Tijdvak 9 + HC Duitsland in Europa deelvraag 1 (1918-1945)
Eindexamenonderwerp havo, HSH
Tijdvak 9 + HC Duitsland in Europa deelvraag 1 (1918-1945)
Eindexamenonderwerp havo, HSH
Planning + lesdoel
Nabespreken SE.
Korte reflectie op SE en leerwerk invullen.
Korte herhaling aspecten tijdvak 8 en start oorzaken WO I / HW = topo.
Lesdoelen:
Je weet waar je sterke en zwakke punten zitten bij het maken van een geschiedenistoets en je kunt één verbeterpunt voor jezelf opschrijven. (I)
Je kunt de vijf oorzaken van de Eerste Wereldoorlog uitleggen en herkennen in bronnen. (T2)
Leerstof havo 5S geschiedenis schoolexamen 2
Nieuw:
- Tijdvak 9 (alle k.a.’s) en 10 (k.a.: Koude Oorlog en Europese eenwording)
- HC Duitsland helemaal (alle drie de deelvragen).
Herhalen (komen ook vragen over op SE):
- Historische vaardigheden (betekenissen en toepassen)
- Tijdvak 5, 6, 7 en 8 (k.a.’s)
- HC Britse Rijk helemaal (alle drie de deelvragen)
Nabespreken SE: tips + aandachtspunten kwaliteit
Wat kan over het algemeen nog beter:
Uit je hoofd leren van aantekeningen/begrippen (!) Deze moet je echt volledig kennen.
Kennen: betekenis van alle kenmerkende aspecten.
Niet gebruiken woorden als ‘ze’, ‘zij’, ‘dingen’, ‘mensen’, ‘groepen’, etc.: wees precies.
Leg uit / verklaar / licht toe / toon aan = uitleggen in meerdere zinnen.
Altijd begrippen / personen / gebeurtenissen in vraag eerst uitleggen (ik weet…: bijv. abolitionisten, Verlichting, Reform Bill, socialisten, sociale kwestie)
Redeneren met bron: ik weet…, ik zie/lees… (bronelement of bronverwijzing), dus… (uitleggen bron in eigen woorden, antwoord geven op vraag)
Tijdbalk en chronologie + overzicht tijdvakken en eeuw.
Betrouwbaarheid: ooggetuige en doel/intentie bronmaker (daarvoor weten: wat is identiteit van de bronmaker?) + uitleg…
Eenzijdig: welk perspectief/beeld laat bron zien én welk perspectief/beeld wordt dus verzwegen (niet laten zien)?
Invullen reflectievragen op je blad en inleveren. (5 min.)
Overzicht tijdvakken:
Tijdvak 5 = 16e eeuw = 1500-1600
Tijdvak 6 = 17e eeuw = 1600-1700
Tijdvak 7 = 18e eeuw = 1700-1800
Tijdvak 8 = 19e eeuw = 1800-1900
Tijdvak 9 = 1e helft 20e eeuw = 1900-1950
Tijdvak 10 = 2e helft 20e eeuw = 1950-nu
Goed voorbeeld antwoord vraag 6
‘Ik weet dat Luther tegen de katholieke kerk was. Ik zie Jezus bij de deur met een persoon met de Bijbel om te laten zien dat Jezus wilde dat mensen zijn Bijbel gingen lezen en om het centraal te zetten en ik zie dat de paus heel luxe is aangekleed, dus om te laten zien dat de paus niet echt de Bijbel belangrijk vindt. Ik lees ook dat er in de Bijbel stond dat wie niet via de deur, maar via het dak de schapenkooi binnentreedt is een rover of een dief. Ik zie dat mensen de schapenkooi willen betreden door te klimmen, dus wat de kritiek is dat de paus niet de regels naleefde van Jezus/de Bijbel.’
Goed voorbeeld antwoord vraag 15
‘- Hij laat een eenzijdig beeld van slavernij zien omdat hij de slaven vergelijkt aan arme Nederlandse arbeiders. Hij schrijft dat die arbeiders het zwaarder hebben dan slaven. Dit is eenzijdig, want hij schrijft niks over de mishandelingen van de slaven over hoe de slaven niet werd betaald om te werken en hoe ze niet doen uit vrije wil.
- Hij laat dat allemaal niet opschrijven, want dan kan er kritiek komen op zijn baan als plantagedirecteur en kan hij misschien zijn baan of zijn inkomen verliezen.’
Goed voorbeeld antwoord vraag 21
‘- Ik weet dat de fabriekseigenaar zich niet aan de regels hield na de Factory Acts. En ik weet dat de Factory Acts opkomen voor de arbeiders, dus ze hoorden minder uur te werken. Ik zie in de tekst staan dat: ‘Ze vertelde mij t/m in touw geweest.’ Dat wil zeggen dat hij zich niet hield aan de regels en ze toch liet doorwerken.
- Dit is een betrouwbare bron, omdat de inspecteur in dienst staat voor de overheid en zijn taak is om te controleren als hoe het hoort te zijn (dus geen reden tot liegen).
…’
Betrouwbaarheid:
Ooggetuige.
Doel/intentie van de schrijven (daarvoor weten: wie is de schrijver en wat voor soort bron is het: dagboek of propaganda of inspectierapport of …)
Kenmerkende aspecten 19e eeuw (tijdvak 8, 1800-1900)
Democratisering schrijft voort en vergroot deelname aan democratisch proces.
Opkomst emancipatiebewegingen
Modern imperialisme heeft een verband met industrialisatie in Europa
Discussies over de ‘sociale kwestie’
De industriële revolutie legt basis voor industriële samenleving.
Politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme
Planning + lesdoel
Terugblikvraag: begrippen tijdvak 9.
Uitleg: oorzaken en aanleiding WO I.
Checkvraag: spotprenten oorzaken WO I.
Uitleg: verloop en kenmerken WO I.
Checkvraag: oude examenopgaven.
Lesdoelen:
Je kunt de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog benoemen en herkennen in bronnen.
Je kunt het verloop en de kenmerken van de Eerste Wereldoorlog beschrijven.
Terugblikvraag: begrippen/aspecten tijdvak 8 (5 min.)
a. Koppel de juiste begrippen aan de juiste betekenissen, bijv. A-1, B-2, C-3, etc.
b. Koppel de gebeurtenissen uit het Britse Rijk aan de rechterkant aan de juiste begrippen (letters), bijv. A-I.
c. Welke begrippen zouden oorzaken voor oorlog tussen landen zijn? Leg je antwoord uit in minimaal vier hele zinnen.
I. Reform Bill (1832)
II. Factory Acts (1833)
III. Grote Indiase Opstand (1857)
Tijdvak 9: Tijd van wereldoorlogen (1900-1950)
Tijdvak 9: Tijd van Wereldoorlogen (1900-1950)
Eerste Wereldoorlog (1914-1918);
Tweede Wereldoorlog (1939/1940-1945).
20e eeuw = 1900-1999.
Belle Epoque versus Eerste Wereldoorlog
Belle Epoque (mooie tijdperk, 1900) = verwachting Eerste Wereldoorlog (1914-1918) = realiteit.
https://www.vpro.nl/programmas/in-europa/kijk/afleveringen/2007-2009/1900-dawn-of-the-century.html (2.30-5.18)
Eerste Wereldoorlog
k.a.: ‘Het voeren van twee wereldoorlogen’ en ‘Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlog ’
Achterliggende oorzaken en aanleiding
Oorzaak = reden waarom iets gebeurt.
Gevolg = wat er gebeurt door een gebeurtenis/oorzaak.
Twee soorten oorzaken:
Indirecte, achterliggende oorzaak = al dagen slecht geslapen, stress.
Directe oorzaak, aanleiding = één vervelende opmerking van iemand.
Reactie: je wordt heel erg boos op iemand.
Oorzaken: achteraf bepaald, afhankelijk van interpretatie.
Oorzaken Eerste Wereldoorlog (dieperliggende, indirecte oorzaken)
Diepere, indirecte oorzaken van de Eerste Wereldoorlog, die zorgden door spanningen/conflicten tussen landen:
Wapenwedloop (via industrialisatie);
Groeiend nationalisme;
Groeiend militarisme;
Modern imperialisme;
Bondgenootschappen.
Aanleiding = moord op de Oostenrijk-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand door een Servische nationalist.
Industrialisatie en wapenwedloop
Industrialisatie = het maken van veel producten tegelijk met machines in fabrieken.
Wapenwedloop = het opbouwen van een zo groot mogelijk leger en vloot en het maken van de beste wapens
- Andere landen zijn je concurrenten: bijv. Engeland Duitsland
Duitsland vanaf 1900 bouwen vloot van oorlogsschepen, Engeland was al eerder begonnen in de 19e eeuw
‘Dreadnoughts’ = oorlogsschip
Checkvraag: bronvraag
Leg uit dat je het begrip ‘wapenwedloop’ kunt toepassen op de bron (= dat je het begrip kunt zien in de bron). Verwijs in je antwoord naar de bron.
Ontstaan van Duitsland (1871)
Na de Frans-Duitse Oorlog (1870-1871), gewonnen door Duitsland, ontstond een verenigd Duitsland onder leiding van keizer Wilhelm II:
Nationalistisch;
Niet-democratisch.
Sterkste industrie in Europa.
Militaristisch.
Opzoek naar koloniën.
