Les 4 VWO 4

• New lesson editor
• Kunst
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

FORDISME!!

Henry Ford introduceert de lopende band

filosofie achter de standaardisatie en massaproductie. De

Filmtheorie

4 vwo

les 4

Wat gaan we behandelen?

• Terugblik

  • Verhaalstructuren in film

  • Historische context

  • Expressionisme in beeldende kunst

  • Expressionisme in de Duitse filmindustrie

    • Das Cabinet des Dr. Caligari

    • Nosferatu

    • Metropolis

  • Reflectie en afsluiting

Leerdoelen

Na deze les...

...snap ik de verschillende verhaalstructuren van film;

...begrijp ik waardoor de stroming expressionisme ontstond en wat de kenmerken ervan zijn;

...weet ik welke drie films belangrijk waren binnen het Duits expressionisme (Das Cabinet des DR. Caligari, Nosferatu & Metropolis).

...kan ik uitleggen waarom de films onder het expressionisme vallen, o.a. aan de hand van de vormgeving.

Wat hebben we de vorige les behandeld?

...?

...?

...?

...?

...?

...?

...?

...?

Terugblik

• Russische Revolutie (communisten aan de macht onder leiding van Lenin)

• Russische filmindustrie

  • Lev Kuleshov (Kuleshov effect)

  • Sergei Eisenstein

  • Dziga Vertov

• Agit-prop treinen

Nu: verhaalstructuren in film...

Verhaalstructuren in film

Veel films maken gebruik van een vaste, herkenbare verhaalstructuur. Daarmee bedoelen we dat een verhaal altijd op een bepaalde manier wordt verteld: met een begin, een midden en een einde. Belangrijk voor de toets:

1. Drie akten structuur (van Aristoteles):

• begin (inciting incident)

• midden (obstakels)

• eind (climax/ontknoping)

2. Vijf akten structuur:

• expostitie

• motorisch moment/keerpunt

• ontwikkeling

• climax/ontknoping

• afwikkeling

3. Hero's journey (veelgebruikt in Westerse films)

Lees hier meer over verhaalstructuur! (link)

Nog andere verhaalstructuren:

• Raamvertelling

• The eight step 'story circle'

• Losse structuur

• Open einde

• Innerlijk conflict (dus niet met een duidelijke tegenstander/"schruk")

• De anti-held

• De Oost-Aziatische Kishōtenketsu

Historische context

• Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

  • de geallieerden (het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Rusland)

  • de centralen (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië)

• Totale importstop in Duitsland tijden WOI

  • Dus ook geen films uit het buitenland -> opschaling van filmproductie in Duitsland

• De wereldwijde Spaanse griepgolf (1918)

• Oprichting NSDAP op 24 februari 1920 met als politieke ideologie het nationaalsocialisme: een mix van extreem nationalistische en extreem racistische denkbeelden.

• Hitler in gevangenis (1924-1925) na gefaalde staatsgreep in 1923

• The Great Depression (1929-1939) = globale economische crisis na Wall street crash 1929

Expressionisme

• Emotie en gevoel
  Kunstenaars drukken intense, vaak heftige gevoelens uit, zoals angst, verdriet, woede of existentiële onzekerheid.

• Vervorming en overdrijving
  Figuren en vormen worden bewust vervormd of overdreven om emotie kracht bij te zetten, vaak met ruwe lijnen en scherpe hoeken.

• Fel en contrastrijk kleurgebruik
  Kleuren zijn vaak niet realistisch, maar expressief, bijvoorbeeld felle, onrealistische kleuren die stemming versterken.

• Thematiek
  Vaak maatschappelijke kritiek, existentiële worstelingen, angst voor vervreemding en de impact van industrialisatie en oorlog.

Expressionisme = algemene benaming voor kunst tussen 1900 en 1920 die de nadruk legt op een ongeremde uitdrukking van emotie en gevol. Bij alle kunstdisciplines leidt expressionisme tot het loslaten van de oude regels die het rechtstreeks uitdrukken van emotie alleen maar in de weg staan.

(in de beeldende kunst)

Duits expressionisme

• De Duitse expressionisten waren een jonge generatie vernieuwingsgezinde kunstenaars die de kunstwereld kort na 1900 in Europa op z’n kop zetten. In tegenstelling tot hun voorgangers, de impressionisten,  wilden ze niet langer de werkelijkheid natuurgetrouw weergeven, maar hun gevoel voorop stellen. Naast de beeldende kunst ook in dans, theater, muziek en natuurlijk: FILM!

Dans

Beeldende kunst

Film

Duits expressionisme in film

• tussen 1920 en 1930 ongeveer

• ontstaan als reactie op de WOI

• focus op emotie, gevoel

Nosferatu

Das Cabinet des Dr. Caligari

Metropolis

1920

1922

1926

Das Cabinet des Dr. Caligari

• Robert Wiene, 1920

• Behoort tot het expressionisme (bijv. hoekige decors en focus op licht/schaduw)

• Het is een "foreshadowing" van de opkomst van het nazisme in Duitsland...

