Thema 6
Ecologie en
Duurzaamheid
Thema 6
Ecologie en
Duurzaamheid
Basisstof 1
Organismen en hun omgeving.
Leerdoelen basisstof 1
Aan het einde van de les:
1. Weet ik wat ecologie is.
2. Weet ik het verschil tussen
biotische en abiotische factoren.
3. De verschillende niveaus van de
ecologie.
Stel je voor, je woont in een bos. Er zijn veel konijnen, en een paar vossen. Opeens! verdwijnen alle vossen uit het bos. Wat denk je dat er gebeurt met de konijnen?
Stel je voor dat er opeens 100 konijnen zijn en al het gras opeten in het bos. Wat gebeurt er dan?
Alles wat in de natuur met elkaar samenhangt noemen wij:
Ecologie!
Ecologie is het onderzoeken hoe organismen en het milieu waar in zij leven met elkaar samen werken.
De organisme en het milieu waar zij in leven hebben een relatie met elkaar.
Het milieu heeft invloed op organismen.
Biotisch en abiotische factoren
Invloeden uit het milieu worden ingedeeld in twee groepen:
1. Biotische factoren
2. Abiotische factoren
Biotische factoren
Biotische factoren zijn invloeden van de
levende natuur.
- Alle soorten dieren en planten.
- Prooidieren (insecten).
- Roofdieren (katten, roofvogels)
- Soortgenoten ( Roodborstjes).
Abiotische factoren
Abiotische factoren zijn invloeden
van de levenloze natuur.
- Licht van de zon
- Neerslag (regen)
- Wind
- Temperatuur
- Water
De niveaus van ecologie:
Ecologie is ingedeeld in 4 verschillende niveau's.
Individu: Een organisme (een zwijn).
Populatie: Groep dieren van dezelfde soort.
Levensgemeenschap: Alle soorten organismen
in een gebied (verschillende organismen).
Ecosysteem: Alle levende biotische en
abiotische factoren samen. (bos).
Aan de slag!
Basisstof 1: Organismen en hun omgeving
Maken opdracht 1 t/m 4 blz 190 t/m 191
Tekst: blz 188 t/m 190
Terugblik leerdoelen basisstof 1
Aan het einde van de les:
1. Weet ik wat ecologie is.
2. Weet ik het verschil tussen
biotische en abiotische factoren.
3. De verschillende niveaus van de
ecologie.
minute
second
Basisstof 2
Voedselrelaties
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
1. Weet ik wat een voedselketen is.
2. Weet ik wat een voedselweb is.
3. Weet ik wat producenten zijn.
4. Weet ik wat consumenten zijn.
5. Weet ik wat reducenten zijn.
Planteneters en Vleeseters
Planteneters: Organismen die planten eten.
Vleeseters: Organismen die vlees eten.
Voedselketen
- Een voedselketen is een reeks soorten waarbij elke soort voedsel is voor de volgende.
- De pijl betekent: wordt gegeten door.
- De eerste schakel in elke voedselketen is altijd een plant.
Voedselketen
Voorbeeld van een voedselketen
Paardenbloem --> Konijn --> Wezel
Voedselweb
- In een ecosysteem is er nooit maar 1 voedselketen.
- Soorten kunnen door meerdere dieren gegeten worden.
- Alle voedselketens samen vormen een voedselweb.
- I een voedselweb kunnen ook alleseters zitten!
- Alleseters eten: planten en dieren.
Producten --> Consumenten --> Reducenten
Producenten
Producenten zijn altijd planten.
Producenten zijn eerste in
de keten.
- Maken voedsel door fotosynthese
Fotosynthese
Wat heb je nodig voor fotosynthese?
- Water uit de bodem.
- Licht van de zon.
- Koolstofdioxide uit de lucht.
Water + Koolstofdioxide + licht = Glucose + zuurstof
- Dit is de voeding voor planten om te kunnen groeien en leven.
Consumenten
- Energie begint bij de plant.
- Consumenten zijn dieren en mensen.
- Consumenten eten planten en dieren. Hier halen zij energie uit.
1e schakel: altijd planten.
2e schakel: Planteneter = consument van de eerste orde.
3e schakel: Vleeseter = consumenten van de tweede orde.
4e schakel: ......
Afvaleters
Wat gebeurt er met dode planten en dieren?
- Zij worden niet opgegeten door dieren.
- Zij worden opgegeten door afvaleters.
- Afvaleters helpen bij het opruimen van dode resten.
