TZ Thema 2 ZV heelkunde hoofdstuk 2 urologie (prostaat)

• New lesson editor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs

ZV met heelkundige ingreep: urologie

Sylvester Vanden Eede

21/11/2025

Urologie

Hoofdstuk 2

Lesdoelen

Aan het einde van de les kan de student:

• De bouw en functie van de prostaat uitleggen

• Prostatitis, BPH en prostaatcarcinoom onderscheiden op basis van symptomen

• Diagnostiek en behandeling van prostaataandoeningen toepassen op een casus

• Verpleegkundige observaties en interventies bepalen bij prostaataandoeningen

Wat is de functie van de prostaat?

De prostaat produceert een melkachtig vocht dat zorgt voor de beweeglijkheid van de spermatozoa (zaadcellen)

Welke aandoeningen van de prostaat ken je al?

Waar kun je anatomisch de prostaat lokaliseren?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.1 Anatomie en fysiologie van de prostaat

• Prostaat = kastanjegrote klier, onder de blaas en rond het eerste deel van de urethra

• Bestaat uit klieren, bindweefsel en spiervezels, omgeven door kapsel

• Produceert prostaatvocht (20-30% van het sperma) ==> essentieel voor bewegelijkheid van zaadcellen

• Speelt een rol in de sluiting van de blaashals via interne sfincter-functie

• De grootte neemt toe onder invloed van testosteron.

==> De vergroting bij het ouder worden = fysiologisch, en niet onder invloed van testosteron.

Prostaat = voorstanderklier, grootte van een kastanje

Ligging: onder de blaas, rond eerste deel van de urethra

Bestaat uit klieren, bindweefsel en spiervezels, omgeven door kapsel

Produceert prostaatvocht (20-30% van het sperma) è essentieel voor bewegelijkheid van zaadcellen

Ondersteunt de blaashals en draagt bij aan de sluiting van de blaas (interne sfincter)

Groei beïnvloed door testosteron; toename met ouder worden is fysiologisch

Anatomie ligging prostaat

Wat is prostatitis?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.2 Omschrijving van de meest voorkomende prostaatproblemen

• Prostatitis

Ontsteking van de prostaat, vaak door urine die achterblijft in de blaas/urinewegen. Meestal te behandelen met AB

Voor wat staat de afkorting BPH?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.2 Omschrijving van de meest voorkomende prostaatproblemen

• Benigne prostaathypertrofie (BPH)

Goedaardige vergroting van de prostaat (zie 5.3)

5 Aandoeningen van de prostaat
5.2 Omschrijving van de meest voorkomende prostaatproblemen

• Prostaatcarcinoom

Kwaadaardige tumor (zie 5.4)

Wat gebeurt er met de urethra bij prostaatCA of BPH?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: omschrijving

• Veel mannen krijgen prostaatvergroting tijdens het natuurlijke verouderingsproces = goedaardig

• Gevolg toename prostaatvolume ==> obstructie urethra ==> mictieklachten

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: symptomen

• Obstructief = ledigingsfase

  • Moeite met op gang komen urine

  • Trage urinestroom

  • Nadruppelen

  • Onvolledige blaaslediging = retentie

• Irritatief = vulfase

  • Frequentie / pollakisurie

  • Nycturie

  • Urgency

  • Urge-incontinentie

Urgency: aandrang- dringens, pots opkomende sterke drang te moeten plassen

Urge-incontinentie = urineverlies omwille van te laat op het toilet

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: diagnosestelling

= Onderzoeken gericht op uitsluiten prostaatcarcinoom:

• Rectaal toucher (PPA):

  • Goedaardig: groot, soepel, glad

  • Verdacht: Nodules/verhardingen ==> verder onderzoek (MRI)

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: diagnosestelling

= Onderzoeken gericht op uitsluiten prostaatcarcinoom:

• Bloedonderzoek:

  • PSA (Prostaat Specifiek Antigeen):