Frankrijk was boos door de verloren oorlog in 1871 gevoel van wraak (‘revanche’)
Oorzaak WO I: groeiend nationalisme
Nationalisme = trots op de eigen natie (land), benadrukken liefde voor eigen volk (vaderland), cultuur en geschiedenis landen willen bij elkaar horen of juist onafhankelijk worden.
Oorzaak WO I: groeiend nationalisme: groei voorliefde voor het vaderland in de 19e en 20e eeuw, bijv.:
Revanchegevoel van Frankrijk na verloren oorlog tegen Duitsland (1871)
Opkomst Duitsland (Duitse eenwording).
Balkan: staten met veel volkeren erin, maar vaak verschillende talen/culturen in bijvoorbeeld Oostenrijk-Hongarije.
Oorzaak WO I: groeiend militarisme
Militair = leger militarisme
Militarisme = trots op je eigen leger, kracht en opoffering voor het vaderland (verheerlijking van het leger). Bijvoorbeeld belangrijk in het Duitse keizerrijk (van keizer Wilhelm II).
Oorzaak WO I: modern imperialisme
Modern imperialisme = veroveren en bezitten van koloniën in Afrika en Azië voor grondstoffen voor industrie (olie, rubber, katoen) en afzetmarkten voor spullen verkopen (economisch)
Politiek: een groot rijk gaf politieke en militair aanzien en trots op het eigen land
Link naar: nationalisme.
Oorzaak WO I: Duitsland nieuw land en wil ook een rol gaan spelen in de wereld, dus wil ook koloniën.
Herhaling: modern imperialisme versterkt industrialisatie en het nationalisme
Hoe meer koloniën, hoe trotser op je eigen land.
Checkvraag Weltpolitik
Oorzaak WO I: bondgenootschappen
Bondgenootschap = verbond (samenwerking) tussen landen, om elkaar te helpen bij oorlog.
Er was een wapenwedloop tussen voornamelijk Duitsland, Frankrijk en Engeland, dus om de ander af te schrikken zocht men bondgenoten:
Triple entente/Geallieerden: Frankrijk, Rusland en Engeland.
Triple alliantie/Centralen: Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië.
Oorzaak WO I: aanval op één is een aanval op allen, dus vele landen betrokken bij de oorlog.
Kaart bondgenootschappen 1914: welk nadeel voor Duitsland?
Aanleiding Eerste Wereldoorlog
Aanleiding = reden waardoor de oorlog uitbreekt
Aanleiding WO I: de moord op de kroonprins van Oostenrijk-Hongarije Franz Ferdinand en zijn vrouw door een Servisch-Bosnische nationalist.
Na weigering van een ultimatum verklaarde Oostenrijk-Hongarije Servië op 28 juli 1914 de oorlog… grote oorlog, want bondgenootschappen
Moordenaar Gravilo Princip, die wil dat Bosnië bij Servië hoort en niet bij Oostenrijk-Hongarije.
Aan de slag… checkvraag oorzaken WO I in prenten
Let op je verwijzing naar de bron, soms meerdere oorzaken per bron (goed kijken).
Aandachtspunten (!):
In de bron zie ik…
Leg uit… ook in je eigen woorden.
Klaar?
Ga verder met de oude examenopgaven
Eerste Wereldoorlogen: overzicht oorzaken
Verloop Eerste Wereldoorlog
Vanaf de zomer van 1914: oorlogsverklaringen en mobilisaties van de legers. Veel enthousiasme om te gaan vechten: ‘ein frisher fröhlicher Krieg’…
Veel mannen willen naar het front, want sterk gevoel nationalisme en sociale druk, maar geen idee van industriële oorlog met massavernietigingswapens.
Realiteit: loopgravenoorlog aan het Westfront: veel doden en gewonden, maar weinig terreinwinst. Uit bescherming graaf je je in in de loopgraven.
Leven in de loopgraven (België en Frankrijk)
Vies, zwaar, koud, herrie en veel doden door nieuwe massavernietigingswapens, zoals gifgas (mosterdgas), tanks, handgranaten en vlammenwerpers.
K.a.: ‘verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens’
Veel slachtoffers en verwoestingen door:
Loopgraventactiek: aanvallen door niemandsland, maar soldaten kanonnenvoer: veel slachtoffers.
Industrialisatie, dus nieuwe wapens, massavernietigingswapens, zoals gifgas, tanks en mitrailleurs.
Waarom wereldoorlog?
Waarom was de Eerste Wereldoorlog een wereldoorlog?
Koloniën van Europese landen worden ook betrokken in de oorlog (gevechten in Afrika en Azië + soldaten uit koloniën naar Europa).
2. De Verenigde Staten doen mee aan de oorlog in 1917.
K.a.: ‘Betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlogvoering’
WO I = een totale oorlog, dus de gehele bevolking is betrokken bij de oorlog (niet alleen de soldaten).
Voorbeelden van betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlogvoering:
Dorpen en steden liggen in de frontlinie (verwoest): vluchten van woonplek en verwoestingen.
Ontstaan oorlogseconomieën: maken van genoeg wapens, kleding, voedsel, dus economie in dienst van oorlog en geleid door de staat.
Propaganda en censuur: moraal van de bevolking goed houden, dus uitleg waarom de oorlog goed was en de vijand slecht in kranten, radio en toespraken.
Oorlogseconomie vooral door vrouwen (en kinderen/ouderen), want mannen aan front.
Totale oorlog: verwoestingen en vluchtelingen frontlinie
Bijvoorbeeld: grote verwoestingen in Belgische stad Ieper gevolg: veel vluchtelingen van België naar Nederland.
Nederland was neutraal tijdens WO II, maar wel gevolgen:
Handel viel stil.
Nederland moest veel Belgische vluchtelingen opvangen.
Totale oorlog: propaganda (en censuur)
Propaganda = politieke reclame: beïnvloeden van de politieke mening van een grote groep mensen 19e / 20e eeuw: o.a. via radio en film.
Positief: nadruk eigen kracht, oorlog goed.
Negatief: nadruk negatieve vijand.
Censuur = vooraf verbieden van bepaalde publicaties, zoals boeken of brieven door de overheid.
Wat zouden ze verbieden?
Waarom?
Gevolgen voor de bevolking/soldaten van massavernietigingswapens
Na 1918: 6,5 miljoen invaliden in Europa, o.a. door nieuwe wapens.
Soldaten fysiek en mentaal kapot gemaakt: idee ‘verloren generatie’…, veel trauma’s
Duitsland is aan het verliezen
Grootste problemen voor Duitsland aan het einde van WO I:
Motivatie van Duitse soldaten neemt af.
Te weinig bevoorrading van voedsel voor soldaten en burgers in Duitse steden.
Geallieerden worden sterker door deelname Verenigde Staten aan oorlog (geallieerden = Frankrijk, Engeland en VS).
Gevolg: stakingen Duitse arbeiders en opstanden van Duitse soldaten.
Gevolg: Duitse keizer Wilhelm II vertrekt en nieuwe Duitse sociaaldemocratische regering tekent wapenstilstand op 11 november 1918 (einde van gevechten).
1918-1933: Duitsland = Republiek van Weimar = een parlementaire democratie.
Winst WO I voor geallieerden: Engeland, Frankrijk en Verenigde Staten
Oefenen: maken oude examenvragen WO I
Denk aan je redenering:
Ik weet… (begrippen in de vraag uitleggen)
Ik zie/lees… (broncitaat of bronelementen beschrijven)
Dus… (bron uitleggen in eigen woorden, vraag beantwoorden, vraag herhalen)
Bronopdracht houding WO I
Bronopdracht houding WO I
Film: Im Westen Nichts Neues (2022)
Gegevens over Im Westen Nichts Neues (film), betrouwbaar?
De film is gebaseerd op de roman Im Westen Nichts Neues van Erich Maria Remarque, die zelf een oorlogsveteraan was in WO I.
De film moest een hit worden in de wereldwijde bioscopen.
In de roman van Remarque probeert hij de lezer te overtuigen van de zinloosheid van oorlog.
Bespreken: rol muziek, historisch correct (?) film start in 1917.
Origineel: antioorlogsroman van Duitse pacifist en WO I-veteraan Erich Maria Remarque (1929).
Eerste 1,5 jaar na publicatie: 2,5 miljoen exemplaren verkocht.
Boodschap Remarque? Duidelijk maken: gruwelen en zinloosheid van oorlog.
Boek verboden toen Hitler aan de macht kwam: verklaring?
Topografie nakijken
1914: A: Groot-Brittannië, B: Frankrijk, C: Nederland, D = Duitse Keizerrijk, E = Italië, F = Oostenrijk-Hongarije, G = Russische Tsarenrijk, H = Servië, I = Bulgarije, J = Ottomaanse Rijk
(onderstreept = bestaat niet meer + Polen)
1919-1933: A: Groot-Brittannië, B: Nederland, C: Frankrijk, D: Duitsland (Republiek van Weimar Nazi-Duitsland), E: Tsjecho-Slowakije, F: Joegoslavië, G: Polen, H: Sovjet-Unie, I: Oostenrijk, J: Turkije.
Oostenrijk-Hongarije, Russische Tsarenrijk, Duitse Keizerrijk, Ottomaanse Rijk.
Planning + lesdoel
Terugblikvragen: oorzaken WO I, koppelen k.a.’s en huiswerkopgave.
Uitleg: Weimarrepubliek en Vrede van Versailles.
Checkvraag: spotprent Versailles.
Uitleg: wankele democratie, dolkstootlegende.
Oefenen: examenopgaven Weimar en kritiek op Weimar.
