VAV4HA000AK en VAV5HA000AK
Maatschappijleer
Drs. David Lindenaar
Docent burgerschap, maatschappijleer en -kunde, Nederlands en LOB bij de afdelingen:
Zorg en Vavo.
david.lindenaar@vonknh.nl
VAV4HA000AK en VAV5HA000AK
Maatschappijleer
Drs. David Lindenaar
Docent burgerschap, maatschappijleer en -kunde, Nederlands en LOB bij de afdelingen:
Zorg en Vavo.
david.lindenaar@vonknh.nl
AFSPRAKEN
1. Kom op tijd.
2. Neem altijd jouw spullen mee. Je neemt elke les een opgeladen laptop, boek en pen mee.
3. Telefoon in de tas, dopjes uit, smartwatch verbinding uit.
4. Jas uit, tas van tafel en niet eten in de les.
5. Ben je er een les niet? Maak het huiswerk dan thuis. Gebruik de e-mail die ik elke les verstuur.
6. Sla geen vragen over en antwoord altijd met uitleg.
minute
second
Maatschappijleer
Havo maatschappijleer cijfer
Periode 1: so1: 25%: Pluriforme samenleving + Verzorgingsstaat
Periode 1-2: praktische opdracht: 25%: deadline 18-01-2026
Periode 2: so2: 25%: Parlementaire democratie
Periode 3: so3: 25%: Rechtsstaat
Zie voor de regelgeving het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA)
VAV4HA000AK en VAV5HA000AK
Planning
27-01: Les 2.1 Wat is een rechtsstaat?
03-02: Les 2.2 Voorwaarden voor een rechtsstaat
10-2: Les 2.3 Criminaliteit en opsporing
17-02: Les 2.4 Rechtspraak en straffen
zat 21-02 t/m zon 01-03: voorjaarsvakantie
03-03: Les 2.5 Conflicten oplossen en les 2.6 Les Blik over de grens
05-03: herkansing so2 18:30 - 20:00
10-03: Les 2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
17-03: Bezoek aan de rechtbank te Amsterdam
24-03: Voorbereiding op de toetsweek
So3: maandag 30-03-2026: 15.00 - 16.30
So3: inhaal: woensdag 08-04-2026: 14.30 - 16.00
Maatschappijleer
Terugblik op de lessen:
Les 2.5 Conflicten oplossen
en
2.6 Blik over de grens
2.5 Conflicten oplossen
2.5 Conflicten oplossen
Centrale vraag van de paragaaf:
Hoe los je een (juridisch) conflict op als je er zelf niet uitkomt?
Conflicten oplossen:
Juridisch advies
Mediation
Naar de rechter
2.5 Conflicten oplossen
Tot 23 jaar: Kinder- en Jongerenrechtswinkel
Hulp is gratis en bestaat uit o.a:
advies;
officiële brief opstellen;
aanschuiven bij gesprek met 'tegenpartij'.
Volwassenen: rechtswinkel of juridisch loket
Mediation (bemiddeling)
Omdat rechtszaken vaak veel kosten en tijd met zich meebrengen wordt er steeds vaker gekozen voor mediation.
Mediation: wanneer partijen zelf hun conflict oplossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar.
Een rechter stuurt tijdens een rechtszaak standaard aan op mediation.
Naar de rechter
Rechtsregels over de relatie tussen burgers
(en organisaties/bedrijven) onderling.
Burgerlijk recht betekent hetzelfde als
privaatrecht en civiel recht.
Privaatrechtelijk conflict. Kan worden
voorgelegd aan een (onafhankelijke) rechter.
Civiel recht / Burgerlijk recht
De partij die de zaak aan de rechter voorlegt.
De partij van wie iets wordt geëist en daarom voor
de rechter wordt gedaagd.
Verloop civiele rechtszaak /
burgerlijke rechtszaak
De gedaagde ontvangt een dagvaarding.
De rechter beoordeelt de eis en het verweer.
De rechter stuurt aan op mediation.
Als partijen zelf niet tot een oplossing komen, dan spreekt de rechter een vonnis uit.
In het vonnis staat hoe volgens de rechterhet geschil moet worden opgelost.
Hierna is meestal nog hoger beroep mogelijk.
Een dwangsom opleggen
Wanneer een eiser wil dat de gedaagde zijn gedrag aanpast, kan de rechter een dwangsom opleggen. Bijvoorbeeld: een buurman wordt verboden om zijn auto op jouw erf te parkeren. Elke keer dat hij dit doet, kan een directe dwangsom van €50 worden opgelegd.
Dwangsom: een bedrag dat een van de partijen moet betalen
wanneer hij nogmaals in de fout gaat.
Twee soorten schade
De rechter kan vonnissen dat een van de partijen een schadevergoeding betaalt. Er zijn twee soorten schadevergoedingen:
Immateriële schade: emotionele en lichamelijke schade. (Bijv. geleden pijn door een auto-ongeluk).
Vermogensschade: schade aan spullen (Bijv. schade aan een auto na een auto-ongeluk).
Kort geding
Is er veel haast bij de zaak?
De eiser kan dan een kort geding aanspannen.
Kort geding: versnelde en vereenvoudigde procedure voor spoedeisende zaken.
Later kan er nog een bodemprocedure (uitgebreidere rechtszaak) volgen.
