Natuurwetenschappen en röntgenstraling

• New lesson editor
• Nask / Biologie
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 1

Natuurwetenschappen om ons heen

Leerdoel

Je kunt beschrijven waar natuurwetenschappen over gaan.
Je kunt met voorbeelden het verschil tussen natuurkunde en scheikunde uitleggen.
Je kunt uitleggen hoe röntgenstraling gebruikt wordt.

Welke woorden passen bij natuurwetenschappen?

Gebruik de antwoorden als start: woorden als natuur, proef, meten, licht, warmte, dieren, stoffen of onderzoek passen goed. Koppel daarna terug aan het leerdoel.

Wat is wetenschap?

Wetenschap is het verzamelen van kennis over de wereld om ons heen.

Die kennis ontstaat door goed te kijken, te meten, te onderzoeken en te testen.

Mensen gebruiken die kennis ook in het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij techniek, gezondheid en vervoer.

Wat zijn natuurwetenschappen?

• Natuurwetenschappen richten zich op de natuur

• Ze onderzoeken hoe dingen in de natuur werken

• Voorbeelden: licht, warmte, groei, stoffen en beweging

Levende en niet-levende natuur

Biologie

• Gaan over niet-levende natuur

• Bijvoorbeeld: licht, geluid, elektriciteit en stoffen

• Ook veranderingen van materialen

• Gaat over levende natuur

• Bijvoorbeeld: mensen, planten, dieren

• Ook groei, voeding en voortplanting

Natuurkunde en scheikunde

Voorbeelden uit de natuurkunde

• Bliksem

• Elektriciteit via zonnepanelen

• De remweg van een scooter

• Het smelten van kaarsvet

• Het roesten van een spijker

Gebruik deze voorbeelden om te laten zien dat natuurwetenschappen niet alleen in een labo bestaan, maar ook in gewone situaties. Kondig aan dat sommige voorbeelden straks bij natuurkunde horen en andere bij scheikunde.

Natuurkunde

Natuurkunde onderzoekt verschijnselen zoals kracht, beweging, elektriciteit, licht en warmte.

Voorbeelden:

• bliksem

• elektriciteit via zonnepanelen

• de remweg van een scooter

Scheikunde

Scheikunde gaat over stoffen en over hoe stoffen kunnen veranderen.

Voorbeelden:

• kaarsvet dat smelt

• een spijker die roest

• hout dat verbrandt

Verschil tussen natuurkunde en scheikunde

Natuurkunde

• Kijkt naar stoffen en stofveranderingen

• Er kunnen nieuwe stoffen ontstaan

• Bijvoorbeeld bij roesten en verbranden

• Kijkt naar werking en gedrag van materialen

• Bijvoorbeeld beweging, stroom en straling

• De stof zelf blijft vaak dezelfde

Scheikunde

Vereenvoudig voor A1/A2: natuurkunde = hoe iets werkt of beweegt; scheikunde = waar iets van gemaakt is en hoe stoffen veranderen.

Welk voorbeeld hoort bij natuurkunde?

A

roesten

B

remweg

C

verbranden

D

smelten

De remweg van een scooter gaat over beweging en kracht. De andere opties gaan over stoffen en stofveranderingen.

Vul de woorden in

Biologie gaat over levende natuur. Natuurkunde en scheikunde gaan over niet-levende natuur. Bij natuurkunde kijk je vaak naar beweging en elektriciteit. Bij scheikunde kijk je naar stoffen en veranderingen daarvan.

levende natuur

niet-levende natuur

beweging

stoffen

botten

warmte

planten

straling

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk terug uit de vorige slides. Let op het verschil tussen levende en niet-levende natuur.

Röntgen ontdekt straling

• Wilhelm Conrad Röntgen ontdekte in 1895 röntgenstraling

• Deze straling is onzichtbaar

• Het was een belangrijke ontdekking in de natuurkunde

Eigenschappen van röntgenstraling

• Röntgenstraling kun je niet zien

• De straling kan door papier en karton heen

• Botten houden de straling sterk tegen

• Zachte delen van het lichaam houden minder straling tegen

Hoe ontstaat een röntgenfoto?

Röntgenstraling gaat door het lichaam heen.

Zachte delen laten meer straling door, botten minder.

Daardoor ontstaan verschillen op de foto en zijn botten wit zichtbaar.

Benadruk dat 'wit' op de foto betekent dat daar minder straling doorheen kwam. Houd de uitleg eenvoudig en visueel.

Veilig omgaan met röntgenstraling

Röntgenstraling kan schadelijk zijn voor het lichaam.