Lesdoelen:
Je kun uitleggen wat de bepalingen van de Vrede van Versailles zijn en hoe Duitsland hierop reageerde.
Je kunt verschillende oorzaken van de politieke instabiliteit van de Weimarrepubliek uitleggen en herkennen in bronnen.
Terugblikvraag: wat waren de oorzaken van WO I?
Schrijf de vijf oorzaken op je blad:
Wie tegen wie in WO I?
Wie won er uiteindelijk? En wie verloor?
Terugblikvraag
Bekijk de bron.
Wat zie je? Welke landen?
Welke oorzaken voor WO I zie je terug in de bron?
Wat is de boodschap/waarschuwing van de bronmaker?
Bron.
Voorpagina van het Amerikaanse tijdschrift Puck (1909). Titel: No limit.
Terugblik: koppelen kenmerkend aspecten tijdvak 9 (1900-1950)
K.a.’s: waar passen ze bij?
Het voeren van twee wereldoorlogen.
Verwoestingen op niet eerdere vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de bevolking bij de oorlogvoering.
De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
Bespreken: examenopgave huiswerk
Betrouwbaarheid: doel/intentie bronmaker + ooggetuige
Daarvoor weten: wat is identiteit bronmaker?
* Een memoires is een gedenkschrift, waarin iemand aan het einde van zijn leven terugblikt en vaak een positief beeld over zichzelf of een familielid geeft, soms praat het zaken goed.
betrouwbaar?
Bespreken checkvragen
Chronologisch overzicht HC Duitsland deelvraag 1 (havo 5)
Invoering Dawesplan en verzoeningspolitiek (1924)
Beurskrach, start economische wereldcrisis (1929)
Wapenstilstand WO I, ontstaan Weimarrepubliek en Vrede van Versailles (1918-1919)
Rijksdagbrand en Machtigings-wet, start nazi-Duitsland (1933)
Conferentie van München (1938)
Duitse inval van Polen, start WO II in Europa (1939)
Kenmerkende aspecten 1e helft 20e eeuw (tijdvak 9, 1900-1950)
Verzet tegen westers imperialisme
Massavernietigingswapens; burgers zijn betrokken bij oorlogen
Duitse bezetting van Nederland
Racisme leidt tot genocide, zoals de Holocaust
Het voeren van twee wereldoorlogen
De crisis van het wereldkapitalisme
Totalitaire ideologieën communisme en fascisme
Moderne propaganda en massa-organisatie
Twee grote veranderingen van 1917
Twee grote veranderingen (discontinuïteiten) tijdens WO I in 1917:
April 1917: Verenigde Staten gaan deelnemen aan WO I (aan de kant van geallieerden/triple entente).
Februari en oktober 1917: Russische Revolutie: Rusland wordt communistisch (o.l.v. Lenin) en wil vrede sluiten met Duitsland.
Maart 1918: vrede gesloten tussen Rusland en Duitsland door Lenin.
Gevolg: vooral door komst VS worden geallieerden/triple entente veel sterker richting einde oorlog…
Duitsland is aan het verliezen
Grootste problemen voor Duitsland aan het einde van WO I:
Motivatie van Duitse soldaten neemt af, veel verlies.
Te weinig bevoorrading van voedsel voor soldaten en burgers in Duitse steden.
Geallieerden worden sterker door deelname Verenigde Staten aan oorlog (geallieerden = Frankrijk, Engeland en VS).
Gevolg: stakingen Duitse arbeiders en opstanden van Duitse soldaten.
Gevolg: Duitse keizer vertrekt en nieuwe Duitse regering tekent wapenstilstand op 11 november 1918 (einde van gevechten).
1918-1933: Duitsland = Republiek van Weimar = een parlementaire democratie.
Winst WO I voor geallieerden: Engeland, Frankrijk en Verenigde Staten
Duitsland wordt een republiek (1918)
Oktober 1918: start vredesonderhandelingen Duitsland met geallieerden (Frankrijk, Engeland en VS) Duitse soldaten weigeren door te vechten.
Veel Duitsers willen af van de autocratische Duitse keizer Wilhelm II (alleenheerser) de nieuwe sociaal-democratische regering tekent op 11 november 1918 een wapenstilstand.
Gevolg: Duitsland wordt een democratische republiek onder leiding van een sociaaldemocratische regering en de Duitse keizer Wilhelm II treedt af.
- Grondwet en verkiezingen vanaf 1918.
Discontinuïteit: Weimarrepubliek Duitsland
Tot 1918 was Duitsland besloot de keizer alles (autocraat), maar vanaf 1918 is Duitsland een parlementaire democratie via de Weimarrepubliek, dus:
Verkiezingen;
Volksvertegenwoordiging (parlement, Reichstag bepaalt);
Grondwet.
Voorwaarde voor democratie is vertrouwen, maar juist in Duitsland is er veel onrust na de wapenstilstand, dus Weimardemocratie wordt niet volledig gesteund en weinig vertrouwen, politiek instabiel (zwak).
Vrede van Versailles (1919)
Na de Eerste Wereldoorlog sluiten de geallieerden en Duitsland de Vrede van Versailles (1919), met als belangrijkste bepalingen:
Duitsland is als enige schuldig aan de Eerste Wereldoorlog (Alleinschuld).
Duitsland moet grote herstelbetalingen betalen (132 miljard Mark).
Duitsland moet grondgebied en koloniën afstaan.
Bijv. Elzas-Lotharingen aan Frankrijk (belangrijk gebied voor grondstoffen kolen en ijzer wapens).
Duitsland mag maar een klein leger hebben (geen kans meer op aanval), maximaal 100.000 soldaten.
Gevolg: Duitsland voelt zich vernederd… (‘Diktat’): ontstaan onvrede, boosheid en wraak onder Duitse bevolking…
https://www.youtube.com/watch?v=laM7lZbjpTw&t=194s
Verlies grondgebied Duitsland
Waarom wil Frankrijk Duitsland hard straffen?
Checkvragen: spotprenten Vrede van Versailles (10 min.)
Ik weet…
Ik zie/lees… (bronverwijzing)
Dus...
(eigen woorden, antwoord op vraag)
Terugblikvraag: chronologische volgorde
Vrede van Versailles.
Ontstaan van Duitsland (na afloop Frans-Duitse Oorlog).
Wapenstilstand en ontstaan Republiek van Weimar.
Start van de industriële revolutie in Engeland.
Mobilisatie van de Europese legers.
De Verenigde Staten nemen deel aan de oorlog.
Republiek van Weimar (1918-1933)
Republiek van Weimar = Duitsland van 1918-1933, democratische republiek, waarvan de grondwet in de plaats Weimar is geschreven.
De Weimarrepubliek was politiek instabiel (zwak, niet sterk), want:
- Grote onvrede en boosheid onder Duitse bevolking over verlies Eerste Wereldoorlog (gaf opstanden, dolkstootlegende);
- Grote onvrede en boosheid onder Duitse bevolking over bepalingen Vrede van Versailles (vooral herstelbetalingen);
- Grote economische problemen (schulden, werkloosheid), in 1923 + vooral door de economische wereldcrisis vanaf 1929.
https://schooltv.nl/video/de-republiek-van-weimar-van-democratie-naar-dictatuur/#q=weimar
Wankele democratie in Duitsland (geen vertrouwen)
De Weimarrepubliek en parlementaire democratie is wankel en wordt niet gesteund door (geen vertrouwen), veel regeringswisselingen:
De oude, conservatieve elite (bijv. legerleider en grootgrondbezitters): willen terug naar de tijd van het keizerrijk, teleurstelling over einde WO I:
Minder macht voor de partijen, meer voor de elite zelf.
2. Linkse extremistische groepen: de communisten (KPD), willen communistische revolutie en afschaffen democratie.
3. Rechte extremistische, nationalistische groepen (bijv. soldaten WO I): teleurgesteld/boos over de wapenstilstand, dus komen met idee dat de nieuwe Duitse regering Duitsland heeft verraden (dolkstootlegende).
- Veel Duitse soldaten vonden na oorlog geen baan, maar regering deed niks. Gevoel: regering zorgt niet voor ons.
Dolkstootlegende (complot)
Onvrede in de Weimarrepubliek en wantrouwen naar de democratie wordt gevoed door de dolkstootlegende = idee dat het Duitse leger de oorlog nog had kunnen winnen, maar werd verraden door de sociaaldemocratische regering die de wapenstilstand tekende.
= complot.
= antisemitisch (Jodenhaat), want
Sommige regeringsleden waren Joods.
Voorbeeld onrust Duitsland: communistische Spartakusopstand in 1919
Communistische partij, de KPD, wil ook een communistische staat in Duitsland, dus opstand voor de macht, maar mislukt
Aan de slag…: oude examenopgaven (10 min.)
Let op redenatie: ik weet…, ik zie/lees…, dus…
Planning + lesdoel
Terugblikvragen: 9 in 5 + checkvragen over Weimar.
Bespreken huiswerkvraag.
Uitleg: crisis 1923, Dawesplannen en economische wereldcrisis.
Checkvraag.
Uitleg: kenmerken nationaal-socialisme.
Samen oefenen: kenmerken herkennen in bronnen.
Lesdoelen:
Je kunt uitleggen hoe de Duitse economie reageerde op de Dawesplannen en op de economische wereldcrisis van 1929.
Je kunt uitleggen waarom Hitler kon profiteren van de economische wereldcrisis.
Je kunt kenmerken van het nationaal-socialisme uitleggen en herkennen in bronnen.
