aantal cadeautjes: scheenbeschermers, kousen en een trainingsjack.
Na cadeautjes komt de dubbele punt.
Daarna volgt de opsomming.
Wijs aan dat het eerste deel van de zin de opsomming al aankondigt. Daarom past hier een dubbele punt.
Wanneer gebruik je een dubbele punt?
Bij een opsomming
Na elk vraagwoord
Voor een naamwoord
Tussen twee werkwoorden
Toetst de eerste hoofdfunctie: aankondiging of opsomming. De afleiders zijn grammaticaal plausibel, maar niet genoemd in de les.
Vul de juiste woorden in
Je gebruikt een dubbele punt als er na de zin een opsomming komt. In de zin 'Ik kreeg een aantal cadeautjes: scheenbeschermers, kousen en een trainingsjack' kondigt het eerste deel aan dat er nog iets volgt.
Sluit nauw aan bij slides 4 en 5: dubbele punt bij aankondiging en opsomming.
Een citaat aankondigen
Als je iemands woorden precies opschrijft zoals hij of zij ze zei, gebruik je een citaat.
Je kondigt dat citaat aan met een dubbele punt.
Noem dat een citaat dus letterlijk weergegeven taal is. Dat is de kern van deze regel.
Zo schrijf je een citaat
Bij een citaat gelden deze regels:
eerst komt de dubbele punt
de gesproken woorden staan tussen aanhalingstekens
het citaat begint met een hoofdletter
Gebruik consequent de termen dubbele punt, aanhalingstekens en citaat.
Voorbeeld van een citaat
Jasper zei: ‘Overmorgen ben ik jarig.’
Jasper zei kondigt het citaat aan
daarna komt de dubbele punt
het citaat staat tussen aanhalingstekens
Wijs ook op de hoofdletter bij Overmorgen.
Nog een voorbeeld
Danique vroeg: ‘Wie heeft zin in een potje voetbal?’
Ook hier:
eerst de dubbele punt
dan het citaat
het citaat begint met een hoofdletter
Benadruk dat het vraagteken bij de gesproken zin hoort en dus binnen de aanhalingstekens staat.
Wat hoort bij een citaat na een aankondiging?
Komma en kleine letter
Dubbele punt en hoofdletter
Punt en kleine letter
Vraagteken en komma
Controleert of leerlingen de kernregels uit slides 6 t/m 9 koppelen: dubbele punt, aanhalingstekens en hoofdletter. Hier is één combinatie beslissend juist.
Maak de regel compleet
Als je iemands woorden precies opschrijft, gebruik je een citaat. Je kondigt dat aan met een dubbele punt. De gesproken woorden staan tussen aanhalingstekens en beginnen met een hoofdletter.
Herneemt precies de begrippen van slides 6, 7, 8 en 9.
Als het citaat vooraan staat
Soms staat het citaat vooraan in de zin.
Dan gebruik je geen dubbele punt.
Wel komt er een komma na het citaat en het aanhalingsteken.
Dit is de belangrijkste uitzondering in deze les. Zet hem duidelijk tegenover de vorige voorbeelden.
Voorbeeld met citaat vooraan
‘Overmorgen ben ik jarig’, zei Jasper.
Het citaat staat nu vooraan.
Daarom gebruik je geen dubbele punt, maar een komma na het citaat.
Vergelijk mondeling met slide 8 zodat leerlingen het verschil in woordvolgorde zien.
Nog een voorbeeld met citaat vooraan
‘Wie heeft zin in een potje voetbal?’, vroeg Danique.
Het citaat staat vooraan.
Na het aanhalingsteken komt een komma.
Leerlingen vinden de combinatie van vraagteken en komma vaak opvallend. Leg uit dat het vraagteken bij het citaat hoort en de komma bij de hele zin.
Verschil goed onthouden
Aankondiging of citaat achteraan → gebruik een dubbele punt
Citaat vooraan → gebruik geen dubbele punt, maar een komma na het citaat
Dit samenvattende contrast helpt de regel compact te onthouden.
Wat gebruik je als het citaat vooraan staat?
Alleen een punt
Een dubbele punt
Een komma
Een streepje
Toetst de uitzondering uit slides 10 t/m 13: geen dubbele punt, maar een komma na het citaat.
Vul de juiste leestekens en woorden in
Soms staat het citaat vooraan in de zin. Dan gebruik je geen dubbele punt. Na het aanhalingsteken komt een komma. Bij een citaat achteraan gebruik je wel een dubbele punt.
Laat leerlingen het verschil verwoorden tussen citaat vooraan en citaat achteraan.
Begrippen
dubbele punt - leesteken dat iets aankondigt of een citaat inleidt
opsomming - een rij van woorden of onderdelen die bij elkaar horen
citaat - woorden van iemand die precies zo worden opgeschreven
aanhalingstekens - tekens om de woorden van een citaat heen
This item has no instructions
Ik begrijp de theorie over dubbele punt en aanhalingstekens?
This item has no instructions
Maken
Boekje Schrijfvaardig - blz. 36 en 37 - opdracht 1, 2 en 3
Klaar binnen deze tijd? Extra oefenen 'hoofdletters en leestekens'
minute
second
This item has no instructions