1.3 Sociale wetten en kiesrecht
Staatsinrichting van Nederland
1.3 Sociale wetten en kiesrecht
Staatsinrichting van Nederland
...beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd
en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
...uitleggen waarvoor feministen streden
tijdens de eerste feministische golf.
...uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919
Nederland een echte democratie werd.
Aan het einde van de paragraaf kan je...
Nederland werd in 1813 een constitutionele monarchie: een koninkrijk met een grondwet.
De ministers luisterden naar de koning, het parlement had weinig te zeggen.
Kortom: De koning had veel macht.
In 1848 kwam er een nieuwe grondwet, geschreven door Thorbecke. De koning had bijna geen macht meer:
De koning werd onschendbaar en er kwam ministeriële verantwoordelijkheid
Nederland werd een parlementaire democratie.
Het werd pas duidelijk dat de koning geen macht meer had door de Luxemburgse kwestie
Herhaling
Je mocht in Nederland alleen stemmen als je rijk genoeg was. Dit noemen we het censuskiesrecht.
Vrouwen mochten sowieso niet stemmen.
De liberalen hadden de macht in het parlement. De socialisten wilden dit anders.
Zij wilden algemeen kiesrecht.
De opkomst van de industriële revolutie zorgde voor veranderingen in de maatschappij: verstedelijking en de sociale kwestie. Voorbeelden zijn lage lonen, massale werkloosheid, kinderarbeid en slechte woon- en werkomstandigheden. Er waren nog maar weinig sociale wetten die de armen konden helpen.
Een belangrijk conflict tussen liberalen, socialisten en confessionelen was de schoolstrijd.
De burgers willen in de tweede helft van de 19e eeuw meer gelijke rechten. Dit noem je emancipatie. Om dit voor elkaar te krijgen gaan burgers samenwerken. Hierdoor raakt de samenleving verdeeld in groepen: de verzuiling.
Afsluiting
Herhaling
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
Nieuwe wetten
Leerdoel:
Je kan beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Begrippen:
caoutchouc-artikel
B
Rechten voor vrouwen
Leerdoel:
Je kan uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Begrippen:
feminisme
eerste feministische golf
vrouwenkiesrecht
C
Algemeen kiesrecht
Leerdoel:
Je kan uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Begrippen:
pacificatie van 1917
evenredige vertegenwoordiging
parlementaire democratie
financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
Sommige liberalen veranderden van mening:
Er kwam extra armoede door een crisis in 1873.
Arbeiders werden uitgebuit en moesten maar leven van de liefdadigheid.
Liberalen zagen dat armoede niet altijd de schuld was van de arbeiders zelf.
Er kwamen daardoor toch sociale wetten.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
Sociale wetten
Kinderwetje van Van Houten (1874)
Onder de 12 jaar niet in fabrieken werken
Ongevallenwet (1901)
Recht op uitkering als je door een ongeval in de fabriek niet meer kon werken
Woningwet (1901)
Woningen moeten aan bepaalde voorschriften voldoen
(bijv. ramen, eigen wc)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
Kinderarbeid
Goedkope arbeidskrachten
Ze zijn nog jong: je hebt er nog lang wat aan
Ze zijn goedkoper
Hun kleine handen kunnen beter op plekken tussen machines
Woonomstandigheden
Slechte woningen (snel gebouwd dus: haastige spoed...)
Panden die niet als woning zijn bedoeld (zoals kelderwoningen)
Dichtbij fabrieken
Slechte hygiëne, riolering en watervoorzieining
In delen van Noord- en Oost-Nederland was het trouwens niet veel beter...
In 1887 werd de grondwet gewijzigd: het censuskiesrecht werd afgeschaft.
Het nieuwe artikel gaf aan alle mannen met ‘kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand’ kiesrecht.
Door de vaagheid kregen steeds meer mensen kiesrecht. Het kiesrecht werd steeds uitgerekt, net als rubber.