    • Stijgt bij ouder worden

    • Niet enkel gestegen bij carcinoom

    • Ook bij prostatitis, BPH, retentie

Uitgedrukt in nanogram/milliliter

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: diagnosestelling

= Onderzoeken gericht op uitsluiten prostaatcarcinoom:

• Uroflowmetrie:

  • Meten plaspatroon en plassnelheid

  • Hoeveelheid urine die per seconde wordt uitgeplast

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: diagnosestelling

= Onderzoeken gericht op uitsluiten prostaatcarcinoom:

• Transrectale echografie:

  • Bij vermoeden van maligniteit

  • Volume prostaat wordt gemeten

  • Verdachte zones in beeld brengen

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: diagnosestelling

= Onderzoeken gericht op uitsluiten prostaatcarcinoom:

• Biopsie:

  • Tijdens de transrectale echo

Veiligste methode

Wat waren opnieuw de symptomen van BPH?

Welke behandelingen ken je al voor BPH?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: behandeling

• Transurethrale resectie van de prostaat (TURP):

  • Rectoscoop via urethra ==> prostaatweefsel wordt ‘weggeschraapt’ tot aan kapsel

  • Na ingreep: driewegsonde met continu spoeling

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: behandeling

• Open prostatectomie bij te grote prostaten:

  • Millinoperatie: open procedure waarbij prostaatweefsel wordt verwijderd. Prostaat op zich blijft dus zitten in het abdomen

5 Aandoeningen van de prostaat
5.3 BPH: verwikkelingen POSTOP

• Bloedingen (==> spoelen, klontervorming)

• Urethra- of blaashalsvernauwing: door littekenvorming

• Infecties

• Incontinentie

• Retrograde ejaculatie

• TUR-syndroom: verstoring zoutbalans lichaam: verwardheid, hoofdpijn, nausea

Retrograde ejaculatie: is een medische aandoening waarbij het sperma tijdens een orgasme niet via de plasbuis naar buiten komt, maar terugvloeit naar de urineblaas. Volksmond: droog klaarkomen.

Watervergiftiging (Hyponatriëmie): De traditioneel gebruikte spoelvloeistoffen hebben een zeer laag zoutgehalte (ze zijn hypo-osmolair). Wanneer grote hoeveelheden hiervan in het bloed terechtkomen, wordt het bloed verdund. Dit leidt tot een gevaarlijke daling van het natriumgehalte in het bloed (een toestand die hyponatriëmie wordt genoemd).

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: omschrijving

• Kwaadaardige tumor, ontstaat meestal aan de rand van de prostaat

• Meest frequente kanker bij mannen in Westerse landen

Prostaatkanker is de meest voorkomende kanker bij mannen in Vlaanderen en België.

Aantal nieuwe gevallen (Incidentie): In 2023 werden in het Vlaamse Gewest 8.236 nieuwe gevallen van prostaatkanker geregistreerd.

Per 100.000 mannen: In 2023 waren er in het Vlaamse Gewest 246 nieuwe gevallen van prostaatkanker per 100.000 mannen.

Stichting Kankerregister (Belgian Cancer Registry, BCR).

Wat zijn de beïnvloedende factoren bij prostaatCA?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: oorzaken en beïnvloedende factoren

• Hoge leeftijd

• Westerse leefstijl/ geografische factoren

• Erfelijk

• Oorzaak niet volledig bekend

• Borstkanker

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: symptomen

• Vroege fase:

  • Vaak geen klachten

  • Mictieproblemen

  • Brandend gevoel

  • Retentie

• Gevorderde fase (meta’s):

  • Rugpijn / botpijn

  • Oedeem in benen

  • Gewichtsverlies, malaise

Oedeem:

-Kan door lymfeoedeem bij metastasen

-Of door beklemming van grote bloedvaten (V. femoralis, iliacale vaten,…) in het klein bekken waardoor er terugstroom bemoeilijkt wordt.

