Ondersteunen bij voeding en het bereiden van maaltijden
Helpende Zorg en Welzijn
Talland College
Periode 1
2025-2026
Ondersteunen bij voeding en het bereiden van maaltijden
Helpende Zorg en Welzijn
Talland College
Periode 1
2025-2026
This item has no instructions
les 2
2.1 t/m 2.2
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les
Heb je basiskennis van methodisch werken in de sector Zorg en Welzijn
Heb je basiskennis van gezonde voeding
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.1 Inleiding
2.2 Plannen van de voorbereiding voor de maaltijd / methodisch werken
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Wat zijn jou taken bij het bereiden van de maaltijd voor een cliënt.
This item has no instructions
2.1 Inleiding
Dit thema gaat over het ondersteunen bij voeding. Het gaat over de voorbereiding, de bereiding, het opdienen en het opruimen van maaltijden. Je leert zelfstandig een gezonde maaltijd bereiden.
Voorbereiding: Je weet wat iemand wel of niet mag of wil eten. Uit welke onderdelen de maaltijd bestaat, wat je nodig hebt en hoe je te werk gaat.
Uitvoering: Je zorgt dat je de juiste dingen doet op het juiste moment. Alle stappen die je zet tot aan de afwas doe je in een logische volgorde.
Evaluatie: Je kijk wat er goed ging en wat verbeterpunten zijn.
Bijstellen: Je verwerkt de verbeterpunten in je planning voor een volgende keer.
2.2 Plannen de voorbereidingen voor de maaltijd
De voorbereiding van de maaltijd
Je haalt informatie uit het zorgplan
Je stelt het menu vast
Je maakt een lijst van wat je aan ingrediënten en materialen nodig hebt
Je bespreekt de verdeling van de taken.
Geef hier de opdrachten die de studenten moeten maken op.
Vaak kan dit tijdens de les al gemaakt worden.
1. Het is belangrijk om te weten wat de cliënt wel of juist niet mag eten i.v.m. een dieet, allergie of ziekte.
2. Je zorgt daarbij voor een goede verhouding tussen noodzakelijke voedingstoffen.
Laat de cliënt meehelpen als hij dat wil en dat kan
Methodisch werken
De voorbereiding
De uitvoering
De evaluatie
Het bijstellen
Als je een maaltijd bereidt, moet je met veel zaken rekening houden. Het is jouw taak om een gezonde en goede maaltijd voor de cliënt te verzorgen, die ook nog lekker smaakt. En zonder dat er chaos ontstaat in de keuken. Dit betekent dat je methodisch moet werken.
Voorbereiding: je weet wat iemand el of niet mag eten. Uit welke delen de maaltijd bestaat en wat je nodig hebt.
Uitvoering: Je zorgt voor de juist dingen op het juiste moment. Voordat je begint, denk je daar goed over na. In geval van nood kan een collega zo jouw taak overnemen.
Evaluatie; Je kijkt wat goed ging en wat de verbeterpunten zijn.
Bijstellen; Je verwerkt de verbeterpunten in je planning voor de volgende keer.
Check leerdoel
Je kan nu
Methodisch werken en een planning maken van de voorbereiding van de maaltijd.
This item has no instructions
Maken
Lees:
2.1 en 2.2
Maak:
opdrachten 1 en 4
This item has no instructions
Les 3 2.3 t/m 2.6
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.3 Plannen van de bereiding van de maaltijd
2.4 Voeding en gezondheid
2.5 Vitaminen
2.6 Mineralen
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les kun je vertellen
Hoe een voorbereiding van de maaltijd verloopt
Welke processen in het lichaam plaatsvinden
Welke vitaminen nodig zijn voor het lichaam
Waarom mineralen net zo belangrijk zijn voor de stofwisseling als vitaminen
This item has no instructions
Terugblik
Wat is methodisch werken en hoe kan je het gebruiken als helpende?
Noem de 4 stappen van methodisch werken?
De voorbereiding van de maaltijd
Je haalt informatie uit het zorgplan
Je stelt het menu vast
Je maakt een lijst van wat je aan ingrediënten en materialen nodig hebt
Je bespreekt de verdeling van de taken.
Methodisch werken;
De voorbereiding
De uitvoering
De evaluatie
Het bijstellen
2.3 Plannen van de bereiding van de maaltijd
Voor het bereiden van de maaltijd houd je deze stappen aan:
Schil, was of snijd de ingrediënten.
Bereid de koude gerechten.
Bereid de warme gerechten.
Voeg zuur (mayonaise, azijn, cocktailsaus, augurken, zilveruitjes) pas toe vlak voordat je de maaltijd opdient.
Zet koude gerechten op een koele plaats. Houd warme gerechten goed warm.
This item has no instructions
2.4 Voeding en gezondheid
Goede voeding en gezondheid hebben alles met elkaar te maken. Het lichaam haalt uit het voedsel de voedingsstoffen die nodig zijn om te kunnen functioneren. Krijgt het lichaam niet voldoende van de juiste voedingsstoffen binnen, dan functioneert het niet goed. Dat heeft een negatieve invloed op de gezondheid.