  • Stomme film

  • Raamvertelling

  • Getinte kleurbeelden

  • Bestaat uit 6 akten

Francis (hoofdpersoon) is op de jaarlijkse kermis waar de mysterieuze Dr. Caligari de 'somnambule' Cesare tentoonstelt: een man die zich al 25 jaar in comateuze toestand bevindt, maar door Caligari tijdelijk tot leven gewekt kan worden om zijn voorspellende gaven te tonen. Cesare's voorspelt de dood van een vriend van Francis en die avond nog komt hij te overlijden. Bovendien vallen er de dagen daarna nog meer slachtoffers, waardoor de verdenking stevig op Caligari en zijn somnambule rust. Het verhaal krijgt een climax wanneer Francis' verloofde ontvoerd wordt en het spoor van de kidnapper naar een psychiatrisch ziekenhuis leidt.

Kijkvraag: waar gaat de film over?

Das Cabinet des Dr. Caligari (decor/set)

Geef aan de hand van de VORMGEVING van de sets waarom de film tot het expressionisme behoort.

Nosferatu

• Friedrich Wilhelm Murnau, 1922

• Eerste horror (en vampieren) film

  • verfilming van het boek Dracula van Bram Stoker

• Behoort tot het expressionisme

  • Stomme film

  • Getinte kleurbeelden

  • Bestaat uit 5 akten

Metropolis

• Fritz Lang, 1927

• Behoort tot late expressionisme/ beïnvloed door expressionisme

• Eerste Science-Fiction (Sci-Fi) film

• Arbeidersklasse vs. de heersende klasse

  • Stomme film

  • Getinte kleurbeelden

  • Bestaat uit 3 akten

  • Hero's journey (Freder)

Het verhaal van Metropolis is eenvoudig: Freder, de rijke zoon van de almachtige heerser van Metropolis, wordt verliefd op een arbeiders jongevrouw genaamd Maria en gaat diep in de stad op zoek naar haar. Gaandeweg komt hij in conflict met zijn vader, ontdekt hij de onderdrukte omstandigheden van de arbeiders, ruilt hij van plaats met een arbeider en ontmoet hij een gestoorde wetenschapper (Rotwang) die een kwaadaardige robot heeft gemaakt naar het evenbeeld van Maria.

Welke symboliek herken je in de volgende scène...?

De symboliek achter de scène:

• Industrialisatie als verslinder: De scène symboliseert hoe de torenhoge, gemechaniseerde stad Metropolis in feite de levens van haar arbeiders uit de lagere klasse opoffert om haar eigen groei en rijkdom te voeden.

• Blinde gehoorzaamheid: In het visioen vertegenwoordigen de arbeiders – die blindelings de gapende mond van de machine in marcheren – hoe arbeiders slechts als wegwerpbare pionen in de machinerie van ongebreideld kapitalisme en industriële vooruitgang werden behandeld.

• Een katalysator voor rebellie: Dit visioen dient als Freders emotionele ontwaken. Na in zalige, beschermde onwetendheid te hebben geleefd, beseft hij het lijden van de arbeidersklasse en wordt hij aangespoord om zijn rol als 'hart' of bemiddelaar op zich te nemen en hen te redden van onderdrukking.

Metropolis Moloch scène

Metropolis ("Het hart bemiddeld tussen het hoofd en de handen")

Het idee is dat beide groepen moeten bestaan ​​én samenwerken. Deze relatie is een centraal thema van de film. Dit wordt duidelijk wanneer Maria de arbeiders toespreekt en hen het verhaal van de Toren van Babel vertelt. Een verhaal waarin mannen een toren tot aan de sterren ontwerpen en bouwen, maar er niet in slagen deze te realiseren. Ze huren arbeiders in voor loon, maar de taak is te zwaar en de arbeiders komen in opstand, wat leidt tot de verwoesting van de toren. Maria vervolgt met de woorden: "HOOFD en HANDEN hebben een bemiddelaar nodig. In tegenstelling tot Pantserkruiser Potemkin, waar de onderdrukte arbeidersklasse terugvecht en het verhaal eindigt met hoop, eindigt Metropolis ermee dat beide groepen elkaar nodig hebben. Het hoofd is niet in staat, of niet bereid, om het werk te doen, en de arbeiders zijn niet in staat, of niet bereid, om het ontwerp en plan te bedenken. Zodra beide partijen elkaar de hand kunnen schudden, met behulp van de bemiddelaar (Fröhlich), eindigt de film.

Wie wordt er bedoeld met...

• het "hoofd"?

  • = heersende klasse

• de "handen"?

  • = de arbeidersklasse

• het "hart"?

  • = empathie, begrip en liefde

Koppel de kenmerken aan de films!

Schrijf het op papier

Vampier

1920

1922

1927

Sci-Fi

De bemiddelaar tussen hoofd en handen moet het hart zijn.

Arbeiders vs. elite

Moorden door hypnose

Raamvertelling

Boekverfilming

Horror

Nosferatu

Das Cabinet Des Dr. Caligari

Metropolis

Afsluiting

• Volgende les: van Dr. Caligari naar Hitler...