Thema 3: waarneming en cognitie

• Gezondheid en welzijn
• Secundair onderwijs

Thema 3:

Waarneming en cognitie

Wat leren we in dit hoofdstuk? 

1. Hoe neem je prikkels waar? 

2. Het waarnemingsproces

3. De functies van waarnemen

4. Begrippen 

5. Verantwoordelijkheid van de hersenen

6. Het zenuwstelsel

1. Hoe neem je prikkels waar? 

Wat zijn prikkels?

Wat zijn prikkels?

Prikkels zijn waarneembare veranderingen in onze omgeving of onszelf.

Welke prikkels neem je waar uit je eigen lichaam?

Welke prikkels neem je waar uit je omgeving?

Hoe neem je prikkels waar? 

Welke 5 zintuigen hebben we? 

Welke signalen krijgen we uit onszelf? 

• Zijn het duidelijke signalen? 
• Zijn deze signalen altijd aanwezig?

Wat is waarnemen? 

• Waarnemen is het in zich opnemen van de prikkels die je zintuigen opvangen of gewaarworden. Je neemt voortdurend prikkels uit je omgeving waar. 

• Waarnemen is subjectief = voor iedereen anders 

2. Functies van waarneming

Verschillende functies van waarneming 

1. Functionele functie

2. Emotionele functie

3. Sociale functie

4. Overlevingsfunctie

5. Communicatieve functie

1. Functionele functie

• Wie draagt er make-up? 
• Wie brengt zijn make-up aan voor een spiegel? 
• Waarom doe je dat? 

• Waarom proef je van je eten?  

Opdracht

• Sluit jullie ogen. 
• Luister naar volgende fragmenten.

Wat leert de omgeving jou? 

Wat zou je zeggen tegen een kindje die op zijn blote voeten over deze stenen wil lopen?

2. Emotionele functie

3. Sociale functie
Welke kledij draag je in de kerk?

Wat kies je en waarom?

1. 
2. 

4. Het verhogen van je overlevingskansen

• Deze man wil je aanvallen, wat zeggen je zintuigen? 
• Wat doe je?  

5. Communicatieve functie

Even oefenen 

• Er wordt tomatensoep gemaakt.

• Er zit een agressieve hond achter je aan.  

Verschillende soorten reactie

1. Spieren 

• Beginnen lopen
• Krabben
• Schrikken

2. Klieren

• Ogen beginnen te tranen als je naar de zon staart 
• Water in de mond krijgen als je de geur van je lievelingsgerecht ruikt

Vul de cursus in van pagina 58 tem 64

Het zenuwstelsel: waarneming en cognitie

Wat is cognitie? Opdracht

Oefening: 

1. Elke leerling geeft 2 woorden.

2. De leerkracht noteert deze op het bord

Jullie krijgen vanaf nu 1 minuut om zoveel mogelijk woorden te onthouden

Noteer hier nu alle woorden die je kon onthouden

Wat is cognitie? Opdracht

• Luister naar de geluiden om je heen. Wat hoor je?
  
• Sluit je ogen en fantaseer: Waar wil je nu zijn?
  
• Trommel met je wijsvinger op tafel. Nu met je middenvinger, je wijsvinger, je pink, ... Draai daarna de volgorde om.
  
• Denk aan iets uit een heel ver verleden. Wat herinner je daar nog van?
  
• Knijp jezelf in de arm. Hard genoeg, zodat je pijn voelt.
  
• Begin bij 100 en tel terug, telkens in stappen van zeven.
  

Besluit

Je hebt zonet, bij het uitvoeren van die zes taken, een groot deel van je hersenen aan het werk gezet. Zelfs een eenvoudige opdracht zoals met je vingers één voor één op tafel trommelen, vraagt een onvoorstelbare coördinatie die vanuit je hersenen wordt gedirigeerd. Daar zijn miljoenen zenuwcellen voor nodig, verspreid over verschillende gebieden in je brein.

3 domeinen: denken, taal, persoonlijkheid

Wat hebben we nodig om waar te nemen en cognitie te ontwikkelen?

Hersenen, zenuwen, zintuigen

Wat hebben we nodig om waar te nemen en cognitie te ontwikkelen?

1. Hersenen

2. Zenuwen

3. Zintuigen

Het zenuwstelsel 

De delen van het zenuwstelsel

Anatomische indeling = bouw

Fysiologische indeling = werking

1. De hersenen

Verantwoordelijkheid van de hersenen

• Verwerken van prikkels
  
• Opslaan van informatie
  
• Aansturen van spieren
  
• Aansturen en controleren van organen
  

Het centrale zenuwstelsel

De hersenen:

1. Grote hersenen

2. Kleine hersenen

3. Hersenstam

Enkele algemeenheden

• Hersenen = voornaamste orgaan van het zenuwstelsel
  
• Wegen ongeveer 1,5 kg
  
• Uitzicht van een walnoot
  
• Plaats voor miljarden neuronen of zenuwcellen
  
• Bevatten ong 135 miljard zenuwcellen
  

De grote hersenen

De kleine hersenen

De hersenstam

Bescherming van de hersenen

• Schedel
  
• Hoofdhaar, huid, vet en spierlaag
  
• Hersenvliezen
  
• Hersenvocht

Hoe kan dit? 

(filmpje volgende slide)

Hoe kan dit?

Fontanellen

• Opening tussen de schedeldelen van een baby. 

• Jonge baby’s hebben bij de geboorte twee fontanellen bovenop hun hoofdje: een kleine en een grote fontanel. 
  

Functie fontanellen

• Je hebt je vast weleens afgevraagd hoe een kindje ooit door het geboortekanaal kan passen? 

• Door de elastische fontanellen kunnen de losse schedeldelen van je baby’tje tijdens de bevalling een beetje over elkaar heen schuiven. 

• Het hoofdje een beetje inkrimpt en de bevalling makkelijker verloopt.

2. Het ruggenmerg

Een ruggenwervel

Bescherming van het ruggenmerg

• Wervelkolom
  
• Ruggenmergvlies
  
• Ruggenmergvocht
  

3. De zenuwen

Fysiologische indeling van het zenuwstelsel

De hersenen

Hoe werken de hersenen?  (filmpjes)

Taak van de grote hersenen

• Verwerken van de prikkels opgevangen door de zintuigen
  
• Regelen bewuste bewegingen
  
• Verwerken van gevoelens
  

Taak van de kleine hersenen

• Regelen samenwerken spieren
  
• Regelen evenwicht controle
  

Taak van de hersenstam

• Verbinding tussen hersenen en ruggenmerg
  
• Waak-en slaapcentrum
  
• Regelen inwendige organen
  
• Controlecentrum vitale functies
  

Filmpje hoe werken de zenuwen? 

Welke zenuwen hebben we?

Soorten reacties

Bewuste reactie

Schematische voorstelling bewuste reactie

Schematische voorstelling bewuste reactie

Uitwendige onbewuste reactie of reflex

Wat ga je doen als je je hand op een warme kookplaat legt?

Schematische voorstelling onbewuste reactie

Schematische voorstelling onbewuste reactie

Uitwendig onbewuste reactie of reflex

Inwendige onbewuste reacties