Hoofdstuk 7

Hoofdstuk 7
Gevaarlijke stoffen

1 / 35
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 35 slides, with text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Hoofdstuk 7
Gevaarlijke stoffen

inleiding

Bij een brand of ongeval met gevaarlijke stoffen is het belangrijk dat zo snel mogelijk duidelijk wordt om welke stof het gaat. De aard van de stof bepaalt namelijk de risico’s voor hulpverleners, bevolking en milieu.

Als brandwacht kun je de taak hebben om informatie te verzamelen over gevaarlijke stoffen bij een incident. Zodra de stof bekend is, kan het gevaar worden bepaald en kan de bevelvoerder of OvD besluiten nemen over een veilige en juiste inzet.

Voor het vervoer, de opslag en het gebruik van gevaarlijke stoffen gelden strikte wetten en voorschriften. Deze hebben onder andere betrekking op verpakking, etikettering en vervoersdocumenten.


Doelstelling

Na bestudering van dit hoofdstuk kun je:

Na bestudering van dit hoofdstuk kun je:

uitleggen wat een gevaarlijke stof is en de klassenindeling van gevaarlijke stoffen toepassen (paragraaf 1)

gevaarlijke stoffen herkennen aan de hand van *gevaarsidentificatieborden, gevaarsetiketten en GEVI-nummers (paragraaf 2)

benoemen welke overige informatiebronnen beschikbaar zijn over het vervoer van gevaarlijke stoffen (paragraaf 3)


gevaarlijke stof

Wat is een gevaarlijke stof

Een gevaarlijke stof is een stof die bij het vrijkomen uit zijn verpakking schade en/of hinder kan veroorzaken voor de omgeving.

Gevaarlijke stoffen komen op veel plaatsen voor, onder andere bij:

  • opslag in magazijnen

  • productieprocessen

  • transport naar afnemers

  • levering aan consumenten

Aan opslag, productie en transport zijn elk specifieke risico’s verbonden.


Indeling gevaarlijke stoffen

Waarom indeling nodig is

Er bestaan zeer veel soorten gevaarlijke stoffen.
Om hiermee veilig te kunnen werken, is het noodzakelijk deze stoffen internationaal te ordenen.

Hiervoor worden twee systemen gebruikt:

  1. 1. Stofidentificatienummering (UN-nummer)

  2. 2. Indeling in gevarenklassen


Stofidentificatienummering (UN-nummer)

Elke gevaarlijke stof heeft een internationaal stofidentificatienummer, ook wel:

  • UN-nummer

  • VN-nummer

Het UN-nummer:

  • zegt niets over de gevaareigenschappen

  • geeft aan welke stof of stofgroep het is

  • is gebaseerd op lijsten van de Verenigde Naties


Onder één UN-nummer kan:

  • één stof vallen

  • of een groep van stoffen


Voorbeelden UN-nummers

  • UN 1017 – Chloor

  • UN 1987 – Alcoholen, giftig, niet elders genoemd

  • UN 2489 – Difenyimethaan-4,4-di-isocyanaat


Indeling in gevarenklassen

Naast het UN-nummer worden gevaarlijke stoffen ingedeeld in gevarenklassen.
Deze indeling wordt gebruikt in wet- en regelgeving voor het vervoer van gevaarlijke stoffen.

De gevarenklasse geeft aan:

  • welk soort gevaar de stof oplevert

  • welke maatregelen nodig zijn


Gevarenklassen en gevaarsaspecten

Gevaarlijke stoffen worden ingedeeld in klassen en subklassen.
De indeling in een klasse is gebaseerd op het belangrijkste en meest directe gevaar van de stof.

➡️ Een stof kan dus meerdere gevaren hebben.
Voorbeeld:

  • Een stof in klasse 3 (brandbare vloeistof) kan ook giftig zijn.

De klasse geeft altijd het primaire gevaarsaspect aan.
Andere gevaren zijn secundair (bijkomend).


aandachtspunt

Waarom is dit belangrijk voor de brandweer?

Voor de brandweer is de klassenindeling belangrijk omdat deze:

  • snel inzicht geeft in de grootste risico’s

  • helpt bij het bepalen van een veilige inzet

Als brandwacht moet je weten met welke gevaren je rekening moet houden bij de verschillende klassen.


mogelijke gevaarsaspecten

Bij gevaarlijke stoffen onderscheiden we de volgende gevaren:

  • 1. Explosiviteit

  • 2. Brandbaarheid

  • 3. Oxiderende werking

  • 4. Giftigheid

  • 5. Radioactiviteit

  • 6. Bijtendheid

➡️ Elke gevarenklasse is gekoppeld aan één of meer van deze gevaarsaspecten.