2.5 Conflicten oplossen
Bedenk twee voorbeelden van burgerlijke zaken. Geef bij elke zaak aan wie de eiser en wie de gedaagde is.
Bedenk twee andere situaties waarin een rechter een dwangsom oplegt.
Bedenk twee situaties waarin een eiser een kort geding aanspant.
Benoem een voordeel en een nadeel van een kort geding.
HOE: schrijf alle zaken uit.
WIE: een notulist, een voorzitter, een of twee algemene leden.
WAT: benoem alle partijen in de zaak
minute
second
2.6 Blik over de grens
2.6 Blik over de grens
2.6 Blik over de grens
Centrale vraag paragraaf:
Ben je er voorstander van om rechtspraak uit andere
landen ook in Nederland in te voeren?
2.6 Blik over de grens
Hoe zijn de opsporing, rechtspraak en straffen in andere landen georganiseerd?
We zoomen in op de volgende deelonderwerpen:
Opsporing: opsporingsmethode ‘uitlokking’
Rechtspraak: juryrechtspraak
Straffen: doodstraf
Opsporing: opsporingsmethode ‘uitlokking’
Een verdachte verleiden tot het plegen van een misdrijf waarvan niet vaststaat
dat hij dat anders ook had gedaan.
Uitlokking is verboden in Nederland; toegestaan in VS.
Lokmiddelen
In Nederland mag de politie wel lokmiddelen inzetten als:
In een gebied bepaalde criminaliteit veel voorkomt;
Gewone opsporing geen verdachte oplevert. Voorbeeld: grooming
Rechtspraak: juryrechtspraak
In Nederland in 1813 afgeschaft.
Wel juryrechtspraak in België, Frankrijk, VS.
Jury beslist of verdachte schuldig is;
rechter bepaalt in de meeste landen de straf.
2.6 Blik over de grens
https://schooltv.nl/video/juryrechtspraak-de-jury-bepaalt-de-schuld-de-rechter-de-straf/#q=jury
2.6 Blik over de grens
Opdracht: Benoem een voordeel en een nadeel van juryrechtspraak.
Voorstanders:
Schrikt af.
Dader kan niet recidiveren.
Goedkoper dan langdurige celstraf.
Tegenstanders:
Schrikt niet of nauwelijks af.
Staat mag zich niet verlagen tot moordenaar.
Bij vergissing is straf niet terug te draaien.
2.6 Blik over de grens
“De doodstraf kan niet worden opgelegd”
(Grondwet, artikel 114)
Zwaarste straf: levenslange gevangenisstraf
Panopticum (koepelgevangenis in Breda)
Lesdoel
We leren:
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat:
Rechtvaardig en wenselijk.
Botsende grondrechten.
Over digitale technologie bij de overheid en
bij het bedrijfsleven.
havo:
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
Opdracht 1 - 15
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
Zelfwerktijd
havo: Les 2.7 pagina 60:
vraag 1 - 6
Ben je klaar? Werk dan verder.
minute
second
2.7:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
Centrale vraag paragraaf:
Wat is in deze situatie rechtvaardig en wenselijk?
We kijken naar twee onderwerpen:
Botsende grondrechten
Digitale technologie
Botsende grondrechten (I/II)
Deze grondrechten botsen vaak onderling:
Vrijheid van meningsuiting < > gelijke behandeling
Vrijheid van geloof < > gelijke behandeling
Vrijheid van onderwijs < > gelijke behandeling
Botsende grondrechten (II/II)
Soms komt het bij botsende grondrechten tot rechtszaken.
De rechter weegt dan af welk grondrecht in die specifieke situatie het zwaarst weegt.
Digitale technologie
We zoomen in op het gebruik van digitale tools door:
Overheden
Bedrijven
Digitale technologie - overheden
Slimme technologie (drones, slimme camera’s, algoritmen)
is nuttig bij de opsporing.
Digitale technologie - overheden
Maar digitale opsporing heeft ook risico’s; onschuldigen worden soms aangemerkt als wetsovertreder.
Bijvoorbeeld:
de Toeslagenaffaire, waarbij een algoritme om potentiële toeslagenfraudeurs op te sporen discrimineerde.
Zelfwerktijd
havo: Les 2.7 pagina 61 - 62:
vraag 7 - 10
Ben je klaar? Werk dan verder.
minute
second
2.7:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
Uitlegvideo: Toeslagaffaire
Duur: 10 minuten
Digitale technologie: bedrijven
Bedrijven controleren personeel met digitale technologie
(digitale monitoring).
Redenen:
Dienstverlening verbeteren
Nagaan of personeel hard genoeg werkt
Voorwaarden digitale monitoring door werkgevers:
Personeel moet vooraf geïnformeerd zijn
Zwaarwegend belang
Wij zijn aan zet
Niet alles wat technisch kan, is wenselijk.
In een democratische rechtsstaat bepalen we samen wanneer we
welke technologie willen inzetten.
Zelfwerktijd
havo: Les 2.7 pagina 61 - 62:
vraag 11 - 15
Ben je klaar? Werk dan verder.
minute
second
2.7:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
Terugblik
We leren:
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat:
Rechtvaardig en wenselijk.
Botsende grondrechten.
Over digitale technologie bij de overheid en
bij het bedrijfsleven.
havo:
2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
Opdracht 1 - 15