Hoofd- en bijzaken: schrijven

Hoofd- en bijzaken

1 / 116
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMBOStudiejaar 1,2

This lesson contains 116 slides, with text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson

Hoofd- en bijzaken

Agenda

  • Uitleg hoofd- en bijzaken

  • Voorbeelden + vragen

  • Zelfstandig aan de slag

  • Afsluiting en huiswerk

5.1 - Warmlopen

5.2 - Lezen

Leerdoelen (2F)

  • Je kunt in je eigen teksten gebruikmaken van het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken.

  • Je kunt een mindmap gebruiken als voorbereiding op het maken van een tekst.

  • Je kunt relevant beeld aan je eigen teksten toevoegen.

  • Je kunt over je ideeën en ervaringen schrijven.

Leerdoelen (3F)

  • Je kunt een mindmap gebruiken als voorbereiding op het maken van een tekst.

  • Je kunt in je eigen teksten gebruikmaken van het onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken.

  • Je kunt e-mails schrijven.

  • Je kunt over je ideeën en ervaringen schrijven.

  • Je kunt artikelen schrijven.

Hoofdzaken

  • kun je niet weglaten;

  • vind je door toepassen leesstrategie (verkennend, globaal, gericht, intensief);

  • is de tekst zonder voorbeelden of uitleg;

  • handig voor een samenvatting.

Samenvatten

  • alleen hoofdzaken

  • geen nieuwe onderdelen

  • geen voorbeelden

  • in slot, maar ook in inleiding

Bijzaken

  • kun je weglaten;

  • horen bij de hoofdzaak:

  - voorbeelden,
  - uitleg,
  - afbeeldingen, filmpjes,

  - schema's, grafieken, tabellen, ...
  - onderbouwing van argumenten

Bijzaken helpen hoofdzaken

  • Zonder voorbeelden is een argument minder duidelijk.

  • Plaatjes en voorbeelden verduidelijken een instructie en

  • maken een tekst leuker.



Maar nu: hoe zit dat met schrijven?


Leesstrategieën

  • verkennend

  • globaal

  • gericht

  • intensief

Verkennend lezen

De tekst verkennen

  • lees de titel en tussenkopjes

  • bekijk de illustraties of foto's

  • wat is de bron?


Dit geeft al veel informatie over de tekst.

Globaal lezen

De tekst globaal lezen

  • inleiding

  • kernzinnen (vaak eerste of laatste zin van een alinea)

  • slot


Doel: achterhalen wat onderwerp/hoofdgedachte is.

Globaal lezen

De tekst globaal lezen

Denk aan de volgende vragen:

1. Wat is het onderwerp van de tekst en wat weet ik er al van?

2. Welk medium (krant, internet, social media, boek, tijdschrift), auteur, datum en doel van de tekst?

3. Wat is de hoofdgedachte, hoe is de tekst opgebouwd en welke structuur herken ik?

Intensief lezen

De tekst intensief lezen

  • Weet: iedere alinea in de kern bevat een hoofdzaak.

  • Meestal: de eerste, de tweede of de laatste zin van de alinea. Soms: de eerste twee of de laatste twee zinnen samen.

  • Tip: markeer de zinnen die een hoofdzaak bevatten.

Als je zelf gaat schrijven ...

Start - voordat je gaat schrijven

  • Wat is je doel, wat wil je bereiken?

  • Waar gaat je tekst over? Wat is het onderwerp?

  • Wat is de hoofdgedachte?

  • Wat is het publiek waarvoor je de tekst schrijft;

  • Wat is de voorkennis van je publiek;

  • Bedenk wat je in de inleiding, de kern en het slot schrijft (en later welke titel je gebruikt).


Start

  • doel?

  • onderwerp?

  • hoofdgedachte?

  • publiek?

  • hun voorkennis?

  • wat in inleiding, kern en slot (+ titel)?


Doel

  • Informeren

  • Overtuigen

  • Amuseren/vermaken

  • Instrueren


Onderwerp + doel bekend?

Dan:

  • Wat is de grote lijn, de rode draad van je verhaal?

  • Wat wordt de hoofdgedachte?


(Naast onderwerp heb je ook deelonderwerpen)


Hoofdgedachte/hoofdzaken


  • Wat wordt de hoofdgedachte?

