CHNV: ZENUWSTELSEL
ZENUWSTELSEL
Lesson duration is: 135 minItems in this lesson
ZENUWSTELSEL
DOEL VAN DE LES
Student kan de functie van het zenuwstelsel benoemen
Student heeft kennis over de opbouw van het zenuwstelsel
INHOUD VAN DE LES
Bouw zenuwstelsel
Indeling zenuwstelsel naar functie
Indeling zenuwstelsel naar werking
Hersenen en ruggenmerg
Hersenzenuwen en ruggenmergzenuwen
Examenmatrijs CHNV
Zie Teams
Opdracht
Lees het hoofdstuk: Zenuwstelsel (blz.40 t/m 48)
Maak daarna de opdracht!
ZENUWSTELSEL
Is opgebouwd uit zenuwweefsel
Het zenuwweefsel is opgebouwd uit zenuwcellen
Zenuwcel
Opgebouwd uit:
Cellichaam
Celkern
uitlopers = zenuwvezels = neurofibrillen
Zenuwvezels
Dendrieten
Neurieten = axonen
DENDRIETEN
Geleiden prikkels naar het cellichaam toe = receptoren
zenuwcel heeft heel veel korte dendrieten
NEURIETEN = AXONEN
Geleiden prikkels van het cellichaam af = effectoren
zenuwcel heeft meestal
1 lange neuriet
MYELINESCHEDE
Mergschede (koker) met myeline (vetachtige stof)
Plaats: zit om de neurieten ter bescherming
ZENUWBAAN
Wordt gevormd door zenuwcellen
De plaats waar de prikkel overgaat op de volgende zenuwcel = synaps
Aan het eind van een zenuwbaan zit het motorische eindplaatje waar acetylcholine (neurotransmitter) vrij komt (nodig voor de overdracht van een prikkel)
Hier wordt de prikkel overgezet op een spier of een klier
INDELING ZENUWSTELSEL NAAR FUNCTIE
Animale zenuwstelsel = willekeurige zenuwstelsel
Vegetatieve zenuwstelsel = onwillekeurige zenuwstelsel = autonome zenuwstelsel
VEGETATIEVE ZENUWSTELSEL
Groei
Voortplanting
Stofwisseling
ANIMALE ZENUWSTELSEL
Prikkelbaarheid
Beweging
VEGETATIEVE ZENUWSTELSEL
Kunnen we onderverdelen in:
Sympatisch zenuwstelsel
Parasympatisch zenuwstelsel
SYMPATISCH ZENUWSTELSEL
Werking: stimulerend/activerend
behalve op de spijsvertering
Bevordert dissimilatie
De prikkeloverdracht staat onder invloed van:
Adrenaline
Nor-adrenaline
PARASYMPATISCH ZENUWSTELSEL
Werking:
rustgevend/kalmerend
behalve op de spijsvertering
Bevordert assimilatie
De prikkeloverdracht staat onder invloed van acetylcholine
SYMPATISCH ZENUWSTELSEL
Hierbij horen:
De grensstrengen
De centra van de grijze stof van het ruggenmerg
De motorische verbindingstakken die uit de grensstrengen komen
PARASYMPATISCH ZENUWSTELSEL
Hierbij horen:
De centrale delen in de hersenstam
Het heiligbeengedeelte van het ruggenmerg
PARASYMPATISCH ZENUWSTELSEL
Is actief wanneer jij rust
Herstel- en opbouwprocessen
Werkt kalmerend en rustgevend
Behalve voor de spijvertering
INDELING ZENUWSTELSEL NAAR LIGGING
Centrale zenuwstelsel
Perifere zenuwstelsel
CENTRALE ZENUWSTELSEL
Hersenen
Ruggenmerg
PERIFERE ZENUWSTELSEL
Hersenzenuwen
Ruggenmergzenuwen
HERSENEN
Grote hersenen
Kleine hersenen
Hersenstam
Hersenen
De hersenen worden gezien als het centrale besturingssysteem van je lichaam
Ze sturen alle willekeurige en onwillekeurige handelingen in het lichaam aan
De hersenen zitten vol groeven, sleuven en kronkels. Hierdoor krijgen de hersenen extra oppervlakte
Samen met het hersenvocht en de hersenvliezen zorgen ze dat jij kunt functioneren.
