Herhaling Nederlands: taalregels

Herhaling Nederlands

1 / 36
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 36 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Herhaling Nederlands

Deze les is een compacte herhaling voor vmbo-kader 3. De nadruk ligt op kort uitleggen en daarna oefenen per onderwerp.

Leerdoel

Ik kan woordsoorten, werkwoordsvormen, zinsdelen, werkwoordspelling, leestekens, samenstellingen, verwijswoorden en synoniemen herkennen en goed toepassen.

This item has no instructions

Woordsoorten: korte uitleg

  • Werkwoord: zegt wat iemand doet of wat er gebeurt.

  • Zelfstandig naamwoord: een mens, dier, ding of begrip.

  • Lidwoord: de, het of een.

  • Bijvoeglijk naamwoord: vertelt iets extra's over een zelfstandig naamwoord.


Benadruk dat leerlingen eerst moeten kijken welk woord iets doet, welk woord een ding of persoon noemt, en welke woorden daarbij horen.

Woordsoorten oefenen

  1. Benoem in de zin De kleine baby slaapt rustig het werkwoord.

  2. Benoem in de zin Mijn broer koopt brood het zelfstandig naamwoord.

  3. Schrijf het lidwoord op in Het oude huis staat leeg.

  4. Welk woord is het bijvoeglijk naamwoord in een mooie tekening?

  5. Benoem alle vier de woordsoorten in De aardige meester helpt.

  6. Maak zelf een zin met een lidwoord, een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord.

This item has no instructions

Welk woord is het bijvoeglijk naamwoord?

A

hond

B

snelle

C

De

D

rent

Sluit aan bij het voorbeeld: De snelle hond rent naar huis.

Woordsoorten invullen

In de zin De aardige meester helpt, is meester het zelfstandig naamwoord. Het woord helpt is het werkwoord. aardige zegt iets extra's over meester.

De
meester
helpt
aardige
een
loopt
huis
oude

Leerlingen koppelen de vier woordsoorten aan het voorbeeld van de oefenslide.

Werkwoordsvormen: korte uitleg

  • Persoonsvorm: het werkwoord dat verandert bij een andere tijd of een ander onderwerp.

  • Heel werkwoord: de hele vorm, vaak eindigend op -en.

  • Voltooid deelwoord: meestal met ge-, zoals gemaakt of gelopen.

  • Voorbeeld: Ik heb gefietst.

- persoonsvorm: heb

- voltooid deelwoord: gefietst

- heel werkwoord: fietsen

Laat zien dat je de persoonsvorm vaak vindt door de zin in een andere tijd te zetten.

Werkwoordsvormen oefenen

  1. Benoem de persoonsvorm in Wij lopen naar school.

  2. Benoem het heel werkwoord van Ik schreef een brief.

  3. Benoem het voltooid deelwoord in Zij heeft haar tas gepakt.

  4. Schrijf van werkt het heel werkwoord op.

  5. Benoem in De kinderen hebben buiten gespeeld de persoonsvorm en het voltooid deelwoord.

  6. Maak zelf een zin met een persoonsvorm en een voltooid deelwoord.

This item has no instructions

Wat is het heel werkwoord van schreef?

A

schreef

B

schrijven

C

geschreven

D

schrijft

Test het verschil tussen persoonsvorm, heel werkwoord en voltooid deelwoord.

Werkwoordsvormen invullen

In de zin Wij hebben buiten gespeeld, is hebben de persoonsvorm. Het voltooid deelwoord is gespeeld. Het hele werkwoord is spelen.

gespeeld
hebben
spelen
speelt
hadden
gewerkt

Alleen één plek per woord is logisch door de betekenis van de zin.

Zinsdelen: korte uitleg

  • Persoonsvorm: het werkwoord dat in tijd kan veranderen.

  • Werkwoordelijk gezegde: alle werkwoorden in de zin samen.

  • Onderwerp: wie of wat iets doet.

  • Lijdend voorwerp: wie of wat de handeling ondergaat.

  • Voorbeeld: De leerling maakt een som.

- persoonsvorm: maakt

- werkwoordelijk gezegde: maakt

- onderwerp: De leerling

- lijdend voorwerp: een som

Maak duidelijk dat persoonsvorm en werkwoordelijk gezegde niet altijd hetzelfde zijn. In een zin met meerdere werkwoorden is het werkwoordelijk gezegde groter.