  • Welke informatie per se behandelen?


(Hoofdgedachte: alle hoofdzaken van een tekst)


WWWWWH-vragen

Prima hulp: 5xW+H-vragen over je onderwerp:

Wie zijn erbij betrokken?

Wat is de hoofdgedachte?

Waar gaat het gebeuren?

Wanneer gaat het gebeuren?

Waarom is dat zo?

Hoe gaat het gebeuren?


Doel: informeren

Hoofdzaken bevatten vooral feitelijke informatie.

Dan:

Wie zijn erbij betrokken?

Wat is de hoofdgedachte?

Waar gaat het gebeuren?

Wanneer gaat het gebeuren?

Hoe gaat het gebeuren?


Doel: overtuigen/betogen

Hoofdzaken bevatten vooral meningen en argumenten.


Dan:

Waarom is dat zo?


Maar ook de andere W-+H-vragen komen aan de orde.

Publiek

  • doelgroep bepalend voor taalgebruik

  • vakgenoten, jongeren, volwassenen, geleerden, ...

  • voorkennis?

  • formeel, informeel?

  • woordgebruik (jargon?)

Beeld bij tekst

Voorwaarde: passen bij tekst


Functies:

  • aandacht trekken/vasthouden;

  • tekst aantrekkelijker maken;

  • extra uitleg geven (bijv. met grafiek of tabel).

Signaalwoorden

  • Sommige signaalwoorden: bijzaak -> voorbeeld of toelichting (zoals, te weten, bijvoorbeeld, ...)

  • Andere signaalwoorden: hoofdzaak -> bijv. conclusie inleiden (kortom, concluderend, ...)


De belangrijkste zinnen in de kern van de tekst vormen een samenvatting van de tekst (alleen hoofdzaken).

Voorbereidend schrijven

  • schrijfplan (hoofdstuk 2)

  • mindmap

  • post its (stickers)


Mindmap

Onderwerp centraal (doel is al bepaald)

Hoofdzaken vastgesteld -> dan mindmap maken.

Soort plattegrond van je verhaal.

Daarna tekst ‘aankleden’ met bijzaken:

• voorbeelden, afbeeldingen,

• leuke details en

• extra uitleg.



Mindmap

Voordelen:

  • structuur en overzicht;

  • tekst wordt aantrekkelijker.


Helpt ook bij maken van een schrijfplan.



Mindmap - 5 stappen

1. Noteer het onderwerp in het midden.

2. Schrijf daaromheen alle zaken die met het onderwerp te maken hebben.

3. Selecteer de hoofdzaken (bijvoorbeeld door ze te markeren of omcirkelen; je gebruikt niet alle zaken van 2., alleen de relevante).

4. Orden de hoofdzaken in de juiste volgorde voor je tekst.

5. Kies welke bijzaken je wilt gebruiken om je tekst aan te kleden.

Mindmap - 5 stappen

Mindmap - piratenzender

?

Mindmap - piratenzender

1. Zender

2. Muziek

3. Antenne

4. Audioapparatuur

5. Computer en software

6. Studio

7. Internetverbinding

8. Frequentieplanning

9. Licentie/vergunning

Mindmap - dierenwinkel

?

Mindmap - dierenwinkel


dieren

- vissen

- gerbil

- hamster

- ...


gezondheid

- aangepast voedsel

- medicijnen

- ...

Mindmap - dierenwinkel


voer

- brokken

- vers

- extra voeding


speeltjes

- botten

- bijtringen

- ...

Mindmap - dierenartspraktijk

?

Mindmap - dierenartspraktijk


dieren

- honden

- katten

- paarden

- ...


gezondheid

- aangepast voedsel

- medicatie

- ...

Mindmap - dierenartspraktijk


opereren

- operatietafel

- narcose

- gereedschap


eerstelijns

- afspraken

- advies

- ...

Opbouw van je tekst

Titel  (tip: als laatste stap)

Inleiding: wat is de aanleiding van je tekst (onderwerp/hoofdgedachte)

Kern

  • bepaal wat je daarover belangrijk vindt: hoofdzaken (deelonderwerpen)

  • bepaal voor elke hoofdzaak de bijzaken

  • schrijf voor elke bijzaak een of meer alinea's (gebruik tussenkopjes)

Slot: hier geef je een conclusie, korte samenvatting, o.i.d.