FUNCTIES GROTE HERSENEN
Bewustzijn
Geheugen voor opslaan van informatie
Gevoel
Willekeurige beweging
GROTE HERSENEN
Bestaan uit 2 hersenhelften = halfronden = hemisferen
Iedere helft heeft 2 kamers
De helften zijn verbonden door de hersenbalk
In de balk liggen associatievezels
2 LAGEN VAN DE GROTE HERSENEN
Buitenste laag = hersenschors = grijze stof (opeenhoping van cellichamen)
Binnenste laag = hersenmerg = witte stof (opeenhoping van uitlopers = zenuwvezels)
3 HERSENVLIEZEN
Zachte hersenvlies (tegen de hersenen)
Spinnenwebvlies
Harde hersenvlies (tegen de schedelbeenderen)
HERSENVOCHT
Plaats:
tussen het spinnenwebvlies en het zachte hersenvlies
FUNCTIES HERSENVOCHT
Bescherming
Zorgt voor aanvoer voedingsstoffen naar hersenen
Zorgt voor afvoer van de afvalstoffen
BEWUSTZIJN
In de hersenschors zitten sensorische centra = schorsvelden = projectiegebieden
Deze centra nemen gevoelsprikkels en zintuiglijke prikkels op
De centra zijn door associatievezels met elkaar verbonden
KLEINE HERSENEN
Er is geen duidelijke grens tussen grijze en witte stof
Via 3 takken verbonden met de hersenstam en via de stam met:
De grote hersenen
Het ruggenmerg
Het inwendige oor
FUNCTIES KLEINE HERSENEN
Coördinatie van houding en beweging
Juiste dosering van prikkels naar de spieren
HERSENSTAM
Ligt tussen de hersenen en het ruggenmerg
Functie:
Geleiden van prikkels van en naar:
Grote hersenen
Kleine hersenen
Ruggenmerg
BOUW VAN DE HERSENSTAM
Tussenhersenen
Middenhersenen
Verlengde merg
Tussenhersenen
Tussen beide hersenhelften ligt de hypofyse (hersenaanhangsel)
Hypofyse
Een belangrijke endocriene klier is de hypofyse
Groot is als een erwt
De hypofyse ligt in een uitholling van het wiggebeen: het Turkse zadel.
In de hypofyse worden hormonen aangemaakt
Maakt snelwerkende hormonen aan b.v.: groeihormoon en pigmenthormoon
VERLENGDE MERG
= Onderste deel hersenstam
Hierin liggen:
Het ademcentrum
Het hartcentrum
HET RUGGENMERG
Ligt in het wervelkanaal
Het kanaal loopt van de Atlas (1e halswervel) tot aan de 2e lendenwervel
Bij de 2e lendenwervel wordt het ruggenmerg een afzonderlijke bundel zenuwen = paardenstaart
(ligt nog in de wervelkolom)
VLIEZEN ROND RUGGENMERG
Dit zijn dezelfde vliezen als bij de grote hersenen
Tussen het zachte ruggenmergvlies en het spinnenwebvlies zit ruggenmergvocht
RUGGENMERG
Let op:
De grijze stof zit aan de binnenkant
De witte stof zit aan de buitenkant
GRIJZE STOF
De benen aan de voorzijde = voorhoorns met voorwortel
(= neurieten met motorische voorhoorncellen)
De benen aan de achterzijde = achterhoorns met achterwortel
(dendrieten met sensibele achterhoorncellen)
ZINTUIGEN
= receptoren = sensoren
Ontvangen prikkels uit de buitenwereld
PRIKKELS VIA HET RUGGENMERG
Via een zintuig komt een prikkel binnen
Een sensibele zenuwbaan komt binnen via de achterwortel
Dan gaat de prikkel naar de hersenschors van de grote hersenen
Vanuit de grote hersenen gaat een motorische prikkel via een motorische zenuwbaan naar het ruggenmerg