This item has no instructions
Stofwisseling
Het lichaam is een bouwwerk van botten, spieren, organen, zenuwen, bloed en stoffen zoals hormonen.
Voedsel wordt omgezet in noodzakelijke stoffen om het lichaam om gezond te houden.
Dat is de stofwisseling.
In het lichaam vinden er allerlei processen plaats.
Voedingsstoffen
Het lichaam functioneert niet goed zonder voedingsstoffen als;
Eiwitten: energie en bouwstof voor groei en onderhoudt van cellen
Koolhydraten: energie en bouwstof
Vetten: energie en bouwstof
Het is belangrijk om in plaats van verzadigde vetten zo veel mogelijk onverzadigde vetten te gebruiken. Verzadigde vetten verhogen het risico op hart- en vaatziekten.
Verzadigde vetten; vlees, gebak sancks, harde boter en frituurvet.
onverzadigde vetten; vis, (olijf) olie, zachte margarine, noten en frituurolie.
2.5 Vitaminen
Vitaminen helpen bij de stofwisseling. Ze zijn nodig bij diverse lichaamsprocessen, zoals de spijsvertering, de opbouw en het behoud van stevige botten, het immuunsysteem en het herstel van het lichaam. Je kunt de meeste vitaminen niet zelf aanmaken, daarom zorg je voor een gevarieerde voeding. Een teveel aan vitaminen kan zelfs schadelijk zijn voor je gezondheid.
This item has no instructions
2.6 Mineralen
Mineralen zijn net zo belangrijk voor de stofwisseling als vitaminen. Je krijgt ze binnen via het voedsel. Mineralen zijn calcium, chloor, fosfor, kalium, natrium en magnesium. Mineralen waarvan je maar heel weinig nodig hebt, hoogstens enkele milligrammen, noem je spoorelementen. Voorbeelden van spoorelementen zijn chroom, fluoride, ijzer, jodium, seleen en zink.
This item has no instructions
Check leerdoel
Je kan nu vertellen
Aan welke stappen je houd voor het bereiden van de maaltijd
Welke voedingstoffen het lichaam nodig heeft
Waarom een gevarieerde voedingspatroon nodig
Wat de functies zijn van vitamines en mineralen
This item has no instructions
Maken
Lees:
2.3, 2.4, 2.5 en 2,6
Maak:
Opdrachten 7, 8, 9 10, 11, 12 en 13
This item has no instructions
Les 4 2.7 t/m 2.9
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.7 Gezonde voeding
2.8 Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH)
2.9 Voedingsadvies op maat / Eetgewoonten en invloed op de gezondheid
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Terugblik
Sleep het antwoord naar de juiste groepen voedingsstoffen
This item has no instructions
groepen voedingsstoffen
voedingsstoffen
brandstof
bouwstof
beschermende stof
reserve stof
koolhydraten, vetten
koolhydraten, eiwitten, vetten
mineralen, water
vitaminen
mineralen
koolhydraten, vetten eiwitten
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les.
Heb je kennis over De schijf van vijf en de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH)
Heb jij basiskennis over de huidige voedingsadviezen
This item has no instructions
2.7 Gezonde voeding
gezonde maaltijd bevat alle voedingsstoffen. Daar let je dus op bij het voorbereiden en bereiden. Een goed uitgangspunt is een maaltijd van veel verse producten met voldoende variatie. Dan heb je al snel een goede balans.
Daarop zijn alle producten naar voedingsstoffen ingedeeld en ze staan in de goede verhouding. Een maaltijd van bijvoorbeeld verse groentesoep, volkorenpasta met zalm en tomaten, rauwkost en yoghurt met walnoten en vers fruit bevat de noodzakelijke voedingsstoffen.
De schijf van vijf is vastgesteld door de Gezondheidsraad, de overheidsinstelling die adviezen geeft over gezonde voeding.
2.8 Aanbevolen dagelijks hoeveelheid (ADH)
Voedsel levert energie voor alle lichaamsprocessen, het bewegingsapparaat en de dagelijkse activiteit. Deze energie wordt berekend in calorieën. De Gezondheidsraad geeft advies over het aantal calorieën dat iemand per dag nodig heeft. Dat is voor een volwassen vrouw gemiddeld 2000 calorieën per dag en voor een man gemiddeld 2500 calorieën.
Voor de hoeveelheid vitaminen en mineralen bestaat ook een ADH-advies. ADH staat voor aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. De belangrijkste bronnen van vitamine C zijn groente, fruit en aardappels.
2.9 Voedingsadvies op maat
Ouderen hebben minder calorieen nodig. Er kan snel overwicht ontstaan en dat kan leiden tot problemen als diabetes en har-envaatziekten, of problemen met de heupen en knieen.
Ouderen drogen sneller uit, omdat ze een dunnere huid hebben en de nierfunctie minder wordt.
Schoolgaande kinderen en ouderen hebben extra eiwitten nodig voor de opbouw van botten en spieren
Baby's hebben licht verteerbaar voedsel nodig
Elke leeftijdsgroep heeft andere voeding nodig. Het verschil zit vooral in de hoeveelheden. Een volwassene moet bijvoorbeeld meer boterhammen eten dan een kleuter. Het Voedingscentrum geeft richtlijnen voor de hoeveelheden die elke leeftijdsgroep moet eten.