Het nieuwe artikel kreeg de bijnaam caoutchouc-artikel. (caoutchouc is Frans voor rubber)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
Nieuwe wetten
Leerdoel:
Je kan beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Begrippen:
caoutchouc-artikel
B
Rechten voor vrouwen
Leerdoel:
Je kan uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Begrippen:
feminisme
eerste feministische golf
vrouwenkiesrecht
C
Algemeen kiesrecht
Leerdoel:
Je kan uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Begrippen:
pacificatie van 1917
evenredige vertegenwoordiging
parlementaire democratie
financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
19e eeuwse beeld van de vrouw:
Rijke vrouw verzorgt thuis het gezin.
Arme vrouw werkte, maar verdiende minder dan de man
Getrouwde vrouwen mochten niet zonder toestemming man geld uitgeven
Vrouwen mochten niet doorleren
Vrouwen mochten bepaalde beroepen niet uitoefenen
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Deze positie van de vrouw zorgde voor de opkomst van het feminisme. Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen voor vrouwen (vrouwenemancipatie)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs waren bekende feministen.
Zij hoorden bij de eerste feministische golf
In 1889 richtte Drucker de VVV (Vrije Vrouwen Vereeniging) op. Deze vereniging wilde dat mannen en vrouwen voor de wet gelijk zouden worden.
Later richtten Drucker en Jacobs samen de VvVK op (Vereeniging voor Vrouwen Kiesrecht)
De eerste feministen kwamen ook op voor toelating tot hoger onderwijs
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Vereeniging voor
Vrouwenkiesrecht (VVVK)
Wilhelmina Drucker
Aletta Jacobs
Eerste feministische golf
In de wereld: vanaf 1848 (suffragettes)
In Nederland: 1870-1920
Doel 1: Kiesrecht voor vrouwen
Doel 2: Toelating tot universiteiten
De meningen over het vrouwenkiesrecht (het recht van vrouwen om te stemmen en GEKOZEN te worden) verschilden:
Socialisten steunden het, maar algemeen mannenkiesrecht vonden zij belangrijker: de arbeider gaat voor de vrouw
De confessionelen vonden het maar niets: politiek was iets voor het gezinshoofd (de man)
Liberalen waren verdeeld: de meesten wilden kiesrecht voor vrouwen
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Tegenstanders
'Onfatsoenlijk'
'De rol van de vrouw is binnenshuis'
'De vrouw is een moeder'
'Politiek is geen plek voor vrouwen'
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
Nieuwe wetten
Leerdoel:
Je kan beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Begrippen:
caoutchouc-artikel
B
Rechten voor vrouwen
Leerdoel:
Je kan uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Begrippen:
feminisme
eerste feministische golf
vrouwenkiesrecht
C
Algemeen kiesrecht
Leerdoel:
Je kan uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Begrippen:
pacificatie van 1917
evenredige vertegenwoordiging
parlementaire democratie
financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
1917:
deel liberalen wilden algemeen kiesrecht
socialisten, confessionelen besloten om voor elkaars wensen te stemmen.
de grondwet werd met tweederde meerderheid aangenomen
Dit wordt de pacificatie van 1917 genoemd (pacificatie betekent vrede)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Veranderingen grondwet 1917:
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
evenredige vertegenwoordiging
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Algemeen mannenkiesrecht
Alle mannen die ouder waren dan 23 jaar mochten stemmen.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
Overheid betaald nu ook het bijzonder onderwijs.
Einde schoolstrijd
Evenredige vertegenwoordiging
Districtenstelsel wordt vervangen door stelsel van evenredige vertegenwoordiging.
Aantal procent stemmen = aantal procent zetels in de kamer
Nu konden kleine partijen ook een zetel krijgen. Dit heeft als nadeel dat samenwerken soms erg lastig is.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
1917: vrouwen passief kiesrecht. Vrouwen waren wel verkiesbaar, maar mochten niet stemmen.
1919: actief kiesrecht voor vrouwen
Vanaf dit moment is Nederland een parlementaire democratie
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
'Sinterklaasfeest van 1917'
Aan het einde van de 19e eeuw werden er sociale wetten ingevoerd:
Kinderwetje van Van Houten, Ongevallenwet, Woningwet.