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: diagnosestelling

• Rectaal toucher

• PSA

• PCA3- test: zeer specifiek voor prostaatkanker (urinetest)

• Uroflowmetrie

• Echo + biopsie

• MRI/CT/Botscan

PCA3: na PPA ==> prostaalcellen komen door druk van PPA in de klierbuisjes en zo in de urine terecht.

Voor wat stond PSA terug?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: Stadiëring

Volgens TNM classificatie

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: Stadiëring

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: stadiëring

T1    de meeste prostaat carcinomen ontstaan in de perifere zone, met een classificatie T1.
T2    wanneer ze als een uitstulping palpabel zijn bij rectaal toucher spreken we van T2.
T3    wanneer het kapsel is aangedaan spreken we van T3. 
T4    wanneer naast het kapsel nog andere structuren aangedaan zijn zoals de zaadbuisjes, spreken we van T4.

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: behandeling

• Wait and see = actief toezicht (bij oudere ZV, traag groeiende tumoren)

• Chirurgie: radicale prostatectomie

• Radiotherapie: inwendig / uitwendig

• Hormonale therapie:

  • Medicamenteus

  • Chirurgie: orchidectomie = stilleggen testosteron

• Chemotherapie

Wat wordt er allemaal verwijderd bij een radicale prostatectomie?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: radicale prostatectomie

= Chirurgisch verwijderen van de volledige prostaat bij carcinoom

• Vaak worden ook:

  • Zaadblaasjes verwijderd

  • Lymfeklieren (omliggend)

• Doel: alle kankercellen verwijderen!

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: radicale prostatectomie: indicatie

• Prostaatcarcinoom: T1-T3

• Gezonde, relatief jonge patiënt

• Bij agressieve tumoren soms in combinatie met andere therapieën

Wat zijn de voordelen van robotchirurgie?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: radicale prostatectomie: technieken

• Open prostatectomie (retropubisch)

• Laparoscopische prostatectomie

• RALP = meest nauwkeurig, minder bloedverlies, sneller herstel

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: radicale prostatectomie: PEROP aandachtspunten

• Blaas wordt gescheiden van prostaat

• Prostaat + zaadblaasjes worden verwijderd

• Anastomose tussen blaas en urethra

• Blaaskatheter

Welke complicaties kunnen er optreden POSTOP?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: radicale prostatectomie: complicaties

Kortetermijn:

• Bloedverlies

• Infecties

• Lekkage anastomose

• Pijn en blaasspasmen

Langetermijn:

• Stressincontinentie

• Erectiestoornissen

• Littekenweefsel ==> vernauwing urethra

Welke VPK-aandachtspunten zijn er bij iemand die een RALP heeft ondergaan?

5 Aandoeningen van de prostaat
5.4 Het prostaatcarcinoom: radicale prostatectomie: POSTOP VPK aandachtspunten

• Sondezorg: observatie urine, lekkage, kleur, hoeveelheid

• Wondzorg

• Pijnbeleid

• Bewaken mictiepatroon na verwijderen blaaskatheter

• Educatie:

  • Bekkenbodemspieroefeningen

  • Omgaan met incontinentie / erectiestoornissen

  • Psychische ondersteuning bij veranderde seksuele functie

Casus prostaatproblematiek

1. Verdeel jullie in 5 groepjes van 2 en 1 groep van drie

2. Lees de casus aandachtig

3. Los de bijhorende vragen op in duo

4. Let op de tijd

5. Vragen? Steek je hand op!

10

minute

00

second

+30 s

Lesdoelen

Aan het einde van de les kan de student:

• De bouw en functie van de prostaat uitleggen

• Prostatitis, BPH en prostaatcarcinoom onderscheiden op basis van symptomen

• Diagnostiek en behandeling van prostaataandoeningen toepassen op een casus

• Verpleegkundige observaties en interventies bepalen bij prostaataandoeningen

Thanks for the attention