Check leerdoel
Je kan nu vertellen..
Wat de noodzakelijke voedingsstoffen zijn waaraan een gezonde maaltijd aan moet voldoen
Wat calorieën zijn
Op welke site je de voedingsadviezen kunt vinden
This item has no instructions
Maken:
Lees:
2.7, 2.8 en 2,9
Maak:
Opdracht 14, 15, 16, 17 en 21
This item has no instructions
Les 5 2.10 t/m 2.13
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.10 Eetmomenten
2.11 Invloeden op eetgewonten
2.12 Eetgewoonten in andere culturen
2.13 Problemen met eten
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Terugblik
This item has no instructions
Wat weet je over de schijf van vijf
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les.....
Heb je basiskennis over de stofwisselingsprocessen en de energie die je nodig hebt
Ben je bekend met de factoren die invloed hebben op eetgewoonten
Heb je kennis over de eetgewoonten in andere culturen
Weet je wat een onevenwichtig eetpatroon is
This item has no instructions
De buitentemperatuur: Bij kou heeft het lichaam extra energie nodig
Sociale factoren: Samen eten is een blijk van verbondenheid
Emotionele factoren: Troost vinden in eten, aanmaak endorfine
2.11 Invloeden op eetgewoonten
de buitentemperatuur
Bij kou heeft het lichaam extra energie nodig om de lichaamstemperatuur op peil te houden, vandaar de behoefte aan eiwitrijke en koolhydraatrijke maaltijden in de winter. Bij warmte is die extra energie niet nodig, je verbrandt dan minder calorieën.
sociale factoren
Een mens heeft een sociale omgeving, bijvoorbeeld het gezin, de familie, de vriendenkring, de buurt, het werk, de religie. Samen eten is een blijk van verbondenheid. Op feestdagen en bij belangrijke gebeurtenissen zoeken mensen elkaar op en eten ze samen de speciale gerechten die bij die gelegenheid horen, bijvoorbeeld bij religieuze feesten, zoals Kerstmis en het Offerfeest, of bij persoonlijke gelegenheden zoals een bruiloft of een begrafenis.
emotionele factoren
Iemand die zich ongelukkig, gestrest, boos of verdrietig voelt, kan troost vinden in eten. Door het eten wordt endorfine aangemaakt. Endorfine stilt pijn en geeft een kortstondig geluksgevoel. Het omgekeerde kan ook: iemand krijgt door emoties geen hap door de keel. Verveling is een andere emotionele factor. Verveling kan de behoefte aan lekker eten oproepen.
2.12 Eetgewoonten in andere culturen
Het bereiden van een maaltijd is in sommige culturen of religies aan voorwaarden gebonden. Christenen hebben geen speciale wetten, maar moslims eten halal. Dit houdt in dat ze alleen maar eten wat volgens de Koran goed en rein is. In de Joodse keuken wordt koosjer gekookt. Dat betekent dat niet alleen het eten rein moet zijn, maar ook de keuken waar het eten wordt bereid. Een Joodse maaltijd maak je niet zomaar in een willekeurige keuken. Veel hindoestanen eten alleen vegetarische gerechten.
2.13 Problemen met eten
Door veel eten en weinig bewegen ontstaat een overschot aan energie Symptomen: traagheid, kortademigheid, moeheid, overgewicht.
Van weinig eten en veel bewegen krijg je een energietekort Symptomen: het snel koud hebben, vatbaar zijn voor ziekte, moeheid, ondergewicht
Van weinig variatie in voeding
Symptomen: huidaandoeningen, darmproblemen, jicht
Onregelmatig eten veroorzaakt sterke schommelingen in de stofwisseling. Symptomen: slapte, dorst, concentratieverlies, eetbuien, overgewicht.
Een onevenwichtig eetpatroon kan de gezondheid bedreigen. Dan is er sprake van een eetprobleem. Beweging speelt daarbij een rol. Mogelijke problemen in het eet- en beweegpatroon:
Veel eten: overschot aan energie. Dat overschot gebruikt het lichaam als reservevoorraad, in de vorm van vet. Het vet wordt opgeslagen en bewaard in de vetweefsels in het lichaam: in de buik, de billen, maar ook rond de organen.
Weinig eten: Alle energie gaat naar de stofwisseling. Je houdt geen energie over voor het regelen van de lichaamstemperatuur, de weerstand en het werk dat je moet doen
Weinig variatie: Iemand krijgt dan te veel van één soort voedingsstof binnen en te weinig van alle andere voedingsstoffen. Daardoor kan het lichaam in zijn geheel niet voldoende functioneren.
Onregelmatig eten: Veroorzaakt sterke schommelingen in de stofwisseling
Check leerdoel
Je kan nu....
Uitleggen welke voedingsstoffen je lichaam nodig heeft.