Opdracht


Maak een mindmap

  • onderwerp centraal

  • hoofdzaken

  • bijzaken

• het bedrijf waar je werkt,

• welke werkzaamheden voor je uit,

• wat heb je daarbij nodig,

• wanneer doe je dat

• hoe doe je dat,

• de keet,

• een geheime zender,

• tentfeesten,

• een hobby,

• bedenk het maar.


Opdracht (3F): 400+ woorden

  • Bedenk een onderwerp en zet het middenin je mindmap.

  • Maak mindmap met minimaal vier hoofdzaken.

  • Deze hoofdzaken hebben elk minimaal vier bijzaken.

  • Deze hoofd- en bijzaken komen in de tekst terug.

  • Let op opbouw: inleiding, kern, slot.

  • Maak gebruik van een titel (boven de tekst) en tussenkopjes (in de tekst; de hoofdzaken).

  • Gebruik signaalwoorden voor een goed tekstverband.

Denk aan de signaalwoorden!

Bijv. opsomming:


ten eerste, om te beginnen,

ten tweede, ook, vervolgens, ten slotte, ...

Verhaal (2F): min. 300 woorden

  • bedenk een onderwerp (bestaat uit één of enkele woorden)

  • daarna: mindmap maken

  • centraal: onderwerp (één of enkele woorden)

  • daaraan: verschillende hoofdzaken (denk aan 5xW + H-vragen)

  • hoofdzaken opgesplitst in bijzaken

  • steekwoorden/termen/begrippen aan bijzaken koppelen

  • hoofdzaken zijn kopjes in je tekst

  • bijzaken met de steekwoorden/termen/begrippen komen terug in je tekst

  • passende afbeelding(en), schema's, grafiek, tabel, ...

Verhaal (3F): min. 400 woorden

  • bedenk een onderwerp (bestaat uit één of enkele woorden)

  • bedenk ook: wat is de hoofdgedachte?

  • daarna: welke hoofdzaken (denk aan 5xW+H-vragen)

  • vervolgens: mindmap maken

  • centraal: onderwerp (één of enkele woorden)

  • daaraan: hoofdzaken met aan uiteinden de bijzaken

  • hoofdzaken: tussenkopjes

  • bijzaken (steekwoorden/termen/begrippen) komen terug in je tekst

  • passende afbeelding(en), schema's, grafiek, tabel, ...

Hoofd- en bijzaken

  • Inleiding

  • Kern

  • Slot


Onderwerp = titel

Hoofdzaken = (tussen)kopjes

Bijzaken = in tekst verwerkt

Hoofd- en bijzaken

  • Inleiding

  • Kern

  • Slot


Onderwerp = titel

Hoofdzaken = (tussen)kopjes

Bijzaken = in tekst verwerkt

Waar wordt op beoordeeld?

• mindmap (onderwerp, hoofdzaken, bijzaken)

• schrijfdoel duidelijk (informeren, overtuigen, instrueren, amuseren)

• opbouw (inleiding, kern, slot (+ titel))

• gebruik van tussenkopjes (* daarmee laat je zien, dat je je verhaal opbouwt met hoofdzaken, * structuur in je tekst)

• komen de bijzaken terug in je verhaal/tekst (daarmee laat je zien, dat je met de bijzaken de tekst leesbaar maakt)

• spelling, grammatica, woordgebruik, signaalwoorden

Waar wordt op beoordeeld?

AI (Copilot)

  • hulpmiddel

  • is de tekst van jezelf?

  • vermeld gebruik AI

  • welke prompt heb je geschreven?

  • welke bronnen?


Stap 1


Maak een schrijfplan.

Vooraf  bedenken

  • Tekstdoel (informeren, betogen, instrueren, amuseren)

  • Onderwerp en de hoofdgedachte van je tekst 

  • Doelgroep (collega's, schoolklas, klanten, ...)

