Presentatie_Biologische_feedback_3DAF


TERUGKOPPELING

Het organisme

als systeem

Van prikkel tot reactie • feedback • bloedsuiker • waterhuishouding

4DF

BV2_06.20

Bloom: begrijpen

Focus – p. 18–35

1

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNatuurwetenschappenSecundair onderwijsTechnisch secundair onderwijsLeerjaar 3

This lesson contains 22 slides, with text slides.

time-iconLesson duration is: 100 min
Report this lesson

Items in this lesson


TERUGKOPPELING

Het organisme

als systeem

Van prikkel tot reactie • feedback • bloedsuiker • waterhuishouding

4DF

BV2_06.20

Bloom: begrijpen

Focus – p. 18–35

1

DOELEN

Wat moet je na dit hoofdstuk kunnen?



1 Stabiliteit

Ik leg uit waarom stabiliteit belangrijk is voor een organisme.



2 Feedback

Ik leg aan de hand van een schema uit hoe biologische feedback werkt.



3 Hormonen

Ik illustreer de functie van hormonen bij biologische feedback.

Vandaag draait het dus vooral om VERKLAREN, niet om losse begrippen uit het hoofd leren.

Sterk = je kunt hetzelfde principe herkennen en uitleggen in een nieuwe situatie.

2

VOORKENNIS

Startvraag: hoe blijft je lichaam “in balans”?

Je loopt 10 minuten hard. Wat verandert er in je lichaam?

  • lichaamstemperatuur

  • hartslag

  • ademhaling

  • bloedsuikerspiegel / energiebehoefte



DENK – DUO – DEEL

Welke veranderingen moet je lichaam daarna opnieuw bijsturen?


Hoe “weet” je lichaam dat er iets veranderd is?

→ Dit vermogen om veranderingen waar te nemen en bij te sturen is de kern van dit hoofdstuk.

3

FOCUS 1

1. Het organisme als systeem



Een organisme is een open systeem

Het wisselt voortdurend stoffen, energie en informatie uit met de omgeving.



Toch moeten bepaalde waarden stabiel blijven

Niet exact constant, maar binnen grenzen waarbinnen cellen en organen goed kunnen functioneren.



Daarom is regeling nodig

Een verandering wordt waargenomen → verwerkt → er volgt een reactie die de verandering bijstuurt.


TEKENING / SCHEMA

Voeg hier je tekening van “organisme als systeem” toe.

4

KERNSCHEMA

De basis van elk regelsysteem


PRIKKEL /

VERANDERING


RECEPTOR


VERWERKING


REACTIE


EFFECT

De reactie heeft invloed op de oorspronkelijke verandering.

feedback / terugkoppeling

5

FOCUS 2

2. Van prikkel tot receptor bij dieren



PRIKKEL

Een verandering in of buiten het organisme die door een receptor kan worden waargenomen.



RECEPTOR

Een gespecialiseerde cel of structuur die gevoelig is voor een bepaalde soort prikkel.


TEKENING / SCHEMA

Plaats hier voorbeelden uit Focus: prikkel + passende receptor.

Controleer jezelf

Is “zweten” een prikkel, receptor of reactie? Motiveer.

→ Niet alleen benoemen: je moet kunnen uitleggen waarom.

6

FOCUS 3

3. Van receptor tot reactie bij dieren


RECEPTOR


SIGNAAL


VERWERKING


UITVOERDER


REACTIE



Snelle regeling

Via het zenuwstelsel: signalen worden snel doorgegeven naar spieren of klieren.



Regeling via hormonen

Hormonen worden via het bloed vervoerd en beïnvloeden specifieke doelcellen/-organen.

Beide manieren kunnen bijdragen aan het handhaven van stabiliteit.

7

verlengde instructie?

--> oefeningen boek tem blz 23.

BEGRIJPEN

Wat bedoelen we met feedback?

Bij feedback beïnvloedt het gevolg van een reactie opnieuw de oorspronkelijke verandering.



NEGATIEVE FEEDBACK

De reactie werkt de oorspronkelijke verandering tegen. Daardoor beweegt de waarde opnieuw richting het normale bereik.



Denkvraag

Waarom is negatieve feedback geschikt om stabiliteit te bewaren?

Voorbeeld dat we volledig uitwerken: de bloedsuikerspiegel.

8

FOCUS 4

4. Feedbacksysteem bij dieren: bloedsuikerspiegel --> diabetes?

TEKENING / SCHEMA

Plaats hier het schema uit je cursus met pancreas, insuline/glucagon, lever en doelcellen.



Na een maaltijd

De hoeveelheid glucose in het bloed stijgt.