Vertellen welke factoren invloed hebben op de eetgewoonten en welke speciale voorwaarden gebonden zijn bij sommige culturen en religies
De symptomen benoemen van een eetprobleem
This item has no instructions
Maken:
Lees:
2.10, 2.11 ,2.12 en 2.13
Maak:
Opdrachten 23, 24, 25, 26, 27, 29 en 30
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.14 Observeren en registreren van eet- en drinkgedrag van de cliënt
2.15 Eet- en drinkgedrag bij ouderen
2.16 Wat is observeren
2.17 Redenen om extra op te letten
2.18 Registeren
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Les 6 2.14 t/m 2.18
This item has no instructions
Terugblik
Benoem factoren die invloed hebben op de eetgewoonten?
Benoem 3 voedingsadviezen?
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les.....
Weet je wat observeren is
Ben je bekend met het eet-en drinkgedrag van ouderen
Heb je kennis over wanneer er extra opgelet moet worden bij het eet-en gedrag van een cliënt
Ben je bekend met de verschillende manieren om te registeren
This item has no instructions
2.14 Observeren en registreren van eet-drinkgedrag van de cliënt
Je hebt een belangrijke rol bij het observeren van het gedrag van de cliënt, bijvoorbeeld nagaan of iemand wel gegeten heeft. Bij sommige cliënten staat vast wat je dagelijks moet registreren.
Een afwijkend patroon? Als een cliënt bijvoorbeeld opeens geen zin heeft in eten, veel meer drinkt dan normaal of steeds meer gaat eten, dan kan dat betekenen dat er iets aan de hand is.
Houd rekening met de omstandigheden: bij warm weer of extra inspanning heeft een cliënt natuurlijk meer dorst.
Ieder mens is anders en leeft volgens een ander patroon. De ene persoon drinkt bijvoorbeeld in de ochtend vier koppen koffie en start met een flink ontbijt. De ander moet eerst even op gang komen en begint pas in de loop van de dag met eten en drinken. Zolang iemand over de hele dag genomen voldoende voedingsstoffen en vloeistoffen binnenkrijgt en zich goed voelt bij dit eetpatroon, is dit geen probleem.
Als iemand afwijkt van het bekende patroon, kan er iets aan de hand zijn. Als een cliënt bijvoorbeeld opeens geen zin heeft in eten, veel meer drinkt dan normaal of steeds meer gaat eten, dan kan dat betekenen dat er iets aan de hand is.
Houd rekening met de omstandigheden: bij warm weer of extra inspanning heeft een cliënt natuurlijk meer dorst. Als iemand een tijdlang aangeeft veel dorst te hebben, kan er iets anders aan de hand zijn. Dit kan een symptoom zijn van diabetes.
2.15 Eet- en drinkgedrag bij ouderen
Minder gevoel voor honger en dorst
Slecht zittend gebit, moeite met boodschappen en eenzaamheid
Te veel zout. De smaakpapillen werken minder goed
Ouderen in het algemeen hebben minder gevoel voor honger en dorst. Zij voelen minder goed aan wanneer hun lichaam behoefte heeft aan eten of drinken. Bij een hittegolf zullen zij minder snel dorst aangeven. Toch is dit juist een periode waarin iedereen extra moet drinken. Een paar jaar geleden zijn bij een hittegolf in Frankrijk veel ouderen overleden omdat ze te weinig extra drinken kregen.
Naast minder gevoel voor honger en dorst kunnen er andere zaken meespelen waardoor ouderen slechter eten en drinken. Denk aan een slecht zittend gebit, moeite met boodschappen doen en koken, eenzaamheid en depressie. Ook ruiken en proeven ouderen minder. De smaakpapillen op de tong werken minder goed, waardoor het eten flauw smaakt.
2.16 Wat is observeren?
Observeren betekent letterlijk: waarnemen. Je bekijkt welk gedrag de cliënt vertoont. Dit doe je door letterlijk en nauwkeurig te noteren hoe een cliënt zich gedraagt. De gegevens worden later geïnterpreteerd door een leidinggevende. Interpreteren betekent: er een betekenis aan geven.
Dit kan het drinkgedrag of het eetgedrag zijn, maar ook het bijhouden van de uitscheiding (urine en ontlasting) van de cliënt.
Observeren doe je altijd met een reden. Je gaat niet zonder reden het eet- en drinkgedrag van een cliënt bijhouden. Je doet dit omdat dit is afgesproken. Ook is bepaald wát je gaat observeren.
Er is een verschil tussen het aanbieden van eten en drinken en het daadwerkelijk binnenkrijgen. Je kunt wel een glas drinken neerzetten en dit noteren, maar weet je of de cliënt het ook heeft opgedronken? Het kan net zo goed zijn gemorst of weggegooid. Kijk dus goed of de cliënt het eten of drinken daadwerkelijk binnenkrijgt.
Bij observeren gaat het om het nauwkeurig bijhouden zonder daarbij een mening te geven.
2.17 Redenen om extra op te letten
Dementie: de cliënt weet zelf niet meer wat zij heeft gegeten en gedronken
Diabetes: de suikerspiegel kan ontregeld raken
Medicatie: kan invloed hebben op het hongergevoel
Zieken: iemand die ziek is, heeft in de regel meer vocht nodig
Depressie: lusteloosheid, geen zin in eten
In sommige gevallen is het nodig om extra goed op het eet- en drinkgedrag van een cliënt te letten.