Het caoutchouc-artikel zorgde ervoor dat steeds meer mannen kiesrecht kregen.
Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen.
Tijdens de Eerste Feministische Golf streden Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs voor o.a. vrouwenkiesrecht.
De pacificatie van 1917 zorgde voor een aantal veranderingen van de grondwet:
De financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
Algemeen mannenkiesrecht
Evenredige vertegenwoordiging
Afsluiting
Belangrijkste gevolgen van de Pacificatie (1)
Er komt een einde aan de Schoolstrijd: zowel Openbaar- als Bijzonder onderwijs krijgen nu geld van de overheid
Er komt Algemeen Kiesrecht voor mannen (vanaf 23 jaar)
Er komt kiesrecht voor vrouwen (1917: passief kiesrecht, 1919: actief kiesrecht)
Belangrijkste gevolgen van de Pacificatie (2)
Er komt een verandering van het kiesstelsel: het districtenstelsel wordt vervangen door evenredige vertegenwoordiging. Dit hebben we tegenwoordig nog steeds.
Einde van de politieke macht van de Liberalen: pas in 2010 komt er weer een Liberale minister-president, Mark Rutte
Hoeveel procent van de mannen mocht in 1888 stemmen voor de Tweede Kamer?
10%
20%
25%
50%
Het Caoutchouc-artikel werd ingevoerd in:
1848
1887
1914
1918
Het Caoutchouc-artikel heeft als gevolg dat:
Iedereen mag stemmen
Alle mannen mogen stemmen
Steeds meer mannen mogen stemmen.
Er rubber ingevoerd wordt vanuit Indie
De minister-president is tevreden, want twee grote conflicten zijn opgelost en iedereen heeft zijn zin gekregen. Hij deelde als het ware cadeautjes uit.
De leider van de protestanten is blij met zijn ‘cadeau’: voortaan betaalt de overheid ook het bijzonder onderwijs.
Op dit cadeau staat ‘bijz. school’.
De socialisten zijn erg blij met de Pacificatie van 1917.
Aletta Jacobs is verdrietig, want
zij krijgt niet wat ze wilde hebben.
Caoutchouc artikel heeft als gevolg dat:
Iedereen mag stemmen
Alle mannen mogen stemmen
De kiesdrempel steeds lager wordt
Er rubber ingevoerd wordt vanuit Indie
Wat hoort niet bij de sociale kwestie?
Lage lonen
Lange werktijden
Slechte wegen
Onveilige fabrieken
Sociale wetten zijn ...
Wetten die de leef- en werkomstandigheden van arbeiders verbeteren.
Wetten die er voor zorgen dat arbeiders beter samenwerken.
Wetten die zorgen dat fabriekseigenaren meer rechten krijgen.
Wetten die de relatie tussen overheid en arbeiders vastleggen.
Welke veranderingen ontstonden er door de Pacificatie van 1917?
kiesrecht mannen en vrouwen, einde schoolstrijd en nieuw kiesstelsel
kiesrecht mannen, nieuwe koning en nieuw kiesstelsel
kiesrecht mannen, einde schoolstrijd en nieuw kiesstelsel
kiesrecht mannen en vrouwen, einde schoolstrijd en nieuw parlement
Wat was censuskiesrecht? Mannen mochten alleen stemmen als ze.....
Rijk waren
Belasting betaalden
In de Tweede Kamer zaten
Geen belasting betaalden
Vrouwen hadden vanaf 1917 stemrecht
waar
niet waar
Aan het einde van de 19e eeuw werden er sociale wetten ingevoerd:
Kinderwetje van Van Houten, Ongevallenwet, Woningwet.
Het caoutchouc-artikel zorgde ervoor dat steeds meer mannen kiesrecht kregen.
Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen.
Tijdens de Eerste Feministische Golf streden Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs voor o.a. vrouwenkiesrecht.
De pacificatie van 1917 zorgde voor een aantal veranderingen van de grondwet:
De financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
Algemeen mannenkiesrecht
Evenredige vertegenwoordiging
Afsluiting