Zinsdelen oefenen

  1. Benoem de persoonsvorm in Milan koopt een jas.

  2. Benoem het onderwerp in De docent legt de opdracht uit.

  3. Benoem het lijdend voorwerp in Sara leest een boek.

  4. Benoem het werkwoordelijk gezegde in Wij hebben hard gewerkt.

  5. Benoem in De hond pakt de bal de persoonsvorm, het onderwerp en het lijdend voorwerp.

  6. Maak zelf een zin met een onderwerp en een lijdend voorwerp.

This item has no instructions

Wat is het lijdend voorwerp?

A

leest

B

Sara

C

een boek

D

rustig

Gebaseerd op de zin: Sara leest een boek.

Zinsdelen invullen

In de zin De hond pakt de bal is pakt de persoonsvorm. De hond is het onderwerp. de bal is het lijdend voorwerp.

pakt
De hond
de bal
hond
pakken
een bot

Laat zien dat onderwerp en lijdend voorwerp zinsdelen zijn, niet losse labels.

Werkwoordspelling: korte uitleg

  • Persoonsvorm tegenwoordige tijd:

- ik word

- jij/hij/zij wordt

  • Persoonsvorm verleden tijd:

- gebruik 't kofschip voor -te of -de

  • Voltooid deelwoord:

- ook kijken naar 't kofschip

- voorbeeld: gemaakt, gewerkt, gebeurd

Leg kort uit: zit de laatste letter van de stam in 't kofschip, dan meestal -te of -t; anders -de of -d.

Werkwoordspelling oefenen

  1. Schrijf goed op: hij (worden) boos.

  2. Schrijf goed op: ik (antwoorden) snel.

  3. Schrijf de verleden tijd van werken op.

  4. Schrijf het voltooid deelwoord van maken op.

  5. Kies de goede vorm: Zij heeft/heb haar kamer opgeruimd.

  6. Vul goed in: Gisteren ... hij lang gewacht.

Bij opdracht 6 kan de klas bespreken dat zowel een persoonsvorm als een voltooid deelwoord nodig kan zijn in de volledige zin, afhankelijk van de formulering.

Welke vorm is goed?

A

ik wordt

B

jij word

C

hij wordt

D

zij word

Controle op persoonsvorm tegenwoordige tijd.

Werkwoordspelling invullen

Gisteren werkte hij lang. Later heeft hij ook nog gewacht. Bij hij of zij schrijf je vaak wordt met een t.

werkte
gewacht
wordt
werktee
gewachte
word
gemaakt

Herhaal kort: verleden tijd en voltooid deelwoord met de regels van 't kofschip.

Leestekens: korte uitleg

  • Koppelteken (-) gebruik je om duidelijkheid te geven.

  • Voorbeelden: exe-leerling, ziektekosten-verzekering.

  • Soms schrijf je woorden aan elkaar: spaarpot, schooltas.

  • Soms schrijf je woorden los: als het geen samenstelling is.

  • Kijk goed of woorden samen één nieuw woord vormen.

Houd het eenvoudig: focus op koppelteken en het verschil tussen los schrijven en aan elkaar schrijven.

Leestekens oefenen

  1. Schrijf goed op: auto ongeluk.

  2. Schrijf goed op: mee nemen.

  3. Schrijf goed op: oud leerling.

  4. Kies: schoolplein of school plein.

  5. Kies: tv-programma of tv programma.

  6. Schrijf twee woorden op die je aan elkaar moet schrijven.

Bespreek dat niet elk woord met twee delen automatisch een koppelteken krijgt.

Samenstellingen: korte uitleg

  • Een samenstelling is een woord dat uit twee of meer woorden bestaat.

  • Je schrijft een samenstelling meestal aan elkaar.

  • Voorbeelden: fietsbel, huisdeur, regenjas.

  • Een samenstelling vormt samen één nieuw woord.

  • Vraag jezelf af: hoort het echt bij elkaar als één begrip?

Koppel dit onderwerp aan de vorige slide over los of aan elkaar schrijven.

Samenstellingen oefenen

  1. Maak één woord van voet + bal.

  2. Maak één woord van zon + bril.

  3. Is rode auto een samenstelling?

  4. Schrijf goed op: keuken tafel.

  5. Schrijf goed op: regen jas.

  6. Bedenk zelf twee samenstellingen.

Laat leerlingen zien dat een bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord niet automatisch een samenstelling is.

Welke schrijfwijze is goed?

A

school plein

B

school-plein

C

schoolplein

D

school plein.

Controle op aan elkaar schrijven bij één nieuw woord.