Dementie
Bij dementie weten mensen zelf niet meer wat zij gegeten en gedronken hebben. Een cliënt met dementie kun je vragen wat hij gegeten heeft, maar door het verminderde geheugen weet hij of zij het niet meer of je krijgt een onbetrouwbaar antwoord. Daarnaast is het gevoel voor honger of dorst ook minder. Bekend is dat mensen met dementie vaker ondervoed zijn. In het algemeen geldt dat goede voeding ervoor zorgt dat mensen langer in een goede conditie blijven.
Diabetes
Voor iemand met diabetes mellitus is het belangrijk om goed afgestemd en regelmatig te eten. Iets later eten of drinken is voor een cliënt met diabetes niet verstandig. De bloedsuikerspiegel kan dan juist ontregeld raken, met vervelende gevolgen.
Medicatie
Cliënten die medicatie innemen moeten dit vaak doen met voedsel. Dit staat dan op het voorschrift van de medicijnen. Voor hen is het van belang om regelmatig te eten en om de medicatie tijdig in te nemen. Sommige medicijnen hebben als bijwerking dat iemand minder trek heeft. Je let dan extra op of de cliënt voldoende eet en drinkt en je rapporteert nauwkeurig.
Zieken
Iemand die ziek is, heeft in de regel meer vocht nodig. Door koorts of diarree verliest een zieke meer vocht dan gebruikelijk. Voldoende vocht is nodig om afvalstoffen kwijt te raken. Mensen die ziek zijn, moeten daarom meer drinken dan normaal. Ook is het zinvol om op goede voeding te letten, omdat mensen bij ziekte vaak minder trek hebben.
Depressie
Voor mensen met een depressie geldt dat ze in het algemeen lusteloos zijn. Ze hebben geen zin in eten klaarmaken, maar ook niet veel zin om goed te eten.
2.18 Registeren
Na je observatie noteer je datgene wat je gezien hebt op een lijst of in een dossier. Dit noem je registreren. Bij de registratie is het belangrijk dat je nauwkeurig bent
Noteer hoeveelheden
Registreer in het zorgplan of in een daarvoor bestemde lijst
Bij het registreren van voeding ga je na hoeveel iemand gegeten heeft. Wees nauwkeurig. De term ‘een portie’ kan verschillend uitgelegd worden. Wanneer je zegt: ‘100 gram gekookte pasta, met 50 gram gehaktballetjes’ dan is het duidelijk en precies.
Het kan ook zijn dat een cliënt gecontroleerd moet worden op een bepaald soort voeding. Een diabetespatiënt moet over het algemeen specifiek letten op de inname van koolhydraten. Alleen dit wordt dan geregistreerd. Wat je moet registreren, hangt dus af van de afspraken die in het zorgplan staan.
Maken:
Lees:
2.14, 2.15 ,2.16 , 2.17 en 2,18
Maak:
Opdracht 31, 32, 34, 35, 36, 37 en 39
This item has no instructions
Check leerdoel
Je kan nu....
Uitleggen wat observeren is
Extra opletten bij het eet- en drinkgedrag van een cliënt met een ziektebeeld; suikerziekte en dementie
Nauwkeurig registeren in een zorgplan of een ander lijst
This item has no instructions
Les 7 2.19 t/m 2.20
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.19 Rapporteren
2.20 Obsrerveren en registreren eet-en drinkgdrag van kleine kinderen
Maken: Lezen en opdrachten
This item has no instructions
Terugblik
Wat is het verschil tussen observeren en registreren?
Waarop moet je speciaal letten bij het eetgedrag van een client met het ziektebeeld dementie of suikerziekte
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les.....
Kun de noodzaak van rapporteren uitleggen
Heb je kennis over het observeren en registeren van eet-en drinkgedrag bij kinderen
This item has no instructions
2.19 Rapporteren
Bij de zorg voor een cliënt zijn altijd meerdere mensen betrokken en met die mensen deel je informatie.
Je rapporteert over:
Het menu en de verdeling van voedingsstoffen
De uitvoering van taken
Afwijking in het (eet) gedrag
Vermoedens van problemen
Bij de zorgverlening aan een cliënt zijn veel mensen betrokken, bijvoorbeeld de huisarts, een diëtist, verpleegkundigen, de thuiszorg, jouw leidinggevende en misschien collega’s. Om goede zorg te kunnen leveren, moet iedere zorgverlener weten wat de stand van zaken is. Alle informatie samen vormt de basis voor het vaststellen van het zorgplan. Daarom is rapporteren noodzakelijk
Meld plotselinge veranderingen als duizeligheid, slapte, trillen of flauwvallen altijd direct! De situatie kan heel ernstig of levensbedreigend zijn. Mogelijk is er direct andere zorg nodig. Die inschatting moet jouw leidinggevende maken. Jij hebt hierin meldingsplicht.
2.20 Observeren en registreren eet- en drinkgedrag kleine kinderen
In de kinderopvang houd je bij baby’s tot 1 jaar het eet- en drinkgedrag bij.
Je registreert de hoeveelheid voeding die de baby heeft gedronken en de tijdstippen waarop hij/zij de fles krijgt.
