Stijlfiguren en beeldspraak

Havo 5

Beeldspraak en Stijlfiguren

1 / 46
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

This lesson contains 46 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Havo 5

Beeldspraak en Stijlfiguren

Beeldspraak en stijlfiguren

In deze les leer je beeldspraak en stijlfiguren herkennen in gesproken en geschreven teksten. 

Beeldspraak

Het spreken in beelden:

'Wat een olifant!'



Beeldspraak

  • Vergelijking met verbindingswoord (syndetisch)

  • Vergelijking zonder verbindingswoord (asyndetisch)

  • Metafoor  (alleen het beeld benoemd)

  • Personificatie: levenloze zaken krijgen menselijke eigenschappen

  • Synesthesie: verschillende zintuiglijke indrukken gecombineerd


Beeldspraak

Metonymia (= ander verband dan vergelijking):

Pars pro toto (deel voor een geheel): Het blauw op straat treedt niet op.

Totum pro parte (geheel voor een deel): Oranje verloor opnieuw de finale.

Maker i.p.v. gemaakte (‘Een Rembrandt’ aan de muur hebben hangen)

Materiaal i.p.v. het object (‘Hij heeft het brons gewonnen’)

Voorwerp i.p.v. de inhoud (‘Wil je nog een kopje?’)


voorbeelden

personificatiie:  

alsof het een persoon is: de wind wuift over mijn gezicht (Campert)

synesthesie: 

zintuigen worden gecombineerd: met schaterend haar (Claus)

metonymia :

de maker i.p.v. het gemaakte: geef mij maar een Van Gogh

Waarom gebruiken we beeldspraak en stijlfiguren?

Empathie wekken van de lezer/luisteraar - om het met iemand eens te zijn, moet je diegene wel vertrouwen. 


Om de tekst aantrekkelijk te maken - om iemand te overtuigen wil je dat je hele betoog gelezen wordt. 


Om de tekst begrijpelijk te maken - beeldspraak zorgt ervoor dat je er een 'beeld' bij krijgt, dus dat je het beter begrijpt. 

Wat is een metafoor?

A

Mijn opa rookte als een schoorsteen

B

Het schip danste op de golven

C

Niemand wil vriendin zijn met zo'n heks

D


Toen Robin binnen kwam, zag ik Iris plotseling zo rood als een tomaat worden.

De sneeuw, een witte deken,  knispert onder je voeten.

een asyndetische vergelijking

een vergelijking met als

Vergelijking

Het verband tussen beeld en wie/wat je bedoelt, is duidelijk 

(Iris - tomaat of sneeuw - deken)

de overeenkomst wordt genoemd (rood of wit).


Personificatie

Een object (Kerstmis, de auto)

krijgt een menselijke eigenschap toebedeeld

(aankomen/arriveren, willen).

De kerst komt eraan.

A

Nog lang niet!

B

De kerst kan zelf niet aan komen lopen.

C

Je bedoelt: het is bijna 25 december.

D

Dit is een personificatie.

Mijn auto wilde vanochtend niet starten.

A

Dat is balen.

B

Dan moet je de wegenwacht bellen.

C

De auto beslist dat zelf niet.

D

Je kunt beter met de fiets gaan!

Metonymia (= naamsverwisseling)

  • Je noemt een deel - je bedoelt het geheel  

' Wil je nog een glaasje?' Je noemt een deel (glaasje), 

maar bedoelt het geheel (glaasje met inhoud)


  • of andersom: je noemt het geheel - je bedoelt een deel

'Nederland wint in de finale van Rusland'


Wat wordt bedoeld met: 'Ober, geef mij nog een glas!'

A

Ik wil graag nog een glas.

B

Ik ga ervan uit dat ik iets anders krijg

C

Ik ga ervan uit dat ik nogmaals hetzelfde krijg.

D

Ik heb geen dorst meer.

Andere voorbeelden

Nederland heeft de wedstrijd met 1-0 gewonnen.

Daar hangt een Picasso aan de muur.

Graag alle neuzen deze kant op!

Poëzie en stijlfiguren

Bij stijlfiguren wordt met taal gespeeld om ergens nadruk aan te geven. Daarmee worden bepaalde tekstdelen belangrijker en krijgen ze soms meer betekenis. 

Poëzie en stijlfiguren

herhaling                                      opsomming

tegenstelling                                      paradox

hyperbool

retorische vraag

ironie                                          sarcasme

understatement

Stijlfiguren 

1. Tegenstelling (koud - warm; dood - leven; dorp - stad; nat - droog )

2. Repetitio (= Herhaling)   (het steeds herhalen van woorden, woordgroepen en/of zinnen)

3. Paradox (schijnbare tegenstelling)

4. Enumeratie (opsomming (opsommen van dingen, zaken)

5. Pleonasme (oude bejaarde, groen gras, dood lijk)

6. Tautologie (synoniemen; soms valt er af en toe een bui)

7. Hyperbool (een sterke overdrijving)

8. Retorische vraag (een vraag waar je het antwoord eigenlijk al op weet)

9. Eufemisme (iets wordt mooier, zachter of aangenamer voorgesteld dan het in werkelijkheid is)

10. Understatement (iets wordt op een verzachtende toon gezegd, vaak met een spottend effect)

11. Climax (opsomming die steeds krachtiger wordt opgebouwd tot een hoogtepunt. 

12. Cliché (afgezaagd; niet origineel. Ze leefden nog lang en gelukkig. 

13. Ironie, licht spottend; je bedoelt het tegenovergestelde. (Stel het regent en je zegt 'Lekker weertje, he?')




Zie je ik hou van je,

ik vin je zo lief en zo licht –

je ogen zijn zo vol licht,

ik hou van je, ik hou van je.

