§2.5 Erosie en sedimentatie

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

§2.5 Erosie en sedimentatie

Verwering

(Fysische) mechanische verwering: 

• Vorstverwering

• Insolatie

• Biologische verwering

 Chemische verwering:

• H₂O -> oplossen

• CO₂ -> oplossen in zuur water

• O₂ -> oxideren

Invloed van het klimaat

Lesdoelen

• Verschillende vormen van massabewegingen noemen;

• Uitleggen hoe transport van het gesteente na verwering plaatsvindt;

• Een relatie leggen tussen de locatie in het stroomgebied, de stroomsnelheid van een rivier en de processen die daarbij optreden;

• Voorbeelden noemen van landschapsvormen die ontstaan als gevolg van sedimentatie. 

https://cdn.jwplayer.com/previews/lcc2TUx8 

Maar hoe kan dit? en welke vormen van massabewegingen zijn er?

1. Massabeweging = verplaatsen van gesteente

Massabewegingen

Massabewegingen zorgen

ervoor dat verweerd

materiaal langs de

helling naar beneden

beweegt.

Zwaartekracht

Zwaartekracht is verantwoordelijk voor

massabewegingen

Hoe noemen we dit materiaal?

Verweringsmateriaal

Massabewegingen

1.  Vallend gesteente 

2. Rotsmassa 

3. Puinhelling

4. Modderstroom

5. 
   
   

Losse stenen van verschillende omvang rollen en glijden naar beneden

Grote rotsmassa glijdt over een helling naar beneden

Een verweringslaag bestaande uit klei / zand raakt verzadigd met water en stroomt naar beneden

Welke massabeweging?

Factoren:

Hellingshoek

Hoeveelheid vocht

Kenmerken van het gesteente (grootte, gewicht, vorm)

ronde stenen rollen beter dan hoekig. 

Puinhelling

Verweringsmateriaal valt door de zwaartekracht naar beneden. 

Een puinhelling is 

enorm veel los verweringsmateriaal langs een bergwand, dat vaak onstabiel is. 

Herken je hier iets van?

Puinhelling rechts

Klimaatverandering

Aardverschuiving

Blatten 

(Zwitserland) 

Transport van verweringsmateriaal

hoe?

Erosie 

Rivieren

Bovenloop en middeloop schuurt het het landschap uit. verticale  erosie loop over tot horizontale -> sedimentatie.

Dal uitgesleten (erosie door gletsjer (U-dal))

Dal uitgesleten (erosie door rivier (V-dal))

In bergen is de stroomsnelheid van een rivier groot (door groot verhang). Hoge stroomsnelheid zorgt voor het transport van zware sedimenten (stenen, keien). Rivier beladen met puin heeft een schurende werking langs de oevers en de bodem

IJs

Wind erosie 

aride zones

4. Zee

Erosie door:

IJs: Glaciale erosie

Smeltwater: Fluvioglaciale erosie

Wind: Eolische erosie

Rivier: Fluviatiele erosie

Zee: Mariene erosie

Zet de transporteurs in volgorde van te vervoeren korrelgrootte van groot naar klein.

IJs → Smeltwater → Rivier → Zee → Wind

IJs – Glaciale erosie

→ kan de allergrootste blokken vervoeren (keien, rotsblokken, morene)

Smeltwater – Fluvioglaciale erosie

→ zeer snel stromend water, kan grote stenen en grind vervoeren

Rivier – Fluviatiele erosie

→ kan grind, zand en kleinere stenen meenemen

Zee – Mariene erosie

→ vooral zand en schelpen, soms fijn grind

Wind – Eolische erosie

→ alleen zeer fijn materiaal zoals zand en löss (silt)

Aan de slag

Opdracht 1, 2, 3 en 4

Zo verder met laatste uitleg §3.5 

5

minute

00

second

+30 s

Sedimentatie in de middenloop en benedenloop 

Hoe ontstaan deze meanders?

Hoefijzermeer

Sedimentatie

Lage stroomsnelheid

Erosie

Buitenbocht

Binnenbocht

Hoge stroomsnelheid

Deel

Proces

Benedenloop

Middenloop

Bovenloop

Sedimentatie

Erosie

Verwering

Benedenloop

Middenloop

Bovenloop

Zwitserland

Duitsland

Nederland

Fasen van erosie en sedimentatie

Einde rivier

Delta                  of               Estuarium

Delta

Estuarium

Delta:

• stroomsnelheid rivier stopt (door zee)

• Al het sediment zakt naar de bodem

• door ophoping ontstaat nieuw land

Estuarium:

• Hoge stroomsnelheid langs kust, sediment wordt meegenomen

of

• bij vloed dringt zeewater de rivier in

Aan de slag / thuis

Opdracht 1, 2, 3 en 4

Afsluiting -> lesdoelen

Lesdoelen

• Verschillende vormen van massabewegingen noemen;

• Uitleggen hoe transport van het gesteente na verwering plaatsvindt;

• Een relatie leggen tussen de locatie in het stroomgebied, de stroomsnelheid van een rivier en de processen die daarbij optreden;

• Voorbeelden noemen van landschapsvormen die ontstaan als gevolg van sedimentatie. 

5

minute

00

second

+30 s

Lesdoelen

1. Verschillende vormen van massabewegingen noemen

Voorbeelden van massabewegingen zijn aardverschuivingen, modderstromen en puin/steenlawines. Deze bewegingen ontstaan door zwaartekracht, vaak onder invloed van water of steile hellingen.

2. Uitleggen hoe transport van het gesteente na verwering plaatsvindt

Na verwering wordt het losse gesteente vervoerd door water, wind, ijs of zwaartekracht. Dit transport verplaatst het materiaal van hoge naar lagere gebieden.

Lesdoelen

3. Een relatie leggen tussen de locatie in het stroomgebied, de stroomsnelheid van een rivier en de processen die daarbij optreden

In de bovenloop van een rivier is de stroomsnelheid hoog en overheerst erosie. In de midden- en benedenloop neemt de snelheid af en vinden vooral transport en sedimentatie plaats.

4. Voorbeelden noemen van landschapsvormen die ontstaan als gevolg van sedimentatie

Voorbeelden van landschapsvormen door sedimentatie zijn delta’s, estuariums en zandbanken. Deze ontstaan doordat een rivier zijn meegevoerde materiaal afzet wanneer de stroomsnelheid afneemt.