Gevaarlijke stoffen herkennen

Gevaarlijke stoffen zijn te herkennen aan etiketten en borden op:

  • voertuigen

  • verpakkingen

Aan de hand hiervan kun je een eerste inschatting van het gevaar maken.


Gevaarsidentificatiebord

Voertuigen die gevaarlijke stoffen in bulk vervoeren, moeten een gevaarsidentificatiebord voeren.
Dit bord is beter bekend als het oranje bord.

Het oranje bord:

  • zit aan de voor- en achterkant van het voertuig

  • heeft een zwarte rand en een dwarsstreep

  • bevat twee nummers


oranje bord

Betekenis van de nummers op het Bovenste nummer:
→ GEVI-nummer (gevaarsidentificatienummer)
→ geeft het gevaar van de stof aan
→ bestaat uit 2 of 3 cijfers

  • Onderste nummer:
    → UN-nummer (stofidentificatienummer)
    → geeft aan welke stof het is
    → bestaat uit 4 cijfers


GEVI-nummer

Gevaarsidentificatienummer

Het gevaarsidentificatienummer geeft nadere informatie over het gevaar van een stof.
Dit nummer staat bovenaan op het oranje bord.

  • Het eerste cijfer geeft het primaire (onmiddellijke) gevaar aan

  • Het tweede en derde cijfer geven secundaire (bijkomende) gevaren aan

Het primaire gevaar komt overeen met de gevarenklasse waarin de stof is ingedeeld.


Letter X voor het GEVI-nummer

Als het GEVI-nummer wordt voorafgegaan door de letter X, betekent dit:

  • De stof reageert gevaarlijk met water

  • Water mag niet zomaar worden gebruikt

  • Watergebruik alleen:

    • met toestemming van deskundigen

    • bij de brandweer: AGS of ROGS


Betekenis van de cijfers (GEVI)

  • 1 – niet in gebruik

  • 2 – vrijkomen van gas door druk of chemische reactie

  • 3 – brandbare vloeistoffen (dampen) en gassen

  • 4 – brandbare vaste stoffen

  • 5 – oxiderende werking (bevordert verbranding)

  • 6 – giftigheid

  • 7 – radioactiviteit

  • 8 – bijtende werking

  • 9 – gevaar voor heftige spontane reactie of ander gevaar

  • 0 – geen bijkomend gevaar


Verdubbeling van cijfers

Verdubbeling van een cijfer betekent een versterking van dat gevaar.

Voorbeeld:

  • 556

    • sterk oxiderende stof

    • giftige stof


Belangrijk om te onthouden

  • GEVI-nummer = gevaar

  • UN-nummer = stof

  • X = gevaarlijk met water

  • Verdubbeling = extra gevaar

  • Bij twijfel: geen water gebruiken


Blanco oranje bord

Bij het vervoer van gevaarlijke stoffen kan aan de voor- en achterzijde van een voertuig een blanco oranje bord worden gevoerd.

Een blanco oranje bord betekent:

  • er worden meerdere soorten gevaarlijke stoffen vervoerd

  • het UN-nummer staat niet op het voertuig, maar

  • het UN-nummer moet verplicht op elke afzonderlijke verpakking vermeld zijn


Leeg en gereinigd voertuig

Wanneer een voertuig:

  • leeg is

  • én gereinigd is

dan moet het oranje bord worden verwijderd of afgedekt.
Zo wordt voorkomen dat hulpverleners verkeerde conclusies trekken.


Tankwagens met meerdere stoffen

Tankwagens met meerdere compartimenten moeten:

  • aan de zijkanten gespecificeerde oranje borden voeren

  • aan de voor- en achterkant een blanco oranje bord

Dit zie je vaak bij tankwagens die:

  • benzine

  • diesel
    vervoeren, bijvoorbeeld richting benzinestations.


Brandstoffen

Voorbeelden brandstoffen

  • Diesel

    • UN 1202

    • GEVI 30

  • Benzine

    • UN 1203

    • GEVI 33


Regelgeving gemengde ladingen (sinds 1997)

Bij gemengde ladingen:

  • benzine (1203)

  • diesel (1202)

  • kerosine (1233)

moet aan de voor- en achterkant alleen nog de stof met het laagste vlampunt worden vermeld.