Terugblikopdracht (I): 9 in 5 (5 min.)
Beantwoord in stilte zoveel mogelijk van deze vragen in je schrift, voor jezelf, geen overleg. Je weet altijd meer dan je denkt (!)
Vrede van Versailles (1919)
Na de Eerste Wereldoorlog sluiten de geallieerden en Duitsland de Vrede van Versailles (1919), met als belangrijkste bepalingen:
Duitsland is als enige schuldig aan de Eerste Wereldoorlog (Alleinschuld).
Duitsland moet grote herstelbetalingen betalen (132 miljard Mark).
Duitsland moet grondgebied en koloniën afstaan.
Bijv. Elzas-Lotharingen aan Frankrijk (belangrijk gebied voor grondstoffen kolen en ijzer wapens).
Duitsland mag maar een klein leger hebben (geen kans meer op aanval), maximaal 100.000 soldaten.
Gevolg: Duitsland voelt zich vernederd… (‘Diktat’): ontstaan onvrede, boosheid en wraak onder Duitse bevolking…
https://www.youtube.com/watch?v=laM7lZbjpTw&t=194s
Bron: dolkstootlegende
Bron.
Nationalistische prent over de dolkstootlegende uit 1924. de sociaaldemocratische leiders van de Weimarrepubliek steken de Duitse soldaten in de rug. Rijke kapitalisten en socialistische opstandelingen steunen hen op de achtergrond. Rechtsonder staat: ‘Duitsers, denkt eraan!’
Verband boosheid over Vrede van Versailles
en dolkstoot?
Checkvraag: welke groep is wel tevreden over de Weimarrepubliek? Waarom de anderen niet?
Communisten (uit Sovjet-Unie, Rusland) Oude conservatieve elite
Sociaaldemocraten Extreem rechts nationalisten
Checkvraag: dolkstootlegende
Wat is de dolkstootlegende?
Hoe zie je deze legende terug in de bron? Welke symbolen?
Wie krijgt de schuld? Wie heeft de legende bedacht?
Gevolg legende voor politiek in de Weimarrepubliek?
Welke groepen nog meer ontevreden over Weimardemocratie? Waarom?
Eenzijdig beeld?!
Bron. Verkiezingsaffiche van de DNVP, een radicaal-conservatieve, nationalistische partij (1924).
Checkvraag: republiek zonder republikeinen?
Wat was de Weimarrepubliek?
Wie zijn deze mensen?
Wat is de boodschap/mening van de bronmaker? Hoe laat hij dat zien?
Verklaar ‘Zij dragen de letters van de firma, maar wie draagt de geest?’
Waarom Weimarrepubliek zwak? Wie waren ontevreden? Wanneer vooral?
Waarom was de Weimarrepubliek ‘een republiek zonder republikeinen’?
Representatief voor meningen over Weimarrepubliek?
Bron. Thomas T. Heine geeft in het tijdschrift Simplicissimus zijn visie (mening/opvatting) over de Weimarrepubliek, 1927. Hij schreef onderaan: ‘Zij dragen de letters van de firma, maar wie draagt de geest?’
Checkvraag: waarom Duitse soldaten (veteranen) uit WO I ontevreden over Weimarregering?
Veel Duitse soldaten vonden na oorlog geen baan, maar de Weimarregering deed niks. Gevoel: regering zorgt niet voor ons, geen vertrouwen in de democratie.
Zoeken: hulp bij extreemrechtse groepen, bijv. nazi’s van Hitler.
- Gebruiken argument van dolkstootlegende (verraad van democratische regering).
Bron. Een foto uit 1922 van Willy Römer van een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog, aan het front blind geworden en na de oorlog straatmuzikant:
Antwoorden huiswerkopgave
Startvraag: hoe kon dit gebeuren (verklaren) (1918-1933/1939)?
Duitse economische problemen vanaf 1919
Duitse economie lijdt onder bepaling van het Verdrag van Versailles:
Grote herstelbetalingen;
Verlies grondstofrijke gebieden in Europa en koloniën.
Al in 1923 achterstand in betalingen herstelbetalingen aan de geallieerden gevolg: Frankrijk en België bezetten het Ruhrgebied = belangrijkste industriële gebied van Duitsland.
Frankrijk en België nemen de industrie en grondstofvervoer in het Ruhrgebied onder controle.
Gevolg: chaos en Duitse democratische regering kan crisis niet oplossen… geeft daling vertrouwen in regering en werking democratie.
Franse militairen bij de steenkoolmijnen in het Duitse Ruhrgebied: controle dat de wagens naar Frankrijk gaan.
1923: staking en hyperinflatie
De Duitse regering roept de arbeiders op tot staking om de Franse bezetting van het Ruhrgebied te dwarsbomen.
De Duitse regering betaalt de lonen van de arbeiders door en drukt heel veel geld bij.
Gevolg: hyperinflatie = heel grote geldontwaarding de Duitse Mark wordt bijna niets meer waard.
Dawesplannen (1924-1929)
De Amerikanen zien de spanningen in Duitsland (Ruhrgebied) en zijn bang voor een nieuwe, grote oorlog.
Oplossing: Amerikaanse Dawesplannen, onderdelen:
Grote Amerikaanse leningen aan Duitsland (2,5 miljard): zo kan Duitsland herstelbetalingen terugbetalen aan Frankrijk en Engeland zij weer schulden terugbetalen aan VS.
Herstelbetalingen koppelen aan draagkracht Duitse economie, zodat er genoeg geld is voor Duitse eigen economie.
Voordeel voor VS zelf, totdat het mis gaat in 1929…
Economisch herstel Weimarrepubliek vanaf 1924
Periode van 1918-1923: onrust en geweld, wantrouwen naar democratie, veel regeringswisselingen, dolkstootlegende, onvrede over Versailles.
1924-1929: economisch herstel geeft economische en politieke periode van stabiliteit in de Weimarrepubliek:
Groei economie door Dawesplannen;
Weinig regeringswisselingen, dus relatieve toename vertrouwen in democratie.
Culturele bloei, vooral in Berlijn.
Vanaf 1929: economische crisis (beurskrach)…
Duitse verzoeningspolitiek met Frankrijk
Verandering (verbetering) buitenlandse betrekkingen tussen Duitsland en Frankrijk door de Duitse verzoeningspolitiek:
Duitsland accepteert de grenzen met Frankrijk en België die in de Vrede van Versailles waren bepaald.
Weer toegang tot industriële grondstoffen.
Duitsland treedt toe tot de Volkenbond (orgaan vrede en conflictbemiddeling), dus Duitsland ook geaccepteerd door andere landen in de internationale politiek.
Eerste reactie bevolking: moeite met toenadering tot Frankrijk. Waarom?
24 oktober 1929: Beurskrach (Zwarte Donderdag)
24 oktober 1929: in elkaar storten aandelenbeurzen op Wall Street (VS).
Veel mensen spaargeld geïnvesteerd in aandelen, maar beurzen nu omlaag, dus veel verlies van geld
Gevolg: wereldwijde economische crisis die de gehele jaren 1930 blijft duren.
K.a. Crisis van het wereldkapitalisme.
Grote armoede en werkloosheid.
Gevolgen economische crisis (Great Depression)
Hoge werkloosheid: startend in de VS, maar later overslaan naar gehele westerse wereld (ook NL en Duitsland).
Grote armoede, bijvoorbeeld zichtbaar in krottenwijken.
Wereldwijde crisis in kapitalistische (westerse) landen, want veel samenwerking en handel met VS (= kenmerkend aspect tijdvak 9)
Kapitalisme: economisch systeem rondom winststreven, privébezit en concurrentie (liberalisme, vrijheid, dus weinig controle).
Duitsland en de Beurskrach (Great Depression)
Economische wereldcrisis gaf stilvallen internationale handel, start in VS.
Dus VS zegt: wij willen geleend geld van het Dawesplan terug van Duitsland.
Stilvallen internationale handel + terugbetalen Dawesplannen + herstelbestalingen (boetes) uit Vrede van Versailles = Weimarrepubliek extra hard getroffen door de crisis.
Weimarregering heeft geen antwoord op economische crisis (kunnen problemen niet oplossen): wie komt tevoorschijn?
Verband economische situatie en aanhang NSDAP (1919-1933)
Bron.
De Duitse verkiezingsuitslagen 1919-1933 in grafiekvorm. De uitslagen zijn uitgedrukt als percentage zetels in de Rijksdag.
- Gebeurtenissen: gevolg economie?
- Gevolg economie voor NSDAP?
Maken: twee checkvragen op je blad: A + B
Let op de vraag: ik weet…, ik zie/lees…, dus…
- Punt van kritiek op Weimar én hoe zichtbaar…?
Totalitaire ideologieën
K.A.: ‘Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën: communisme en nationaal-socialisme.’
Definitie totalitaire ideologieën:
Totalitair: politiek systeem die de volledige controle van de maatschappij nastreeft, inclusief het denken van mensen en die uitingen:
Eén partij met één leider.
Geen individuele vrijheid: controle over bevolking en ideeën van leider aanhangen: propaganda/censuur en onderdrukking = geen vrijheid van meningsuiting, geen kritiek.
- Ideologie: geheel van opvattingen over de maatschappij (hoe maatschappij eruit en waar heen)
Praktijk: totalitaire ideologie: communisme
1917: Russische Revolutie onder leiding van Lenin: Rusland communistisch.