Een afwijkend eet-en drinkgedrag bespreek je met je leidinggevende.
In de kinderopvang houd je bij baby’s tot 1 jaar het eet- en drinkgedrag bij. Deze kinderen zijn nog erg klein. Een schommeling in het gewicht als gevolg van te weinig eten of drinken kan snel gevolgen hebben voor de gezondheid. Bij kinderen vanaf 1 jaar houd je alleen het eet- en drinkgedrag bij wanneer hier een reden voor is, bijvoorbeeld bij koorts of een allergie. Dit laatste zal altijd gebeuren op verzoek van de ouders.
Les 8 2.21 t/m 2.23
This item has no instructions
Check leerdoel
Je kan nu....
Informatie delen met andere zorgverleners middels een rapportage in het zorgplan
Nauwkeurig de hoeveelheid voeding registreren (flesvoeding) voor kinderen onder de één jaar
This item has no instructions
Maken:
Lees:
2.19 en 2.20
Maak:
Opdracht 40, 41, 42 en 43
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.21 Eetstoornissen
2.22 Voedingspatronen op basis van principes
2.23 Koolhydraten en bloedsuikerspiegel
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Terugblik
This item has no instructions
Wat is de reden je al helpende zo goed mogelijk informatie moet kunnen delen over je zorgvrager?
This item has no instructions
Leerdoelen
Aan het eind van deze les.....
Heb je kennis over eetstoornissen en de gevolgen daarvan
Weet je het verschil tussen een vegetarisch en veganistisch dieet
Heb je kennis over de invloed van koolhydraten op de bloedsuikerspiegel
This item has no instructions
2.21 Eetstoornissen
Een eetstoornis is een psychische aandoening. Het is niet zomaar een kwestie van willen afvallen of aankomen en daarom een dieet volgen. De aandacht voor voedsel en het eigen gewicht wordt een obsessie. Het is het enige waaraan iemand kan denken. Hoe een eetstoornis ontstaat, is niet altijd duidelijk. Meerdere factoren spelen een rol.
Boulimia
Boulimia is een aandoening waarbij iemand in korte tijd heel veel eet. Meteen daarna doet een boulimiapatiënt alle mogelijke moeite al die calorieën weer kwijt te raken, bijvoorbeeld door te vasten, te braken of extreem veel te sporten. Dat lukt niet altijd, waardoor overgewicht ontstaat
Anorexia nervosa
Anorexia nervosa is een aandoening waarbij iemand zichzelf altijd te dik blijft vinden. De drang om zo min mogelijk calorieën binnen te krijgen, is extreem groot. Dat geldt ook voor de drang om de genuttigde calorieën weer snel kwijt te raken door bijvoorbeeld braken, laxeerpillen en explosief bewegen of vasten
Iemand die enorme eetbuien heeft, maar niet de obsessieve drang om de calorieën weer kwijt te raken, wordt heel dik.
Een eetstoornis kan ernstige gevolgen hebben, bijvoorbeeld: chronische moeheid, beschadigde organen, haaruitval, botontkalking, hartritmestoornissen, depressiviteit, schuldgevoel, hoge bloeddruk, onvruchtbaarheid.
2.22 Voedingspatronen op basis van principes
Flexitarisch dieet; vooral groente, graanproducten en fruit. Af en toe vlees
Vegetarisch dieet; vooral peulvruchten, noten, zaden eieren. Geen vlees
Veganistisch dieet; vooral peulvruchten, sojaproducten, zaden en noten. Helemaal geen dierlijke producten!
Iemand kan een voedingspatroon of dieet volgen uit religieuze overwegingen, maar ook andere principiële overwegingen kunnen een rol spelen: mensen letten op of voedsel gezond is, of het milieu geen schade oploopt bij de productie en of er goed met dieren wordt omgegaan.
2.23 Koolhydraten en bloedsuikerspiegel
Langzame koolhydraten; De verbranding hiervan gaat langzamer, waardoor je langer energie houdt
Snelle koolhydraten; leveren snel energie, maar die is ook zo opgebruikt
Soms ben je lekker bezig en ga je ineens zweten, krijg je ontzettend zin in iets zoets, word je slap en ga je trillen. Ook verlies je je concentratie op de taak waar je mee bezig bent. Dan is je bloedsuikerspiegel te laag geworden. Dat betekent dat de voorraad suikers of koolhydraten – de brandstof – op is en er te weinig glucose wordt aangemaakt. Glucose levert energie aan de lichaamscellen. Op korte termijn helpt het eten van iets zoets, zoals een stuk fruit of druivensuiker. Beter is natuurlijk om schommelingen te voorkomen en te zorgen dat de bloedsuikerspiegel stabiel blijft.
Zorg voor een evenwichtig eetpatroon met zes à zeven eetmomenten verdeeld over de dag.