In de vrachtbrief staat in welk compartiment welke brandstof zit.


Etiketten

Etiketten bij vervoer

Naast het oranje bord is het verplicht om:

  • één of meer gevaarsetiketten te voeren

Deze etiketten geven aan:

  • de gevarenklasse

  • eventuele bijkomende gevaren

Ook kleinverpakkingen in het voertuig moeten deze etiketten dragen.


Meerdere etiketten mogelijk

Op een voertuig of verpakking kunnen:

  • meerdere etiketten voorkomen

Bijvoorbeeld: brandbaar én giftig

Het etiket:

  • met klassenummer → primair gevaar

  • zonder klassenummer → secundair gevaar


Etikettering kleinverpakking

Voor kleinverpakkingen geldt:

  • gebruik van vierkante etiketten

Deze vind je bijvoorbeeld op:

  • flessen spiritus

  • flessen bleekwater

Het vermelden van UN- en GEVI-nummers is:

  • niet verplicht op consumentenverpakkingen


Overige waarschuwingsborden

Daarnaast bestaan er:

  • driehoekige gele borden met zwarte rand

Deze worden gebruikt bij:

  • apparaten met kleine radioactieve bronnen

Deze borden zijn afgeleid van bestaande etiketten.


Belangrijk om te onthouden

  • Blanco oranje bord = meerdere stoffen

  • UN-nummer staat dan op de verpakking

  • Etiketten geven klasse en bijkomende gevaren

  • Binnenvaart gebruikt kegels en lichten

  • Zee-/luchtvervoer heeft andere regels


informatie verkrijgen

Meer over gevaarlijke stoffen

De informatie op:

  • gevaarsidentificatieborden (GEVI-nummers)

  • etiketten met gevarenklassen

geeft de bevelvoerder een eerste indruk van de gevaren bij een incident met gevaarlijke stoffen.

Deze informatie is echter niet voldoende om te bepalen hoe het incident bestreden moet worden.
Daarvoor zijn aanvullende informatiebronnen nodig.


Aanvullende informatiebronnen

Naast borden en etiketten zijn de volgende bronnen beschikbaar:

  • Vervoersdocumenten

  • De vervoerder (chauffeur schipper machinist)

  • ERIC-kaarten en chemiekaartenboek

Deze bronnen geven meer gedetailleerde informatie over:

  • eigenschappen van de stof

  • risico’s

  • bestrijdingsmaatregelen


Belangrijkste vervoersdocumenten

De belangrijkste documenten zijn:

  • Vrachtbrief

  • Verklaring van afzender

  • Gevarenkaart

  • Eventuele ontheffing


Deze documenten geven informatie over:

  • de vervoerde stof(fen)

  • hoeveelheid

  • afzender en bestemming

  • bijzondere voorwaarden of uitzonderingen

Vrachtbrief

Bij het transport van gevaarlijke stoffen moet altijd een vrachtbrief aanwezig zijn.

De vrachtbrief bevat informatie over:

  • de stofnaam

  • de gevarenklasse

  • de hoeveelheid van de vervoerde stoffen

De vrachtbrief is te vinden:

  • in de cabine van een vrachtwagen

  • in de stuurhut van een schip

  • bij de machinist van een trein


ERIC-kaarten

Op de gevarenkaart staan geen maatregelen die de brandweer direct moet nemen.
Daarom zijn de ERIC-kaarten (Emergency Response Intervention Cards) ontwikkeld.

ERIC-kaarten zijn speciaal bedoeld voor:

  • de brandweer

  • de eerste inzet bij incidenten met gevaarlijke stoffen


Inhoud van een ERIC-kaart

Op een ERIC-kaart staat onder andere informatie over:

  • 1. de gevaren van de stof

  • 2. persoonlijke bescherming

  • 3. bronbestrijding

  • maatregelen voor: 1. bestrijding 2. opruimen 3. ontsmetting

  • eerste hulp

Deze informatie helpt bij het veilig en doelgericht optreden.


Chemiekaartenboek

Naast ERIC-kaarten bestaat er ook het chemiekaartenboek.

Dit is: een verzameling kaarten

  • met informatie over veel verschillende chemische stoffen

Inhoud chemiekaartenboek

In het chemiekaartenboek staat per stof informatie over:

  • gevaren

  • risico’s

  • maatregelen voor bestrijding

  • veiligheid voor hulpverleners


Thank you

Brita Tamm

502-555-0152

brita@firstupconsultants.com

www.firstupconsultants.com