–

En je neus en je mond en je haar

en je ogen en je hals waar

je kraagje zit en je oor

met je haar er voor.


(gaat hiernaast verder)

Zie je ik wou zo graag zijn

jou, maar het kan niet zijn,

het licht is om je, je bent

nu toch wat je eenmaal bent.

–

O ja, ik hou van je,

ik hou zo vrees’lijk van je,

ik wou het helemaal zeggen –

Maar ik kan het toch niet zeggen.

–

Herman Gorter (1864-1927)

Repetitio

Enumeratie

11. Climax

Een climax als stijlfiguur is een stijlmiddel waarbij een reeks woorden, zinnen of ideeën in kracht of intensiteit steeds sterker wordt. Het doel is spanning op te bouwen en een gevoel van hoogtepunt of ontlading te creëren. De opbouw kan betrekking hebben op emoties, belangrijkheid, omvang of kracht.

"Hij fluisterde, hij sprak, hij schreeuwde het uit."

"We moesten lopen, we begonnen te rennen, en uiteindelijk renden we voor ons leven."

12. Woordspeling

Een woord of uitdrukking om een grappig effect te creëren. 

Zo begon hij (Edison, uitvinder van de gloeilamp) zelfs een keertje na het eten aan een peertje. 

Drink met maten, nooit alleen.




13. Ironie

als stijlfiguur is een subtiele vorm van humor waarbij een spreker of schrijver iets zegt, maar eigenlijk het tegenovergestelde bedoelt. De werkelijke boodschap of intentie wordt vaak indirect en met een milde of sarcastische toon overgebracht. Het doel is meestal om een effect te creëren zoals humor, kritiek, of relativering.


Wat heb je dat slim aangepakt!" (na een overduidelijk blunder)


14. Cliché

Een cliché als stijlfiguur is een uitdrukking, beeldspraak of idee dat door veelvuldig gebruik zijn oorspronkelijke kracht, frisheid of betekenis heeft verloren. Het wordt vaak ervaren als voorspelbaar, afgezaagd of weinig origineel.


"De tijd zal het leren."

"Ze leefden nog lang en gelukkig."


Interpreteer dit gedicht. 

Stijlfiguren: tegenstelling, paradox, opsomming, herhaling

Herhaling



Uur na uur zagen we hetzelfde tijdens de rit.

Opsomming

Een opsomming die wordt gebruikt om iets te benadrukken.

Ik zag urenlang alleen maar heuvels, bomen en geiten.

Tegenstelling

Bij een tegenstelling worden tegengestelde dingen gecombineerd zodat ze meer opvallen.

In een politieserie heb je altijd de goedaardige agent en zijn strenge collega.

Paradox

Een schijnbare tegenstelling. Hij bestaat uit een combinatie die niet lijkt te kloppen. Als je er dan nog eens over nadenkt, blijkt het toch wel mogelijk te zijn.

Schrijven is de kunst van het schrappen.
Weinig alcohol kan te veel zijn.
Alleen samen krijgen we corona onder controle.

Tegenstelling of paradox? Zij steunen elkaar door dik en dun.

A

Antithese

B

Paradox

C


D


Tegenstelling of paradox? Hij zei dat hij zichzelf heel succesvol, goed, knap en bescheiden vond.

A

Antithese

B

Paradox

C


D


Opdracht: 

1. Welke voorbeelden van stijlfiguren (alliteraties, herhalingen, overdrijvingen, vergelijkingen en figuurlijke uitdrukkingen) kom je tegen in het volgende fragment?

Retorische vraag

Een vraag waarop je geen antwoord verwacht. Het antwoord zit namelijk in de vraag opgesloten.

Liggen we hier niet lekker in de zon?

Understatement

Bij een understatement wordt iets op een spottende manier verkleind of verzwakt. Het verschil met het eufemisme zit hem in de spot.

Bill Gates heeft een aardig zakcentje verdiend met zijn computers.

Eufemisme

Als je iets wat niet prettig of niet netjes is, op een verzachtende/ verbloemende/ nette manier onder woorden brengt.
 

Hoe is het met uw stoelgang?’, informeerde de dokter.


Door werkzaamheden heeft u wat extra reistijd naar Amsterdam.

Hyperbool

Bij een hyperbool wordt iets op een overdreven manier uitgedrukt. Je gebruikt een hyperbool om iets te laten opvallen.

Ik heb een eeuw staan wachten.
Ik ben in een seconde terug.

Hij heeft een glaasje jenever teveel op.

Hyperbool of understatement?

A

hyperbool

B

understatement

C


D


Ik heb van de zenuwen geen oog dicht gedaan.

hyperbool of understatement?

A

hyperbool

B

understatement

C


D


Van welk stijlfiguur wordt hier gebruik gemaakt? 'Een leuk karretje', zei Hetty toen ze de Jaguar van Felix zag.

A

eufemisme

B

understatement

C

hyperbool

D

climax

Van welk stijlfiguur wordt hier gebruik gemaakt? Helaas moest Kees zijn oude hond Willem laten inslapen.

A

eufemisme

B

understatement

C

hyperbool

D


Woordspeling

Een woordspeling gebruik je om een grappig effect te bereiken. Bij een woordspeling worden één of meer woorden in twee betekenissen tegelijk gebruikt.

Drink met maten, nooit alleen.


Het is natuurlijk: Drink met mate.