Lettergrepen en woorden afbreken
Splitsen in lettergrepen
Items in this lesson
Splitsen in lettergrepen
This item has no instructions
Wat is een lettergreep?
Een lettergreep is een klankgroep in een woord.
Voorbeelden:
ta-fel
bo-men
win-ter
Spreek de voorbeelden hardop uit om het verschil tussen horen en schrijven duidelijk te maken.
De hoofdregel
Je kunt een woord meestal afbreken op de plaats waar een nieuwe lettergreep begint.
Voorbeelden:
ta-fel
bo-men
in-ter-net
Zeg erbij dat 'meestal' belangrijk is: daarna volgen uitzonderingen en extra regels.
Waar breek je een woord meestal af?
Bij een klinker
Bij een nieuwe lettergreep
In het midden
Na elke klank
Toetst de hoofdregel uit slides 2-4. De afleiders passen bij veelgemaakte vereenvoudigingen.
Welk woord is hier juist gesplitst?
app-el
zo-nen
wag-en
pes-ten
Toetst de hoofdregel uit slides 2-4. De afleiders passen bij veelgemaakte vereenvoudigingen.
Welk woord is hier juist gesplitst?
vo-gel
to-ren
bor-en
lag-er
Toetst de hoofdregel uit slides 2-4. De afleiders passen bij veelgemaakte vereenvoudigingen.
Vul de regels aan
Een woord dat niet meer op het einde van een regel past, mag je afbreken. Meestal doe je dat waar een nieuwe lettergreep begint. Een lettergreep is een klankgroep in een woord.
Alle blanks zijn kernwoorden uit de eerste uitleg: afbreken, lettergreep en klankgroep.
Samenstellingen
Je mag afbreken tussen twee woorden in een samenstelling.
Voorbeelden:
tegen-stelling
vogel-hut
buik-danser
Leg uit dat leerlingen in een samenstelling vaak de twee losse woorden kunnen herkennen.
Afleidingen
Je mag afbreken na een voorvoegsel of voor een achtervoegsel.
Voorbeelden:
on-diep
her-examen
boek-je
ver-te
Gebruik de woorden voorvoegsel en achtervoegsel bewust, maar houd de uitleg eenvoudig en functioneel.
Welke woord is juist gesplitst?
boekj-e
boe-kje
boek-je
bo-ekje
Toepassing van de regel bij afleidingen: afbreken voor een achtervoegsel.
Eén tussenmedeklinker
Staat er in een woord één medeklinker tussen twee klinkers?
Dan hoort die medeklinker bij de volgende lettergreep.
Voorbeelden:
kre-gen
tu-ren
bro-den
Koppel dit aan de hoorbare uitspraak: de nieuwe lettergreep begint bij die medeklinker.
Welk woord is juist gesplitst?
wer-eld-je
we-rel- dje
we-reld-je
wer-el-dje
Toepassing van de regel bij afleidingen: afbreken voor een achtervoegsel.
Twee medeklinkers naast elkaar
Staan er midden in het woord twee medeklinkers naast elkaar?
Dan mag je daartussen afbreken.
Voorbeelden:
kom-pas
hak-ken
in-ter-net
Laat leerlingen horen dat de grens tussen de lettergrepen vaak tussen die twee medeklinkers valt.
Welke afbreking is juist?
klas-sen
klass-en
kla-ssen
Toepassing van de regel bij afleidingen: afbreken voor een achtervoegsel.
Uitzondering: ch en th
De lettercombinaties ch en th vormen één klank.
Die blijven daarom samen.
Voorbeelden:
la-chen
apo-theek
Benadruk dat je niet mag splitsen binnen één klankgroep.
Welke afbreking is juist?
lach-en
la-chen
l-achen
lac-hen
Controleert de uitzondering dat ch één klank vormt en dus samen blijft.
Wat is het verschil tussen samenstelling en afleiding?