De prikkel gaat dan via de voorwortel naar buiten naar een spier of klier
SCHEMA PRIKKEL RUGGENMERG
zintuig ---sensibele zenuwbaan---via achterwortel ruggenmerg in---naar hersenen---motorische zenuwbaan---ruggenmerg binnen---voorwortel---motorische zenuwbaan naar spier/klier
Korte versie:
zintuig---achterwortel---hersenen---voorwortel---spier/klier
FUNCTIES RUGGENMERG
Geleiden van prikkels van en naar hersenen
Bevat centra van het autonome (vegetatieve) zenuwstelsel
Reflexorgaan
REFLEX
= Een beweging van een willekeurige spier die onwillekeurig tot stand komt
Reflexen gaan nooit via de hersenen maar worden verwerkt in het ruggenmerg
Schakelneuronen zetten de prikkel direct van de achterwortel op de voorwortel
Een reflexboog = een zenuwbaan van een reflex
PERIFERE ZENUWSTELSEL
12 paar hersenzenuwen
31/32 paar ruggenmergzenuwen
HERSENZENUWEN
RUGGENMERGZENUWEN
HERSENZENUWEN
Drielingzenuw = 5e hersenzenuw
Aangezichtszenuw = 7e hersen zenuw
Zwervende zenuw = 10e hersenzenuw
Drielingzenuw
Dit is een gemengde zenuw met
2 wortels vanaf de hersenstam:
Dikke sensibele wortel
Dunne motorische wortel
DIKKE SENSIBELE WORTEL
3 takken:
Bovenste tak = oogtak
Middelste tak = bovenkaaktak
Onderste tak = onderkaaktak
OOGTAK
Loopt door de oogkas en verzorgt de sensibiliteit (gevoeligheid) van:
Huid neus
Voorhoofd
Bovenste ooglid
Uitredingsplaats boven oogkasspleet in voorhoofdsbeen
BOVENKAAKTAK
Loopt door de kaakholten en verzorgt de sensibiliteit van:
Bovenlip en bovenkant mondhoeken
Bovenste helft wang
Bovenkaakgebit
Mond- en neuskeelholte
Uittredingsplaats: in de bovenkaak
ONDERKAAKTAK
Loopt door de onderkaak en verzorgt de sensibiliteit van:
Onderlip
Kin
Onderste helft wang
Onderkaakgebit
Uittredingsplaats: kingedeelte onderkaak
DUNNE MOTORISCHE WORTEL
Zit vast aan de onderkaaktak
Prikkelt (innerveert) de kauwspieren:
Wangkauwspier
Slaapkauwspier
Kaaktongbeenspier
Voorste buik van de 2-buikige kaakspier
aangezichtszenuw
Is bijna helemaal motorisch
Uittredingsplaats: vlak voor het oor bij de oorspeekselklier
Prikkelt:
Alle mimische spieren (gelaatsspieren)
De achterste buik van de 2-buikige kaakspier
EVENTUELE AANDOENINGEN
Aangezichtspijn
Aangezichtsverlamming
Zwervende zenuw
Langste hersenzenuw
Verbindt met vitale organen (hart, longen en spijsverteringsstelsel)
Reguleert rust, herstel, hartslag en spijsvertering
Stressvermindering (paniekaanvallen)
RUGGENMERGZENUWEN
7 paar halszenuwen
12 paar borstzenuwen
5 paar lendenzenuwen
5 paar heiligbeenzenuwen
2/3 paar staartbeenzenuwen
RUGGENMERGZENUWEN
Ze komen bij de tussenwervelschijven het ruggenmerg uit
SOORTEN ZENUWEN
Sensibele zenuwen =gevoelszenuwen
Sensorische zenuwen = zintuiglijke zenuwen
motorische zenuwen
gemengde zenuwen (sensibel deel en een motorisch deel)
SENSIBEL/SENSORISCHE ZENUW
Gaat van de omgeving (periferie) naar het centrale zenuwstelsel toe
MOTORISCHE ZENUW
Gaat van het centrale zenuwstelsel naar de omgeving (periferie)