2.23 Koolhydraten en bloedsuikerspiegel
Voorkom schommelingen in de bloedsuikerspiegel:
Zorg voor een evenwichtig voedingspatroon met zes á zeven eetmomenten
Laat snelle koolhydraten staan
Eet vooral langzame koolhydraten
Schat de verhouding tussen voedsel en activiteit
Dan is je bloedsuikerspiegel te laag geworden. Dat betekent dat de voorraad suikers of koolhydraten – de brandstof – op is en er te weinig glucose wordt aangemaakt. Glucose levert energie aan de lichaamscellen. Op korte termijn helpt het eten van iets zoets, zoals een stuk fruit of druivensuiker. Beter is natuurlijk om schommelingen te voorkomen en te zorgen dat de bloedsuikerspiegel stabiel blijft.
Check leerdoel
Je kan nu....
Uitleggen wat de gevolgen zijn van een eetstoornis
Twee eetstoornissen benoemen
Het verschil benoemen tussen een vegetarisch en een veganistisch dieet
Vertellen wat een evenwichtig voedingspatroon is
This item has no instructions
Maken:
Lees:
2.21, 2.22 en 2.23
This item has no instructions
Les 9 2.4 t/m 2.7
This item has no instructions
Wat gaan we doen
Terugblik vorige les
2.4 Diabetes
2.5 Diëten
2.26 Cholesterol
2.27 Cholesterol, vet en voeding
Maken: lezen en opdrachten
This item has no instructions
Terugblik
Benoem 2 eetstoornissen en de gevolgen ervan?
Wat is een evenwichtige voedingspatroon?
This item has no instructions
2.24 Diabetes
Er zijn twee typen diabetes:
Type I ontstaat als je jong bent, meestal als kind. Als je deze vorm van diabetes hebt, moet je insuline spuiten.
Type II ontstaat vaak op latere leeftijd. Een belangrijke oorzaak van deze vorm van diabetes is overgewicht. Mensen die deze vorm hebben, moeten eerst afvallen. Ze krijgen vaak tabletten, hoewel het ook mogelijk is dat ze moeten spuiten. Diabetes type II komt ook steeds meer bij jonge kinderen voor. Dat komt doordat veel kinderen al te dik zijn.
Diabetes ontstaat doordat de alvleesklier geen of te weinig insuline maakt. Insuline is een stof die ervoor zorgt dat glucose (koolhydraten) in de cellen opgenomen kan worden. Bij iemand die diabetes heeft, is het bloedsuikergehalte te laag of te hoog. De cliënt kan daarvan allerlei klachten krijgen: dorst, veel plassen, jeuk, vermagering en vermoeidheid. Bovendien is een hoog bloedsuikergehalte niet goed voor het lichaam. Het kan schade aan verschillende organen geven, zoals het hart en de nieren.
Leerdoelen
Aan het eind van deze les.....
Heb je kennis over diabetes
Weet je welke diëten je in de praktijk kan tegenkomen
Heb je kennis over cholesterol
This item has no instructions
Hypo / Hyper
Hypo: is een te laag bloedsuikergehalte
Hyper: is een te hoog bloedsuikergehalte
Een hypo is een te laag bloedsuikergehalte. De symptomen zijn: wisselend humeur, hoofdpijn, moeheid, zweten en trillen, duizeligheid, honger, in coma raken.
Een hyper is een te hoog bloedsuikergehalte. De symptomen daarvan zijn: moeheid, droge tong, veel dorst, vaak plassen, flauwvallen, in coma
raken.
Iemand met diabetes moet daarom vooral regelmatig eten en bij extra inspanning ook extra koolhydraten eten. Zo blijft de bloedsuikerspiegel gelijkmatig en voorkom je een hypo of hyper. Daar kun jij bij helpen.
Wat doe je bij een hypo of hyper?
Laat de cliënt niet alleen.
Zorg ervoor dat de omgeving veilig is.
Dien insuline toe of geef de cliënt koolhydraten te eten (bijvoorbeeld druivensuiker).
Laat de cliënt veel drinken.
Lijkt dat niet te helpen, dan kan de cliënt in coma raken. Bel dan 112!
Mensen met diabetes moeten zich heel goed aan de schijf van vijf houden. Belangrijk bij dit dieet is dat de voeding goed over de dag verdeeld wordt, omdat het bloedsuikergehalte dan zo stabiel mogelijk blijft. Pieken zijn niet goed. Het is bijvoorbeeld niet goed om het ontbijt over te slaan en dan heel uitgebreid te lunchen. Bij dit dieet moet je elke dag ongeveer evenveel koolhydraten gebruiken en deze goed over de dag verdelen
2.25 Diëten
Een dieet is een aanpassing in het voedingspatroon. Veel mensen doen een dieet uit gezondheidsoverwegingen, maar ook bij allergieën en ziekten.
This item has no instructions
Diëten
Energiebeperkt: wordt voorgeschreven bij overgewicht. De voeding moet minder calorieën bevatten
Energieverrijkt: wordt voorgeschreven bij ondergewicht of zwakte bijvoorbeeld; na operatie of ziekten
Lactoservrij: wordt toegepast bij mensen die de lactose uit voeding niet kunnen verteren
Natriumbeperkt: wordt voorgeschreven bij een hoge bloedruk en bij sommige nierziekten
Glutenvrij: wordt toegepast bij mensen met glutenallergie (coeliakie)
Mensen met coeliakie kunnen niet tegen deze gluten. De darmwand raakt dan beschadigd. Door deze beschadiging ontstaat hevige buikpijn, worden de voedingsstoffen niet meer goed opgenomen in het bloed en treden tekorten op. Mensen voelen zich dan moe en lusteloos.