Imago communisme slecht door communisme in Sovjet-Unie (en China): vanaf 1921: éénpartijstaat/dictatuur zonder individuele vrijheid (Lenin 1917-1924, Stalin 1928-1953):
Staatsgeleide economie onder leiding van de communistische partij (planeconomie)
Propaganda voor partij: Stalin grote held (en dictator).
Censuur: andere meningen weggehaald uit de media.
Onderdrukking verdachten in goelagarchipels: politieke tegenstanders verbannen naar Siberië.
Dus: Sovjet-Unie (Rusland) = totalitair.
Voorbeeld totalitair nationaal-socialisme = censuur
Nationaalsocialisme van Hitler
Na de mislukte coupe van Hitler schreef hij in de gevangenis om zijn boek ‘Mein Kampf’ te schrijven. Daarin schreef hij zijn ideologie: het nationaalsocialisme.
Partij = NSDAP.
Nationaalsocialisme is een vorm van fascisme.
Kenmerken nationaalsocialisme
Lebensraum en Heims in Reich
Lebensraum = leefruimte voor de Duitsers, in Oost-Europa.
Heims ins Reich = alle Duitsers horen in Duitsland te wonen.
Voorbeeld totalitarisme = boekverbranding (1933)
Voornamelijk Joodse boeken
Antisemitisme = jodenhaat.
Antisemitisme
Overzicht totalitaire ideologieën (Kras)
Oefenen: kenmerken nationaalsocialisme in bronnen
Ik weet…, ik zie/lees…, dus…
Volgende les: koppelen k.a.’s aan plaatjes, herhalen kenmerken Hitler, chrono oefenen…? Herhalen begrippen: ook Dawes en dolkstoot.
Herhalen begrippen: Dawesplannen…, economische crisis (wereldcrisis)…
Samen uitgebreid bron bespreken: eenzijdigheid/betrouwbaarheid oefening? Rijksdagbrand: wie op welke manier schrijven?
Eindigen met: filmpje?
Planning + lesdoel
Terugblikvragen/checkvragen periode 1918-1933.
Uitleg: beloften van Hitler, Rijksdagbrand en Machtigingswet (1933).
Samen lezen: oefenbron.
Zelfstandig oefenen: twee examenvragen (exit ticket).
Lesdoelen:
Je kunt redenen noemen waarom Hitler in de Weimardemocratie zo populair kan worden (o.a. in verband met kenmerken NSDAP).
Je kunt uitleggen hoe de macht van Hitler/NSDAP steeds verder toenam door de Rijksdagbrand en de Machtigingswet (1933).
Terugblikvraag: koppelen kenmerkende aspecten tijdvak 9 (5 min.)
Koppel de volgende afbeeldingen aan de juiste kenmerkende aspecten van tijdvak 9, soms kunnen er meerdere.
37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
38. Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.
39. De crisis van het wereldkapitalisme.
40. Het voeren van twee wereldoorlogen.
41. Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op Joden.
42. De Duitse bezetting van Nederland.
43. Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
A. Propaganda-poster uit WO I
B. Propaganda-poster om Hitler aan de macht te krijgen
D. Wapens in de loopgraven
C. Foto van Duitse werklozen in 1930
E. Propaganda voor leider Hitler
F. Boekverbranding van Joodse boeken door de nazi’s
Terugblikvraag: chronologische volgorde
Zet de volgende gebeurtenissen op de juiste chronologische volgorde (tijdsvolgorde):
A. De loopgravenoorlog gaat van start.
B. De Vrede van Versailles wordt gesloten.
C. De Industriële Revolutie start in Groot-Brittannië.
D. De Dawesplannen worden ingevoerd als oplossing voor Duitse achterstand aan betalen van herstelbetalingen.
E. Hitler komt aan de macht en Duitsland wordt een totalitaire staat.
F. De economische wereldcrisis start na de beurskrach in New York.
G. Duitsland gaat op zoek naar eigen koloniën voor de industrie (modern imperialisme).
Herhaling: belangrijkste begrippen koppelen aan betekenis (3 min.), bijv. A1, B2, C3. Welke plaatjes horen bij welk begrip?
Kenmerken nationaalsocialisme: koppelen
Ongelijkheid tussen mensen en rassenleer: Arische ras tegenover Joodse/Slavische ras
Ene mens is meer waard dan een ander…
Duitse ras, Arische ras (Volksgemeinschaft)
Vs.
Joodse ras, Afrikaanse ras, Slavisch (o.a. Oost-Europa en Sovjet-Unie)
Anti-communisme
Nationaalsocialisme en communisme: beide totalitair, maar aartsvijanden…
Overeenkomsten nationaalsocialisme en communisme: totalitair, dictaturen, geen vrijheid van meningsuiting, propaganda, één politieke partij, terreur, militarisme.
Nazi-Duitsland: nationaalsocialisme (ideologie), Hitler (1933-1945)
Totalitair
Extreemrechts.
Ongelijkheid tussen mensen (Arische Duitsers Joodse/ Oost-Europese mensen)
- Anti-communistisch
Sovjet-Unie: communisme (ideologie), Stalin (1922-1953)
Totalitair
Extreemlinks.
Gelijkheid tussen mensen, maar alleen de communistische partij toegestaan, dictatuur.
Anti-Westen
Praktijk: totalitaire ideologie: communisme
1917: Russische Revolutie onder leiding van Lenin: Rusland communistisch.
Imago communisme slecht door communisme in Sovjet-Unie (en China): vanaf 1921: éénpartijstaat/dictatuur zonder individuele vrijheid (Lenin 1917-1924, Stalin 1928-1953):
Staatsgeleide economie onder leiding van de communistische partij (planeconomie)
Propaganda voor partij: Stalin grote held (en dictator).
Censuur: andere meningen weggehaald uit de media.
Onderdrukking verdachten in goelagarchipels: politieke tegenstanders verbannen naar Siberië.
Dus: Sovjet-Unie (Rusland) = totalitair.
Na 1929: weer dalend vertrouwen in Weimardemocratie
Gevolg van de economische crisis voor Duitsland: veel regeringswisselingen, maar geen regering lukt het om de werkloosheid en crisis (crisis van het wereldkapitalisme, vanaf 1929) aan te pakken..
Dus: democratische regering van de Republiek van Weimar heeft geen oplossing voor de crisis, dus vertrouwen in parlementaire democratie verdwijnt…
Gevolg: anti-democratische partijen krijgen meer aanhangers:
NSDAP: nationaalsocialisme.
KPD: communisme.
Groei NSDAP tot massapartij
NSDAP groeit uit tot een massapartij (grote partij), redenen:
Goede retorische vermogen van Hitler: goed grote groepen kunnen aanspreken (massacommunicatie, bijv. via radio of bijeenkomst).
Groot en doeltreffend gebruik van propaganda, bijv. posters.
Intimidatie en machtsvertoon in de Duitse straten door de SA = paramilitaire knokploeg van nationaalsocialisten.
Past bij k.a.: 37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
https://www.youtube.com/watch?v=FJ3N_2r6R-o
De beloften van Hitler
Een van de belangrijkste redenen waarom Hitler doorbreekt: de economische crisis wordt niet opgelost, dus beloften van Hitler aan Duitse volk:
Herstel van de economische crisis (vanaf 1929): investeren in industrie, economie en werkgelegenheid.
Verwerping Verdrag van Versailles en terugbetalen Dawesleningen: moet een einde aan komen, want geeft onderdrukking (democratische partijen houden vol aan Versailles en dat geeft crisis en problemen).
Een stabiele regering door middel van sterk leiderschap.
Een Duitsland om trots op te zijn (nationalisme).
Checkvraag: ‘Kies Hitler’
Gebruik de bron.
- Waarom zijn deze mensen arm?
- Leg uit welk verband gelegd kan worden tussen de tekst op de muur op de achtergrond en de rij wachtende werklozen.
- (Zonder bron) Noem nog twee andere redenen voor de grote populariteit van Hitler.
Bron. Foto van een lange rij werkzoekenden bij het arbeidsbureau van de stad Hannover. Op de achtergrond staat op de muur de oproep ‘Kies Hitler’. De foto werd gemaakt door de werkloze Karl Ballhause.
Checkvraag: bij welke kenmerkende aspecten?
Wie zijn deze mensen? Waarom kijken zij zo? Wat is de boodschap en publiek? Wie is de maker?
Bij welke kenmerkende aspecten van tijdvak 9 past de bron vooral?
37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
38. Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.
39. De crisis van het wereldkapitalisme.
40. Het voeren van twee wereldoorlogen.
41. Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op Joden.
42. De Duitse bezetting van Nederland.
43. Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
44. Vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.
1932
Checkvraag: beloften Hitler
Welke beloften van Hitler zitten er aan deze propagandaposters? Bronelementen?
Groei NSDAP (via verkiezingen)
Door de economische crisis en de beloften van Hitler werd de NSDAP steeds groter (binnen de Weimardemocratie).
Na de verkiezingen van november 1932, waarbij de NSDAP de grootste werd, wordt het land bijna onbestuurbaar.
De andere partijen kunnen niet om hen heen, dus Hitler in januari 1933 benoemd tot kanselier (premier) van de Weimarrepubliek (met steun van de conservatieve elite).
Daarna: Hitler schrijft nieuwe verkiezingen uit, want hij wil de absolute meerderheid in de Rijksdag (niet de SDAP), maar communistische KPD is de grote concurrent…
De Rijksdagbrand (1933)
Maar dan: in 1933 breekt er brand uit in de Rijksdag, het Duitse parlement.