Verwachte elementen: een samenstelling bestaat uit twee woorden en je mag afbreken tussen die twee delen; een afleiding heeft een voor- of achtervoegsel en je mag afbreken na het voorvoegsel of voor het achtervoegsel. Laat leerlingen eventueel een voorbeeld geven.
ng en nk
Bij ng en nk breek je af na de n.
Voorbeelden:
vin-ger
wan-gen
han-gen
an-ker
win-ter-ko-nin-kje
Deze regel wijkt af van wat leerlingen soms verwachten. Spreek de woorden langzaam uit.
Twee klinkers naast elkaar
Je mag afbreken tussen twee klinkers die wel naast elkaar staan, maar geen tweeklank vormen.
Voorbeelden:
knoei-en
be-antwoorden
Noem alleen dat het niet om één gezamenlijke klank gaat; houd de uitleg compact.
Vul de juiste woorddelen in
Staan er midden in een woord twee medeklinkers naast elkaar, dan mag je daartussen afbreken. Bij ng en nk breek je af na de n. Staat er maar één tussenmedeklinker, dan hoort die bij de volgende lettergreep.
Bundelt de regels van slides 7-11 in één compacte toepassingsoefening.
Meer dan twee medeklinkers
Staan er meer dan twee medeklinkers midden in het woord?
Dan let je op de uitspraak.
Zet zo veel mogelijk medeklinkers in de volgende lettergreep, voor zover die aan het begin van een Nederlands woord kunnen staan.
Dit is de lastigste regel. Maak duidelijk dat uitspraak hier helpt bij het kiezen van de juiste afbreking.
Meer dan twee medeklinkers: voorbeelden
Voorbeelden:
pop-ster, niet pops-ter
mark-ten, niet markt-en
herf-stig, niet her-fstig
st kan aan het begin van een woord staan, fst niet.
Gebruik het voorbeeld 'st' versus 'fst' om de regel concreet te maken.
Niet afbreken na één letter
Bestaat de eerste lettergreep uit één letter?
Dan breek je het woord niet na die ene letter af.
Voorbeeld:
apo-theek
niet: a-potheek
Schrijf het woord dan liever op de volgende regel.
Benadruk leesbaarheid: een losse letter aan het einde van een regel is niet toegestaan.
Welke afbreking past bij de uitspraakregel?
markt-en
mar-kten
mark-ten
ma-rkten
Toetst de regel bij meer dan twee medeklinkers: zet zoveel mogelijk medeklinkers in de volgende lettergreep als aan het begin van een Nederlands woord kunnen staan.
Wat verandert bij afbreken?
Bij afbrekingen kunnen tekens of letters veranderen.
apostrofs verdwijnen
trema's verdwijnen
bij verkleinwoorden kan een dubbele letter verdwijnen
Vertel dat afbreken soms niet alleen een streepje toevoegen is, maar ook de schrijfwijze kan aanpassen.
Voorbeelden van veranderde schrijfwijze
Voorbeelden:
knie-en
ru-ine
cola-tje
baby-tje
Gebruik deze slide om de vorige regel visueel te verankeren.
Zo pak je het stap voor stap aan
Lees het woord hardop.
Zoek de lettergrepen.
Kijk of er een speciale regel geldt.
Breek pas dan het woord correct af.
Deze samenvattende aanpak helpt leerlingen regels toepassen zonder te gokken.
Welke afbreking is juist?
ruïne
rui-ne
ru-ine
ruin-e
Toetst de veranderde schrijfwijze: bij afbreken verdwijnt het trema.
Maak de stappen volledig
Lees het woord eerst hardop. Zoek daarna de lettergrepen. Kijk vervolgens of er een speciale regel geldt. Breek het woord pas dan correct af.
Verankert het stappenplan van slide 17 met vier kernwoorden.
Maak nu de oefeningen die de leerkracht uitdeelt.
This item has no instructions