  • Taalgebruik (formeel, informatief, betogend)

  • Informatie verzamelen

  • Volgorde (van de) deelonderwerpen

  • Opbouw: titel, inleiding, kern, slot

Stap 2


Noteer zo veel mogelijk steekwoorden

Stap 3



Schrijf de kernzin in jouw inleiding.

Maak gebruik van steekwoorden.

Voorbeeld inleiding:

Inleiding Betoog

  1. - Stel een of meer directe vragen

  2. - Uitdagende openingszin

  3. - Aanleiding voor het betoog (actualiteit)

  4. - Anekdote

  5. - Persoonlijke ervaring

  6. - Definitie of omschrijving: introductie van het onderwerp

  7. - Eindigen met je stelling

Stap 4



Schrijf kernzinnen in jouw middenstuk.

Maak gebruik van steekwoorden.

Stap 5


Schrijf de kernzin in jouw slot.

Maak gebruik van steekwoorden.

Stap 6


  • Voeg je inleiding, middenstuk en slot samen

  • Vul per alinea belangrijke informatie en voorbeelden aan

Stap 7


Geef je artikel een pakkende titel

  1. Focus op de voordelen die je lezer kan behalen door je tekst te lezen. Een titel waarin staat wat de inhoud van de tekst oplevert, is aantrekkelijk.  

  2. Laat in je titel zien welk probleem je oplost: “10 tips om je energierekening te verlagen”.  

  3. Ook een titel met een vraag die je lezer aanspreekt, helpt om je lezer te laten doorlezen. Bijv. “Hoe kun je afvallen en toch alles blijven eten wat je wilt?”  

  4. Beschrijf zo specifiek mogelijk. Dus niet “Een gezonde werkplek” maar “Hoe je in 7 stappen een gezonde werkplek maakt”.   

  5. Construeer je kopjes (deelonderwerpen) op zo’n manier dat je boodschap ook duidelijk is als je lezer alleen de (tussen)kopjes leest. Op die manier geef je je lezer voldoende kans om je tekst te scannen. Je lezer kan dan zelf besluiten of hij de tekst helemaal wil lezen. Een scanbare tekst maak je door bijvoorbeeld witregels in te voegen, kernwoorden vet te maken en door opsommingen te gebruiken.

5 Tips voor pakkende titel

Stap 8


Controleer je artikel op taalfouten en spelfouten

Stap 9



Voeg je naam onderaan het artikel toe

Je naam!!!!!!!

WERVENDE TEKSTEN SCHRIJVEN: EEN SPOEDCURSUS IN 12 TIPS


https://www.doyoucopy.nl/wervende-teksten-schrijven-een-spoedcursus-in-12-tips/

Vragen?

Opdracht (3F)



  • Maak aan de hand van een mindmap een verhaal

  • minimaal 400 woorden

  • inleiding, kern, slot

  • tussenkopjes (komen overeen met je mindmap)

Opdracht (3F)



Het huiswerk voor H. 5 (Hoofd- en bijzaken) bij onderdeel 5.3 (Schrijven) is als volgt:
• Theorie Hoofdzaken en bijzaken in je eigen tekst doorlezen (dia na opdr. 3),
• Maken opdracht 5
• Theorie bij opdracht 6 doorlezen (Regels voor het schrijven van een e-mail) + maken opdr. 6,
• Maken opdracht 9 t/m 13

Toets (Pv41)

Hoofdstuk 5

Hoofd- en bijzaken


Donderdag 21 mei

Hoofdzaken - bijzaken


Leerdoelen (luisteren)


  • hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden in een tekst.

  • functie van beeld bij tekst beschrijven.

  • gesproken tekst op radio, tv en internet begrijpen.

Hoofdzaken

Direct te maken met onderwerp.

Let op:

  • de titel;

  • het onderwerp;

  • de hoofdgedachte;

  • de inleiding;

  • het slot;

  • kernzinnen deelonderwerpen.




Hoofdzaken

Bij kijken/luisteren: lastig om hoofdzaken fragment te bepalen.


Video:

  • meerdere deelonderwerpen

  • vaak tekst in beeld


Radio-/geluidsfragment:

  • let op kernzin (begin onderdeel)




Hoofdzaken - hoofdgedachte

Hoofdzaken -> direct te maken met het onderwerp van een tekst

  • Kijken naar titel + begeleidende tekst van video.