Dader = de Nederlandse communist Marinus van der Lubbe (nooit volledig bewezen, geen volledig proces).
De nazi’s zagen dit als een algemene communistische actie.
Gevolg: Hitler overtuigt de politiek dat Duitsland gered moet worden van chaos en ‘communistische revolutie’ en overtuigd van een noodverordening (goedgekeurd door het parlement), met daarin:
Duizenden communisten wordt opgepakt.
Beperking persvrijheid en vrijheid van meningsuiting.
Duitsland wordt een dictatuur: de Machtigingswet
Behoud sfeer van chaos en ‘communistische revolutie’: angst, onrust en chaos.
Na de verkiezingen heeft de NSDAP geen absolute meerderheid (44%), daarna krijgt Hitler de meeste partijen achter zich en het parlement stemt in met de machtigingswet:
Regering mag zelf wetten maken, zonder toestemming van de Rijksdag.
Wetten mogen afwijken van de Duitse grondwet.
Dus: parlement geen macht meer, einde Weimardemocratie en Republiek van Weimar: Duitsland wordt een totalitaire staat (dictatuur): totale controle via onderdrukking (met geweld) en propaganda, Hitler is de grote en enige leider (met zijn nazipartij).
Foto van aanname Machtigingswet in 1933. De NSDAP-leden van de Rijksdag (parlement) zaten in militair uniform in de zaal. De publieke tribune was gevuld met geüniformeerde SA’ers (knokploeg van de nazi’s).
Kwam Hitler democratisch aan de macht?
Waarom wel?
Waarom niet?
Checkvraag: welk kenmerk van het nationaalsocialisme past het minst goed bij de Machtigingswet? Leg uit…
A. Totalitair B. Eén sterke leider (leiderbeginsel)
C. Anti-democratisch D. Anti-communistisch
Samen doen: oefenvraag betrouwbaarheid
Hardop denken: wat doe je? Hoe pak je zo’n vraag aan?
Betrouwbaarheid:
Ooggetuige.
Doel/intentie bronmaker
Daarvoor weten: wie is de bronmaker (identiteit/voorkeuren)?
Oefenen: twee oude eindexamenvragen (10 min.)
Maken: twee oude eindexamenvragen, inleveren na 10 minuten (achterste blad afscheuren), morgen krijg je het terug met feedback.
Bij bronvraag: denk na over: ik weet…, ik zie/lees…, dus…
Planning + lesdoel
Terugblik: 6 in 3 + spotprent: oude eindexamenvraag.
Uitleg/checkvraag: nazificatie en oorzaken WO II (appeasementpolitiek).
Oefenen: spotprenten appeasement en oorzaken WO II.
Lesdoelen:
Je kun uitleggen op welke manier Hitler/de NSDAP de Duitse samenleving nazificeerde.
Je kunt de oorzaken van de Tweede Wereldoorlog, o.a. de appeasementpolitiek, uitleggen en herkennen in bronnen.
Terugblikopdracht: 6 in 3 (3 min.)
Beantwoord in stilte zoveel mogelijk van deze vragen in je schrift, voor jezelf, geen overleg. Je weet altijd meer dan je denkt (!)
Oefenexamenvraag (5 min.)
Een bewering: Strube geeft met deze cartoon een verwachting weer over het verloop van de verkiezingen en over de toekomst van de democratie in Duitsland.
Leg voor beide delen van de bewering uit welke verwachting Strube weergeeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met telkens een andere verwijzing naar de bron.
Voor of na Machtigingswet? Waarom niet gepubliceerd in Duitsland in 1933?
Bron. Op 4 maart 1933, één dag voor de verkiezingen van de Duitse Rijksdag, publiceert de Britse krant The Daily Express deze prent van Sidney Strube, met het onderschrift: ‘De stem van het volk, de Duitse verkiezingen vinden morgen plaats.’
Vertalingen teksten: bovenaan de trap staat: stembus. Op de man onderaan de trap, de man bij het stemhokje links en de man bij de ingang staat: (Duitse) stemgerechtigde. Op het bord rechts staat: Stemhokje, wie niet voor ons is, is tegen ons.
Herhaling: belangrijkste begrippen koppelen aan betekenis (3 min.), bijv. A1, B2, C3. Welke plaatjes horen bij welk begrip?
Kenmerken nationaalsocialisme: koppelen
Ongelijkheid tussen mensen en rassenleer: Arische ras tegenover Joodse/Slavische ras
Ene mens is meer waard dan een ander…
Duitse ras, Arische ras (Volksgemeinschaft)
Vs.
Joodse ras, Afrikaanse ras, Slavisch (o.a. Oost-Europa en Sovjet-Unie)
Anti-communisme
Checkvraag Weimardemocratie: Alleen maar voorstanders?
Wie/wat zie je?
- Wie is wie?
- Boodschap?
- Propaganda?
Prent gemaakt voor of na 1933 (Rijksdagbrand en Machtigingswet)?
Antwoorden examenopgaven
Nazificatie in nazi-Duitsland (binnenlandse politiek)
Onder leiding van de NSDAP wordt Duitsland een totalitaire staat: één partij met één sterke leider, propaganda/censuur en onderdrukking/terreur (controle staat over denken en doen van de bevolking).
Vanaf 1933: nazificatie: organiseren van de samenleving volgens de ideologie van het nationaalsocialisme (overal Hitlers ideologie), door:
Terreur en onderdrukking van andersdenkenden: andere partijen verboden, andersdenkenden gevangen gezet.
Gebruik censuur van kunst en media: alleen beroep uitoefenen bij lid Rijkscultuurkamer (alleen kunst goedgekeurd door Duitse regering), controle kranten en radio: alleen juiste boodschappen.
Veel propaganda, bijv. door nieuwe communicatiemiddelen, bijv. radio en film: hele bevolking nazi-ideologie leren.
Industrie en landbouw klaar maken voor oorlog, grote wapenindustrie.
Nazificatie: massaorganisaties (Hitlerjugend)
Voor aanleren ideologie: oprichten massaorganisaties, zoals politieke organisaties en jongerenbewegingen van de staat (bij K.A.: ‘ontstaan van massaorganisaties’):
Bijvoorbeeld Hitlerjugend: jongerenclub die samen ‘opgeleid’ wordt volgens de ideeën van het nationaalsocialisme.
Voorbereiden op leven als soldaat.
Bevelen van de Führer opvolgen.
Uitgebreid schema nazificatie
Nazificatie: onderdrukken voor Volksgemeinschaft
Eerste slachtoffers onderdrukking: politieke tegenstanders, waaronder communisten en sociaaldemocraten
Oppakken en naar concentratiekampen door Gestapo: geheime politie van Hitler.
Daarna: oppakken van mensen die niet passen bij de Duitse Volksgemeinschaft (Duitse volksgemeenschap): ideale en harmonieuze samenleving die raszuiver was: alleen het Duitse, Arische ras.
Dus geen plek voor:
Joden en andere niet-Ariërs (minderwaardige rassen);
Gehandicapten.
Homo’s en lesbiennes.
Antisemitisme
Voorbeelden politieke onderdrukking in nazi-Duitsland
Ingebruikname eerste concentratiekampen (vanaf 1933): tewerkstelling voor politieke tegenstanders, bijv. communisten en sociaaldemocraten.
Opening kamp Dachau.
Afnemen burgerrechten voor Joden: tweederangsburgers.
Niet gemengd trouwen (geen vermenging rassen).
Niet meer werken voor de overheid.
Voorbeeld Terreur: Kristallnacht (1938)
Toch: binnenlandse steun voor het naziregime
Veel Duitsers steunden toch het regime vanwege politieke stabiliteit, het snelle economische herstel en de daling van de werkloosheid (einde economische crisis), want:
Opleving wereldhandel.
Grote investeringen van Hitler in de economie, ook die nuttig zijn voor oorlog (bijv. auto-industrie).
Checkvraag: welke afbeelding laat nazificatie het beste zien? Leg uit…
Checkvraag: nazificatie en antisemitisme
Wat is nazificatie? Noem een voorbeeld.
Welke kenmerken van het nationaalsocialisme zie je terug?
- Welke boodschap geeft de foto?
Welk effect geven de nazi’s met de actie op de foto? Waarom effectief?
Propaganda?
Bron. Foto van twee personen rond nazisoldaten. Op het bordje van de vrouw staat: ‘Ich bin am Ort das größte Schwein und laß mich nur mit Joden ein!’ (In het dorp ben ik het grootste zwein en ik ga alleen om met Joden.)
Checkvraag: Triumph des Willens (1935)
Propagandafilm Triumph des Willens, 1935, gemaakt door Leni Riefenstahl:
Partijbijeenkomst NSDAP Neurenberg 1934 (massaorganisatie), ruim half miljoen mensen aanwezig.
Film op verzoek van Hitler, maar naar eigen zeggen volledig vrij. Propaganda of werkelijkheid…?
Film (35.30-36.30): https://www.youtube.com/watch?v=76AqxVYGGzg
Britse parodie, doel?: https://www.youtube.com/watch?v=KIb10vZX4jM
Oorzaken van de Tweede Wereldoorlog in Europa
Oorzaken Tweede Wereldoorlog in Europa:
Hitlers streven naar Lebensraum voor het Duitse volk: uitbreiden Duitse grondgebied (kenmerk nationaalsocialisme).
Wraak voor het Verdrag van Versailles (1919): veel Duitsers boos over de herstelbetalingen en schuld Hitler beloofde verbetering en stoppen met Versailles, dus weer trots.