Leestekens en samenstellingen

Een samenstelling schrijf je meestal aan elkaar. Daarom schrijf je regenjas en voetbal als één woord. Soms gebruik je een koppelteken voor extra duidelijkheid.

samenstelling
regenjas
voetbal
koppelteken
los woord
regen jas
voet bal
lidwoord

Dit checkt de koppeling tussen de twee subtopics: los of aan elkaar en samenstellingen.

Verwijswoorden: korte uitleg

  • Een verwijswoord verwijst terug naar een woord of een stukje tekst.

  • Voorbeelden: hij, zij, het, deze, die.

  • Je gebruikt verwijswoorden om herhaling te voorkomen.

  • Voorbeeld: Sam heeft een fiets. Hij gebruikt die elke dag.

  • Het verwijswoord moet duidelijk passen bij waarnaar het verwijst.

Leg nadruk op duidelijkheid: leerlingen moeten kunnen aanwijzen naar welk woord het verwijswoord terugwijst.

Verwijswoorden oefenen

  1. Waarnaar verwijst hij in: Ali pakt zijn tas. Hij loopt weg.

  2. Waarnaar verwijst die in: Ik zie een jas. Die is nat.

  3. Vul in: Sara heeft een boek. ... leest het in de klas.

  4. Vul in: Ik koop een broodje. ... eet ik later op.

  5. Schrijf het verwijswoord op in De docent legt de regels uit. Hij praat rustig.

  6. Maak zelf twee zinnen met een verwijswoord.

This item has no instructions

Waarnaar verwijst die?

A

naar jas

B

naar ik

C

naar nat

D

naar zie

Gebaseerd op: Ik zie een jas. Die is nat.

Verwijswoorden invullen

Sam heeft een fiets. Hij gebruikt die elke dag. Een verwijswoord voorkomt herhaling in een tekst.

Hij
die
herhaling
Zij
deze
spelling

Sluit aan bij het voorbeeld uit de uitlegslide.

Synoniemen: korte uitleg

  • Synoniemen zijn woorden met dezelfde of bijna dezelfde betekenis.

  • Ze maken een tekst duidelijker en afwisselender.

  • Voorbeelden:

- mooi – prachtig

- snel – vlug

- blij – vrolijk

  • Let op: synoniemen betekenen niet altijd precies hetzelfde in elke zin.

Geef eventueel mondeling nog een paar makkelijke voorbeelden die passen bij het taalniveau van de klas.

Synoniemen oefenen

  1. Schrijf een synoniem op voor groot.

  2. Schrijf een synoniem op voor blij.

  3. Schrijf een synoniem op voor beginnen.

  4. Kies het synoniem van snel: traag of vlug.

  5. Kies het synoniem van netjes: ordelijk of boos.

  6. Maak een zin met twee synoniemen.

This item has no instructions

Welk woord is een synoniem van snel?

A

boos

B

traag

C

vlug

D

netjes

Rechtstreeks uit de voorbeelden op de slide over synoniemen.

Synoniem van blij?

Goede antwoorden zijn bijvoorbeeld: vrolijk, gelukkig. Bespreek dat bijna hetzelfde ook goed kan zijn.

Wat heb jij vandaag beter geleerd?

Laat leerlingen kort benoemen welk onderdeel zij nu beter snappen, bijvoorbeeld werkwoordspelling, zinsdelen of verwijswoorden.

Wat hielp jou het meest in deze les?

Mogelijke antwoorden: oefenen, voorbeelden, samen bespreken, invulopdrachten. Gebruik dit als terugblik op de lesaanpak.

Begrippenlijst

werkwoord - woord dat zegt wat iemand doet of wat er gebeurt

zelfstandig naamwoord - naam van een mens, dier, ding of begrip

lidwoord - de, het of een

bijvoeglijk naamwoord - woord dat iets zegt over een zelfstandig naamwoord

persoonsvorm - werkwoord dat verandert bij tijd of onderwerp

heel werkwoord - de hele werkwoordsvorm, meestal op -en

voltooid deelwoord - vorm zoals gemaakt, gelopen, gewerkt

This item has no instructions

Begrippenlijst

werkwoordelijk gezegde - alle werkwoorden in de zin samen

onderwerp - wie of wat iets doet in de zin

lijdend voorwerp - wie of wat de handeling ondergaat

koppelteken - streepje om een woord duidelijk te schrijven

samenstelling - woord dat uit twee of meer woorden bestaat

verwijswoord - woord dat terugverwijst naar een ander woord of deel van de tekst

synoniem - woord met dezelfde of bijna dezelfde betekenis

This item has no instructions