Eiwitbeperkt en eiwitverrijkt dieet
Bij een eiwitbeperkt dieet is het belangrijk dat de voeding voldoende calorieën bevat in de vorm van vetten en koolhydraten. Anders gaat het lichaam de eiwitten als brandstof gebruiken en niet meer voor de opbouw van weefsel en spieren.
Een eiwitrijk dieet is bijvoorbeeld nodig bij ondervoeding, rond een grote operatie, bij veel bloedverlies en tijdens het herstel van een ziekte.
Het menselijk lichaam, onder andere de spieren, bestaat uit eiwitten. Eiwitten spelen een rol bij het onderhoud en herstel van alle lichaamscellen. Sommige mensen met nierziekten moeten een eiwitarm dieet volgen. In dat geval moeten voedingsmiddelen als vlees, melkproducten, vis, soja, noten en vleesvervangers worden vermeden. volledig eiwitvrij dieet wordt nooit voorgeschreven. Het lichaam heeft namelijk altijd eiwitten nodig om goed te kunnen functioneren.
This item has no instructions
2.26 Cholesterol
Er zijn twee soorten cholesterol:
HDL, de goede soort
LDL, de slechte soort
Cholesterol is een belangrijke en noodzakelijke bouwstof voor bijvoorbeeld de cellen en hormonen. Maar… zodra het percentage cholesterol te hoog is, vormt cholesterol een bedreiging.
Het lichaam maakt zelf cholesterol aan. Dit gebeurt in de lever. Via het bloed gaat de cholesterol naar alle cellen.
Het is belangrijk dat de verhouding tussen beide soorten cholesterol goed is. HDL zorgt ervoor dat een teveel aan cholesterol naar de lever vervoerd wordt. De lever breekt het slechte LDL af.
LDL vervoert cholesterol door het lichaam. Wat over is, gaat vastzitten. Dat wordt opgeslagen aan de binnenkant van aderen en organen. Die raken dan langzaamaan verstopt. Dat geeft een risico op hart- en vaatziekten.
This item has no instructions
2.27 Cholesterol, vet en voeding
Cholesterol komt ook in het lichaam door de vetten in de voeding
Vet is een noodzakelijke voedingsstof. Het zorgt voor de opname van vitamine A, D en E in de darmen. Het geeft ook een beschermend laagje onder de huid en het levert vetzuren, bijvoorbeeld linolzuur.
This item has no instructions
Verschil in soorten vetten
Onverzadigd vet: Dit helpt bij afbraak van LDL en is daarom goed
Verzadigd vet: Dit verhoogt het LDL-cholesterol en is daarom slecht
Linolzuur speelt een belangrijke rol in de afbraak van het slechte LDL-cholesterol, maar het lichaam kan dit zuur niet zelf maken. Daarom is iets van vet in de voeding nodig.
Er is verschil in soorten vet:
onverzadigd vet
Dit helpt bij de afbraak van LDL en is daarom goed vet. Onverzadigd vet zit in vloeibare (plantaardige) oliën en bakproducten, vis en noten.
verzadigd vet
Dit verhoogt het LDL-cholesterol en is daarom slecht vet. Verzadigd vet zit in hard frituurvet, harde bakproducten, snacks, vette vleessoorten en kaas.
Het is voor een gezond eetpatroon van belang zo veel mogelijk te kiezen voor onverzadigd vet.
Check leerdoel
Je kan nu....
Uitleggen wat diabetes is en weet je het verschil tussen en hyper en hypo
Verschillende diëten benoemen
Gezonde en ongezonde vetten benoemen
Herhaal hier de lesdoelen en stel hier vragen over.
Je kan ook de interactieve vragen van lessonup gebruiken om gebruik te kunnen maken van de individuele aanspreekbaarheid.
This item has no instructions
Maken:
Lees:
2.4, 2.5, 2.6 en 2.7
Maak:
Opdracht 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62 en 63
This item has no instructions
Voor je stofwisselingsprocessen en de energie die je nodig hebt, kun je het best gelijkmatig eten. Als je de calorieën die je nodig hebt, verdeelt over zes tot zeven eetmomenten op de dag, dan houd je de energievoorraad op peil. Dan is er balans tussen de aanvoer van brandstoffen en bouwstoffen en de verbranding.
2.10 Eetmomenten
Je hebt een poosje niets gegeten en dan opeens word je slap en trillerig. Je kunt je niet meer concentreren. De voorraad energie die je nodig hebt om nog te kunnen werken, is op. Je hebt te lang niets gegeten en nu heb je plotseling een tekort aan voedingsstoffen en dus een tekort aan energie. Je krijgt veel zin om snel de energievoorraad bij te vullen. Eerst veel eten en dan een hele tijd niets is niet goed voor je gezondheid. Dat veroorzaakt tekorten en overvloeden. Daar moet het lichaam dan telkens weer op reageren.