Daarom wordt deze straling alleen gebruikt als dat nodig is, bijvoorbeeld om botten te bekijken na een val of ongeluk.

Waarom zijn botten wit op een röntgenfoto?

A

Botten geven licht

B

Botten houden straling tegen

C

Botten zijn zacht

D

Botten worden warm

Test begrip van het mechanisme: wit betekent dat daar minder straling doorheen kwam.

Vul de woorden in

Röntgenstraling is onzichtbaar. De straling kan door papier en karton heen. Botten houden de straling sterk tegen. Daarom zijn botten wit zichtbaar op de foto.

onzichtbaar

papier

Botten

wit

zilver

water

huid

zichtbaar

De tekst volgt de uitleg uit de röntgenslides stap voor stap.

Tijdelijke veranderingen

• Sommige veranderingen zijn tijdelijk

• Een stof of voorwerp kan later weer teruggaan

• Voorbeelden: metaal zet uit en krimpt, water verandert van fase

Metaal en temperatuur

• Bij warmte zet metaal uit

• Bij afkoeling krimpt metaal

• Dit is een tijdelijke verandering

• Het metaal blijft dezelfde stof

Faseveranderingen van water

• vloeibaar water

• ijs

• waterdamp

Belangrijk

• Er ontstaat geen nieuwe stof

• Het blijft steeds water

• Daarom is dit een tijdelijke verandering

Water kan veranderen in

Blijvende veranderingen

• Sommige veranderingen zijn blijvend

• Bij het verbranden van hout ontstaan nieuwe stoffen

• Voorbeelden: houtskool, as en rook

Natuurkundige of scheikundige verandering?

Natuurkundige verandering

• omkeerbaar

• geen nieuwe stof

• voorbeelden: uitzetten van metaal, ijs dat smelt

Scheikundige verandering

• blijvend

• nieuwe stof of stoffen

• voorbeelden: roesten, verbranden

Sluit hier de lesinhoud samen: bij natuurkunde gaat het vaak om werking, beweging en omkeerbare veranderingen; bij scheikunde om stoffen en blijvende stofveranderingen.

Welke verandering is scheikundig?

A

ijs smelt

B

metaal krimpt

C

hout verbrandt

D

water kookt

Bij verbranden ontstaan nieuwe stoffen. De andere voorbeelden zijn omkeerbaar en blijven dezelfde stof.

Vul de woorden in

Een natuurkundige verandering is omkeerbaar. Er ontstaat dan geen nieuwe stof. Een scheikundige verandering is vaak blijvend. Dan ontstaan nieuwe stoffen, zoals bij verbranden.

natuurkundige

nieuwe stof

scheikundige

nieuwe stoffen

tijdelijke

waterdamp

botten

elektriciteit

Laat leerlingen het verschil in eigen woorden herhalen na het invullen.

Waarom is smelten anders dan verbranden?

Bespreek dat water in alle fasen dezelfde stof blijft, terwijl bij verbranden nieuwe stoffen ontstaan zoals as, rook en houtskool.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld verschil tussen natuurkunde en scheikunde, of hoe röntgenfoto's werken.

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, uitleg met botten, vergelijking tussen veranderingen.

Welk deel vond jij nog lastig?

Reflectie op moeilijkheden. Gebruik antwoorden om kort terug te blikken vóór de begrippenslides.

Begrippen

wetenschap - kennis verzamelen over de wereld door te onderzoeken

natuurwetenschappen - wetenschappen die de natuur onderzoeken

biologie - wetenschap over levende natuur

natuurkunde - wetenschap over licht, warmte, kracht, beweging en elektriciteit

scheikunde - wetenschap over stoffen en veranderingen van stoffen

röntgenstraling - onzichtbare straling die door sommige materialen heen kan

röntgenfoto - foto waarop binnenin het lichaam, vooral botten, zichtbaar wordt

Begrippen

tijdelijke verandering - verandering die weer terug kan gaan

blijvende verandering - verandering die niet vanzelf teruggaat

natuurkundige verandering - omkeerbare verandering zonder nieuwe stof

scheikundige verandering - blijvende verandering waarbij nieuwe stoffen ontstaan

uitzetten - groter worden door warmte

krimpen - kleiner worden door afkoeling

faseverandering - overgang tussen vaste stof, vloeistof en gas

Aan de slag

In magister Learn staat de tekst en opdrachten onder: Mavo 1 exact

• Lees de tekst: Wat zijn natuurwetenschappen

• Neem de blauwe woorden over en leg deze uit in je schrift

• Maak in Magister learn: Opdrachten 1. Wat zijn natuurwetenschappen

• Dat is Huiswerk voor de volgende les