Appeasementpolitiek van Engeland en Frankrijk: Hitler zijn zin geven in de hoop om een grote oorlog te voorkomen.
Hoogtepunt: Conferentie van München (1938).
Buitenlandse politiek: verkrijgen Lebensraum
Nationaalsocialisten willen leefruimte (Lebensraum) voor het Duitse ras, de Volksgemeinschaft, en willen zelf hun economie kunnen draaien.
Dus: buitenlandse politiek van Hitler tot 1939: toevoegen van Duitstalige gebieden aan Duitsland:
Bijvoorbeeld: Oostenrijk (‘Anschluss’): 1938: inlijving Oostenrijk bij Duitsland;
Sudentenland (deel Tsjecho-Slowakije): 1938.
Reactie Engeland en Frankrijk: appeasement
Op de buitenlandse politiek van Duitsland (expansie) reageren Engeland en Frankrijk met de appeasementpolitiek = toegeven aan de eisen van Hitler met als doel om oorlog te voorkomen:
Niet nogmaals WO I.
Doel = oorlog voorkomen, daarom Hitler zijn zin geven…
Waarom bevolking Engeland/Frankrijk akkoord? Wat was de verwachting?
Waarom dom plan?
Hoogtepunt appeasementpolitiek: Conferentie van München (1938)
De Conferentie van München (1938) ging over de wens van Hitler om Sudentenland bij Duitsland te nemen, want veel Duitsers daar (onderdeel Tsjecho-Slowakije).
Op conferentie aanwezig: Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië (niet Tsjecho-Slowakije en Sovjet-Unie).
- Wie boos?
Uitkomst: Engeland en Frankrijk geven toe (appeasement): Hitler mag Sudentenland innemen als hij belooft de rest van Tsjecho-Slokwaije met rust te laten…: de wereldvrede lijkt gered.
Pas einde appeasementpolitiek bij Duitse inval Polen (begin WO II, september 1939)
Nationaalsocialisme en communisme: beide totalitair, maar aartsvijanden…
Overeenkomsten nationaalsocialisme en communisme: totalitair, dictaturen, geen vrijheid van meningsuiting, propaganda, één politieke partij, terreur, militarisme.
Nazi-Duitsland: nationaalsocialisme (ideologie), Hitler (1933-1945)
Totalitair
Extreemrechts.
Ongelijkheid tussen mensen (Arische Duitsers Joodse/ Oost-Europese mensen)
- Anti-communistisch
Sovjet-Unie: communisme (ideologie), Stalin (1922-1953)
Totalitair
Extreemlinks.
Gelijkheid tussen mensen, maar alleen de communistische partij toegestaan, dictatuur.
Anti-Westen
Oefenen… spotprenten/oefenvragen (10 min.)
- Redeneervragen:
Ik weet…
Ik zie…
Dus…: antwoord in eigen woorden, geven mening bronmaker.
Planning + lesdoel
Terugblikvragen: radio, chronologie en oorzaken.
Bespreken: twee spotprenten Conferentie van München.
Uitleg: verloop WO II, Heimatvertiebenen en Holocaust.
Oefenen: spotprent en oude eindexamenvragen.
Lesdoelen:
Je kunt de kenmerken van de Tweede Wereldoorlog benoemen.
Je kunt twee belangrijke gevolgen van de Tweede Wereldoorlog uitleggen: Heimatvertriebenen en de Holocaust (genocide op Joodse bevolking).
Checkvraag nazificatie: Volksempfänger
Bekijk de bron.
De Volksempfänger was een radio die niet duur was, waardoor veel Duitsers de radio kon betalen en dus een radio in huis had.
(Met bron) Waarom is de bron een goed voorbeeld van nazificatie? Leg je antwoord duidelijk uit.
(Zonder bron) Wat is het verband tussen de Volksempfänger (radio) en een totalitaire staat?
Bron. Op de poster staat: ‘Heel Duitsland hoort de Führer (leider, Hitler) met de volksontvanger.’
Checkvraag: chronologievraag (2 min.)
Zet de volgende gebeurtenissen op de juiste chronologische volgorde:
A. Start Dawesplannen (na de Ruhrbezetting/crisis) van 1923
B. Machtigingswet: Hitler zet het parlement buiten spel, Duitsland wordt totalitair.
C. Hitler valt Polen binnen, einde appeasementpolitiek van Engeland en Frankrijk.
D. Ontstaan democratische Weimarrepubliek (incl. grondwet), ontstaan dolkstootlegende.
E. Conferentie van München.
F. Rijksdagbrand: de communisten krijgen de schuld
G. Start: economische crisis van het wereldkapitalisme
Checkvraag: koppelen bronnen aan oorzaken WO II: welke hoort bij welke?
Oorzaken WO II: zoeken naar Lebensraum voor Duitse bevolking, appeasementpolitiek en wraak voor Vrede van Versailles.
Ik zie…, dus…
a.
b.
c.
Nabespreken spotprenten appeasement/Conferentie van München
Ik weet… (begrippen in vraag uitleggen)
Ik zie… (bronverwijzing)
Dus… (uitleg/antwoord in eigen woorden)
Startvraag: spotprent Conferentie van München (1938)
Wat zie je? Wie is wie?
Wat is de opvatting (mening) van de bronmakers over de conferentie/deelnemers? Ondersteun je antwoord met bronverwijzingen? (Ik weet…, ik zie/lees…, dus…)
Hoe zie je het begin van de Koude Oorlog al terug?
Bron 1. Spotprent van de Russische tekenaar Kukryniksky over het resultaat van de Conferentie van München. Op de vlag staat ‘Naar het Oosten’, op het bord staat ‘Tsjecho-Slowakije’.
Nationaalsocialisme en communisme: beide totalitair, maar aartsvijanden…
Overeenkomsten nationaalsocialisme en communisme: totalitair, dictaturen, geen vrijheid van meningsuiting, propaganda, één politieke partij, terreur, militarisme.
Nazi-Duitsland: nationaalsocialisme (ideologie), Hitler (1933-1945)
Totalitair
Extreemrechts.
Ongelijkheid tussen mensen (Arische Duitsers Joodse/ Oost-Europese mensen)
- Anti-communistisch
Sovjet-Unie: communisme (ideologie), Stalin (1922-1953)
Totalitair
Extreemlinks.
Gelijkheid tussen mensen, maar alleen de communistische partij toegestaan, dictatuur.
Anti-Westen
Ontstaan Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
Wereldoorlog = oorlog tussen veel staten die wereldwijd gevoerd wordt:
Oorlog in Europa: 1 september 1939: Duitsland valt Polen binnen.
Oorlog in Azië: Japan is een bondgenoot van Hitler en verovert diverse Aziatische landen, waaronder Nederlands-Indië (Indonesië, Nederlandse kolonie).
7 december 1941: Japanse aanval op Pearl Harbor (Amerikaanse marinebasis), waardoor VS betrokken bij de oorlog.
Meevechten soldaten uit de koloniën.
Bondgenoten WO II
DUI/ITA/Japan = fascistisch (één leider, extreem-nationalistisch)
Geallieerden: VS, Engeland, Sovjet-Unie.
Snelle verovering Europa door Duitsland
De Duitse industrie heeft zich al lange tijd voorbereid op de oorlog, dus Duitsland verovert snel grote delen van Europa:
Onder andere door tactiek: snelle aanval met bijvoorbeeld tanks en parachutisten.
Gevolgen bezetting in veroverde gebieden:
Buitenwerking stellen van de rechtsstaat: burgerrechten verdwijnen totalitaire staten, geen democratie (alleen nationaalsocialistische partij toegestaan).
Invoering van de arbeidsdienst (Arbeitseinsatz): bevolking gedeeltelijk tewerk gesteld dwangarbeid in landbouw en industrie voor Duitse oorlogvoering.
Checkvraag tussendoor: Arbeidsinzet van Nederlandse mannen
Arbeidsinzet/Arbeidsdienst = verplicht werken in Duitsland
Bekijk de bronnen.
Welke bron is gemaakt door de Duitsers en welke door het Nederlandse verzet (mensen tegen de Duitse bezetting)?
Waarom zou je wel gaan naar Duitsland? Waarom niet?
a.
b.
Belangrijkste gebeurtenissen WO II (1)
1 september 1939: einde appeasementpolitiek, Duitse inval Polen.
Voorjaar 1940: Duitse verovering van o.a. Nederland, België en Frankrijk.
Juli-oktober 1940: Battle of Britain: Engeland houdt stand en wint.
Mei 1941: start Arbeidsdienst in Nederland (dwangarbeid voor vooral Nederlandse mannen in Duitse fabrieken).
Juni-december 1941: Operatie Barbarossa: aanval op de Sovjet-Unie door Hitler.
Battle of Britain (juli 1940-oktober 1940)
= Duitse luchtaanval op Engeland (bombardementen), maar Duitsland kan Engeland niet veroveren.
Operatie Barbarossa (1941)
Ondanks niet-aanvalsverdrag: Hitler valt de Sovjet-Unie aan in 1941, want:
Hitler zeer anti-communistisch.
Hitler ziet dreiging van een communistische revolutie als gevaarlijk.
Gevolg: Stalin woedend en vecht terug (zelfs ‘samenwerking’ met geallieerden).
Belangrijkste gebeurtenissen WO II (2)
7 december 1941: Japanse aanval op Pearl Harbor, dus VS betrokken bij de oorlog.
Augustus 1942-feburari 1943: Slag om Stalingrad: keerpunt: steeds verder terugdringen van Duitsers richting het oosten.