Tijdens vasten / inspanning

De hoeveelheid glucose in het bloed kan dalen.



Regelvraag

Hoe zorgt het lichaam ervoor dat de bloedsuikerspiegel opnieuw richting het normale bereik gaat?

9

BLOEDSUIKER

Als de bloedsuikerspiegel stijgt…


BLOEDGLUCOSE

STIJGT


PANCREAS

REAGEERT


INSULINE


CELLEN / LEVER

NEMEN GLUCOSE OP


BLOEDGLUCOSE

DAALT

Insuline is hier een signaalstof: het hormoon helpt de reactie van doelcellen sturen.



KERN

De reactie werkt de oorspronkelijke stijging tegen → negatieve feedback.

10

BLOEDSUIKER

Als de bloedsuikerspiegel daalt…


BLOEDGLUCOSE

DAALT


PANCREAS

REAGEERT


GLUCAGON


LEVER GEEFT

GLUCOSE VRIJ


BLOEDGLUCOSE

STIJGT

Ook hier werkt de reactie de oorspronkelijke verandering tegen.



VERGELIJK

Insuline en glucagon hebben een tegengesteld effect, maar dienen hetzelfde doel: stabiliteit.

11

lees de tekst in google classroom en vat samen+leg uit. Wat is diabetes?

TOEPASSING

Menu: diabetes



Wat loopt er mis?

Bij diabetes is de regeling van de bloedsuikerspiegel verstoord. Daardoor blijft de glucoseconcentratie in het bloed onvoldoende binnen het normale bereik.



Redeneervraag

Op welke plaats(en) in het feedbackschema kan de regeling verstoord zijn?

Werk vanuit het schema — niet vanuit losse definities.

Laat leerlingen hun antwoord aanduiden op het feedbackschema.

13

FOCUS 5

5. Van prikkel tot receptor bij planten

Planten hebben geen zenuwstelsel zoals dieren, maar ze nemen wél veranderingen waar en reageren erop.



Mogelijke veranderingen

licht • zwaartekracht • aanraking • waterbeschikbaarheid • temperatuur



Belangrijk

Ook bij planten kun je denken in dezelfde keten: verandering → waarneming → verwerking → reactie.

TEKENING / SCHEMA

Voeg hier een plantvoorbeeld uit Focus toe.

14

FOCUS 6

6. Van receptor tot reactie bij planten


VERANDERING


WAARNEMING


SIGNAAL


REACTIE


EFFECT

De reactie kan bijvoorbeeld bestaan uit een verandering in groei, stand van huidmondjes of watertransport.



TRANSFER

Kun je in een plantenvoorbeeld dezelfde onderdelen terugvinden als bij een dier?

15

FOCUS 7

7. Feedbacksysteem bij planten: waterhuishouding

TEKENING / SCHEMA

Plaats hier het schema van de waterhuishouding / huidmondjes uit je cursus.



Probleem

Een plant verliest water door verdamping.



Regeling

De plant kan reageren zodat verder waterverlies wordt beperkt.



Denkvraag

Welke stap in dit systeem komt overeen met “reactie” en welk effect heeft die op de oorspronkelijke verandering?

16

TRANSFER

Dier versus plant: hetzelfde principe?


Onderdeel

Bloedsuikerspiegel

Waterhuishouding plant

→ Het concrete mechanisme verschilt, maar het regelprincipe blijft herkenbaar.

17

SYNTHESE

Synthese: één schema om alles te begrijpen


VERANDERING


RECEPTOR


VERWERKING


REACTIE


BIJSTURING

STABILITEIT

negatieve feedback

Kun je dit schema uitleggen zonder je cursus?

18

ZELFREGULEREND PAD

Test jezelf



A BASIS

1. Leg uit waarom stabiliteit belangrijk is.


2. Benoem de onderdelen van een feedbackschema.


3. Leg uit wat negatieve feedback betekent.



B OP NIVEAU

Leg de regeling van de bloedsuikerspiegel stap voor stap uit en gebruik de hormonen correct.



C STERK

Analyseer een onbekend feedbacksysteem en verklaar hoe het systeem stabiliteit probeert te herstellen.

Klaar? Controleer met je planfiche welk criterium je al zelfstandig kunt aantonen.

19

AFSLUITEN

Exit ticket

Beantwoord zonder cursus:



1

Waarom is biologische feedback belangrijk voor een organisme?



2

Leg in één keten uit hoe een stijgende bloedsuikerspiegel wordt bijgestuurd.



3

Welke functie heeft een hormoon in een feedbacksysteem?

Zelfcheck: ○ nog onzeker ○ op niveau ○ ik kan dit uitleggen aan iemand anders

20