  • Meestal ook: inleiding en slot


Hoofdgedachte: zelfde manier


Verschil: hoofdgedachte gaat over de hele tekst

Hoofdzaak of hoofdzaken kunnen per onderdeel verschillen.



Hoofdzaken - bijzaken

Bijzaken ondersteunen de hoofdzaken op allerlei manieren:

  • uitleg of duidelijkheid d.m.v.:

       - voorbeelden
       - details

  • zorgt voor afwisseling


Met bijzaken gaat een (gesproken) tekst dus leven.



Geluidsfragment

Details gehoord?






Afwisseling?

Geluidsfragment




Afwisseling?

  • inleiding

  • mollenvereniging

  • waterschap

Functies beeld

1) Aandacht trekken of vasthouden

Bijvoorbeeld: 

  • nieuwsgierig makende beelden in de inleiding,

  • een foto of video in de loop van de tekst.



Functies beeld

2) Ondersteunen of uitleggen met beeld


Bijvoorbeeld: foto van iemand die in de tekst aan het woord komt, een tabel, infographic of grafiek die uitleg geeft.

Functies beeld

2) Ondersteunen of uitleggen met beeld


Bijvoorbeeld: foto van iemand die in de tekst aan het woord komt, een tabel, infographic of grafiek die uitleg geeft.

Functies beeld

2) Ondersteunen of uitleggen met beeld


Bijvoorbeeld: foto van iemand die in de tekst aan het woord komt, een tabel, infographic of grafiek die uitleg geeft.

Functies beeld

3) Ondersteunen of uitleggen met tekstkaders


Bijvoorbeeld: een kader waarin puntsgewijs belangrijke zaken zijn vermeld of samengevat.

SMR

(SMR = Small Modular Reactor)


Let op:

- Aandacht trekken + houden

- Ondersteunen/uitleggen met

  • beeld

  • tekstkaders


(Video -> 9:10-11:30)

Hoofd- en bijzaken

Wat zijn volgens jou in het volgende filmpje

  • onderwerp

  • hoofdzaken

  • bijzaken

Hoofdzaken / bijzaken

Na 90 miljoen jaar dreigt de Europese steur te verdwijnen. Door toedoen van de mens. Sluizen en dammen zorgen ervoor dat hij zijn paaigrond niet kan bereiken en drukke scheepvaartroutes maken zijn tocht nog gevaarlijker. Hierdoor zijn er nog maar zo’n 1.000 steuren over in de Noordzee. Dat maakt de steur zeldzamer dan de reuzenpanda. Het Wereld Natuur Fonds wil deze bijzondere vissen beschermen.

Vier hoofdzaken ... welke?

Vier hoofdzaken ... welke?

1) rivieren monden uit in de Noordzee en de Waddenzee.

  

2) Noordzee vormt kraamkamer voor zeeleven.


3) voedselrijke agrarische en kustgebieden vormen pleisterplaats voor vogels.


4) verlies biodiversiteit.

Welke bijzaken herken je?


Bijzaken ... welke?

1) uitmonding rivieren - toegangspoort trekvissen; steur; zalm


2) Noordzee kraamkamer zeeleven - ondiep; kwal; zeepaard


3) pleisterplaats voor vogels (weilanden, kustgebieden) - broeden; rusten; voedsel; trekvogels (West-Afrika <-> Noordpool)


4) biodiversiteit - daalt; overexploitatie; hoogste daling in Europa; WNF herstelplan

Aan de slag

Taalblokken 2F

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4 - Luisteren


Opdracht 1 t/m 18

Aan de slag

Taalblokken 2F

Vaardigheden | Verkort

Paragraaf 3.5 - Schrijven


Opdracht 1 t/m 18

Aan de slag

3F

Paragraaf 5.4 - Luisteren

  • 1 t/m 9 + 16 t/m 18

  • nog niet moe? dan (deels) de rest


Aan de slag

BOL

Paragraaf 5.4 - Luisteren

  • 1 t/m 9 + 16 t/m 18

  • nog niet moe? dan (deels) de rest


BBL

Paragraaf 2.5 - Luisteren

  • 1 t/m 14

  • nog niet moe? dan (deels) de rest