Juli 1942: start Jodenvervolging vanuit Nederland.
6 juni 1944: D-day: geallieerde troepen op Normandië.
7 mei 1945: Duitse overgave (in Europa).
D-day op 6 juni 1944
D-day of decision day: dag waarop vele gealieerde soldaten uit VS, Groot-Brittannië en Canada de Franse kust van Normandië opkwamen om Europa te heroveren op Hitler.
Einde Tweede Wereldoorlog (in Azië)
VS gebruikt tegen Japan een nieuw massavernietigingswapen, namelijk de atoombom.
VS bombardeert twee Japanse steden met een atoombom: Hiroshima en Nagasaki = augustus 1945.
Enkele dagen later: overgave Japan en einde WO II.
Maar: uitvinding atoombom (in bezit VS) gaat de komende jaren zorgen voor nieuwe spanningen: Koude Oorlog (VS Sovjet-Unie)
WO II: ‘verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal’ (K.A. 43)
Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal, door:
Gebruik massavernietigingswapens, zoals atoombom.
Echte vernietigingsoorlog, waarbij nu op grote schaal ook burgerdoelen getroffen worden, bijv. op Rotterdam (moreel vijand breken).
Vergelijk WO I: voornamelijk toch nog een soldatenoorlog.
WO II: ‘betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlogvoering’ (K.A. 43)
Ook WO II is een totale oorlog (= oorlog waarbij niet alleen soldaten zijn betrokken, maar ook burgers), redenen:
Groter aantal burgerslachtoffers: WO I is ongeveer 5% slachtoffer is burger, WO II veel hoger.
Propaganda en censuur: daardoor beïnvloeden moraal en opinie bevolking over de oorlog (zowel in democratische als totalitaire staten).
Oorlogseconomie: economie in dienst van de oorlog.
Propaganda en censuur
Veel onschuldige burgers gestorven (bijv. doodschieten als straf)
Checkvraag tussendoor: eenzijdigheid en propaganda
- Wat is eenzijdig?
- Waarom is propaganda altijd eenzijdig…? Welk beeld geeft het wel en wat ontbreekt?
Welk beeld komt naar voren?
Checkvraag tussendoor: eenzijdigheid en propaganda
- Wat is eenzijdig?
- Waarom is propaganda altijd eenzijdig…? Welk beeld naar voren en wat ontbreekt?
Gevolgen verloren oorlog voor Duitsland
Gevolgen van de verloren oorlog oor Duitsland:
Politieke, economische, sociale en morele verstoring (‘verwarring’) van de Duitse samenleving.
Afstaan grondgebied aan Polen en de Sovjet-Unie.
Gevolg: Duitsers die daar wonen vertrekken naar Duitsland.
Gevolg: grote toestroom van Heimatvertriebene naar Duitsland = terugtrekkende soldaten en slachtoffers van de nazi’s (bijv. Joden): terug naar huis (Heimat).
- Ongeveer 12-14 miljoen mensen.
Heimatvertriebene = Duitstalige inwoners van Centraal- en Oost-Europa die daar na de Tweede Wereldoorlog door de plaatselijke bevolking werden verjaagd en toen naar Duitsland vluchtten (vaak omdat hun woonplaats niet meer bij Duitsland hoorde.)
Kenmerkend aspect ‘racisme en discriminatie die leiden tot genocide, in het bijzonder op Joden’
Begrippen uit kenmerkend aspect:
Racisme = idee dat wereld opgedeeld kan worden in rassen, waarbij ene ras beter is dan het andere ras.
Discriminatie = onderscheid maken tussen mensen met bedoeling bepaalde groep achter te stellen.
Voorbeeld: geweld tegen Joden, Joden uitsluiting uit de (Duitse) maatschappij.
Genocide (volkerenmoord) = systematische uitroeiing van een volk of bevolkingsgroep.
Holocaust = moord op Joden tijdens WO II.
Joodse leerlingen van het Johan de Witt
Jodenvervolging: genocide op de Joden (Holocaust)
Past bij kenmerkend aspect ‘racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op Joden’
= Holocaust.
Joden worden systematisch uitgesloten van het openbare leven, daarna geconcentreerd in wijken: laatste stap is de Endlösung (vanaf 1942), oftewel de verwijdering van de Joden uit de Duitse Volksgemeinschaft.
Gaf: genocide op de Joden in vernietigingskampen (genocide = volkerenmoord)
In totaal: 6 miljoen Joden vermoord, en daarnaast ook bijv. gehandicapten, homo’s en Roma en Sinti.
Waarom de Joden?
Waarom worden juist de Joodse mensen systematisch uitgemoord?
Startpunt: het antisemitisme van de nazi’s: grote haat tegenover Joden (overal schuld van, bijv. economische crisis dolkstootlegende)
- Joden gevaar voor ‘gezonde, Duitse, Arische Volksgemeinschaft’.
Antisemitische propaganda
Start: uitsluiting uit openbare leven en concentratie in wijken (vanaf start oorlog)
Joodse mensen uitsluiten (discriminatie) uit het dagelijks leven (‘J’ van Jood in persoonsbewijs)
Discriminatie = onderscheid maken tussen mensen (racisme).
Ook Joodse mensen registreren, bijvoorbeeld via de Ariërverklaring (Joodse ambtenaren ontslaan) of ‘J’ van Jood in persoonsbewijs.
Daarna: concentreren Joden in bepaalde wijken…
Fase: deportatie en moord (genocide)
Deporteren = vervoeren van Joden naar kampen om te werken of kampen waar je werd vermoord (vergast)
Start Holocaust in Duitsland vanaf begin 1942, in Nederland start Jodenvervolging (Holocaust) vanaf juli 1942.
Vergassing in de vernietigingskampen
Miljoenen Joden, maar ook gehandicapten, homoseksuelen en Roma/Sinti vermoord in vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor via vergassing (gas Zyklon B) = systematisch.
Kaart concentratiekampen: werk- en vernietigingskampen
Foto uit Life Magazine uit mei 1945. Het 7-jarige Joodse jongetje Sieg Maandag loopt langs stapels lijken in het net bevrijde concentratiekamp Bergen-Belsen.
Reactie van de wereld?
Gevolgen ‘Duitse bezetting van Nederland’ (k.a.)
Politiek:
Nederlandse regering en koningin vluchten naar Engeland.
Einde van de rechtsstaat in Nederland (totalitair, dictatuur): alleen NSB toegestaan als partij en geen kritiek mogelijk op ideeën van de nazi’s.
Economie:
Dwangarbeid voor Nederlandse mannen in Duitsland: de Arbeidsdienst (of Arbeitseinsatz): werken in Duitse fabrieken/landbouw, voor volhouden oorlog.
Afstaan grondstoffen voor Duitse economie.
Cultuur: pogingen tot nazificatie door propaganda en censuur.
Nederland onder leiding van Duitse Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart, ook veel Duitse ambtenaren en politie.
Houdingen in de oorlog: collaboratie verzet
Collaboratie = medewerking/samenwerking met de Duitse bezetter.
Voorbeeld: lid worden van de NSB (Nederlandse Socialistische Bond = Nederlandse nationaalsocialistische partij). In 1941 werden alle andere politieke partijen verboden (totalitair), behalve de NSB die samenwerkte met de Duitsers.
Verzet = actief (of passief) tegenstand bieden tegen de Duitse bezetter.
- Voorbeeld: Drukken en verspreiden van illegale kranten of propagandaposters, hulp geven aan (Joodse) onderduikers, aanslagen plegen op Duitsers.
In de buurt
Voorkennisopdracht (2 min.)
Geef voor de onderstaande landen steeds aan wie er winnaar of verliezer was van WO II;
Welke twee landen waren fascistisch/extreem nationalistisch/nationaalsocialistisch?
Welk land had een atoombom in 1945?
Verenigde Staten
Sovjet-Unie
Duitsland
Groot-Brittannië
Japan
Nederland
In de buurt
Ontstaan van de Koude Oorlog
Tijdens WO II was de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie bondgenoten tegen nazi-Duitsland
Maar na WO II: ontstaan spanningen en vijandschap tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten = Koude Oorlog
Start 1945 (einde WO II) of 1949 (Sovjet-Unie heeft ook atoomwapens).
Einde 1989 (val van de Berlijnse Muur).
Koude Oorlog = periode van vijandschap (1945-1989) tussen het kapitalistische westen en het communistische oosten, waarin het nooit tot een échte oorlog kwam tussen de twee grootmachten (VS en Sovjet-Unie).
Koud, want nooit echte oorlog tussen VS en Sovjet-Unie
In de buurt
Koude Oorlog en ideologie
Vijandschap tussen kapitalistische Verenigde Staten en communistische Sovjet-Unie: groot verschil in ideologieën en de hele wereld verdeeld was tussen die twee ideologische blokken (blokvorming).
Communistische Oostblok
Kapitalistische Westblok
Ideologie: geheel van opvattingen/ideeën over de maatschappij: zo zit de maatschappij nu in elkaar en zo zou het eruit moeten zien.
Grens Westblok en Oostblok was IJzeren Gordijn
Aan de slag… (10 min.): oefenexamenvragen
Denk aan redenatie: ik weet… (begrip in vraag uitleggen), ik zie/lees… (bronverwijzing), dus… (uitleg in eigen woorden, antwoorden op vraag).
Uitleggen in meerdere zinnen.
https://schooltv.nl/video-item/histoclips-holocaust