- Afvaleters horen niet bij een voedselketen omdat zij geen levende organismen eten.
Reducenten
Wat gebeurt er met de afvaleters?
- Afvaleters laten resten achter. Deze resten worden opgegeten door bacterien en schimmels.
- Dit proces heet reduceren: het afbreken van dode resten.
- De dode resten zijn weer voeding voor de bodem: goed voor de planten om te kunnen groeien.
Biologisch afbreekbaar afval
- Afval afkomstig van planten en dieren.
- Wordt afgebroken door bacteriën en schimmels.
- Brood
- Schillen
- Vleesresten
Niet biologisch afbreekbaar afval
- Afval niet afkomstig van planten en dieren.
- Kan niet worden afgebroken door bacteriën en schimmels.
- Glas
- Plastic
- Blikjes
- Sigarettenpeuken
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
1. Weet ik wat een voedselketen is.
2. Weet ik wat een voedselweb is.
3. Weet ik wat producenten zijn.
4. Weet ik wat consumenten zijn.
5. Weet ik wat reducenten zijn.
Basisstof 3
Samenleven
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
- Weet ik wat populatiegrootte is.
- Weet ik wat een biologisch evenwicht is.
- Weet ik wat de verschillende relaties zijn
binnen een populatie.
Populatiegrootte
- Populatiegrootte: Aantal organismen in een populatie.
- Populatiegrootte bepaald door: biotische en abiotische factoren.
Stel je voor, je woont in een bos. Er zijn veel konijnen, en een paar vossen. Opeens! verdwijnen alle vossen uit het bos. Wat denk je dat er gebeurt met de konijnen?
Stel je voor dat er opeens 100 konijnen zijn en al het gras opeten in het bos. Wat gebeurt er dan?
Biologisch evenwicht
- In ecosystemen worden populaties steeds groter of kleiner.
Samenleven
- Een relatie kan gericht zijn op concurrentie of op samenwerking.
- Concurrentie: Strijden om voedsel, een partner of een veilige plek.
- Samenwerking: Een troep leeuwen jagen samen op een prooi.
Relaties binnen een populatie
Rangorde: Een dier is de baas. Ieder dier weet zijn plek dus daardoor zijn er minder gevechten onderling.
Territorium: Een gebied dat wordt verdedigd tegen soortgenoten. Een plek waar je bijvoorbeeld de jongen kunt groot brengen.
Paarvorming: Individuen moeten samenwerken om een soort te krijgen. Dit gebeurt tussen mannetjes en vrouwtjes.
Aan de slag!
Basisstof 3 Samenleven
Maken opdracht 1 t/m 5
Bladzijde 206 t/m 210
Basisstof 5
Mens en Milieu
Leerdoelen van deze les:
Aan het einde van de les:
1. Kan ik oorzaken en gevolgen noemen
van uitputting en vervuiling.
2. Kan ik oorzaken en gevolgen
noemen van klimaatverandering.
Groeiende wereldbevolking
- In de afgelopen 50 jaar is de wereldbevolking sterk toegenomen.
- In 2019 waren er 7,7 miljard mensen.
- Meer mensen betekent meer gebruik van energie en grondstoffen.
En: meer afvalproductie → grotere druk op het milieu.
Invloed op het milieu
- Mensen halen stoffen uit het milieu, zoals grondstoffen en water.
- Ze voegen ook stoffen toe, zoals afval en uitlaatgassen.
- Door de bevolkingsgroei en onze manier van leven ontstaan milieuproblemen.
1. Uitputting: Te veel stoffen uit het milieu halen
2. Vervuiling: Schadelijke stoffen toevoegen aan het milieu
Welke dingen doen mensen die slecht zijn voor het milieu?
Uitputting
- Mensen gebruiken aardolie, aardgas en steenkool als brandstof.
- Deze stoffen zijn fossiele brandstoffen: miljoenen jaren geleden ontstaan uit dode planten en dieren.
- Door ze te gebruiken raken ze op --> uitputting.
- Ook andere grondstoffen zoals zand, metaal en aardolie raakt op.
Waarom zijn fossiele brandstoffen niet oneindig beschikbaar?
Ze ontstaat elk jaar opnieuw.
Ze worden gemaakt in fabrieken.
Ze ontstaan heel langzaam, maar we gebruiken ze snel op.
Ze zijn niet meer nodig in de toekomst.
Luchtvervuiling
- Boeren gebruiken mest + stikstof: stikstof komt in lucht en grondwater.
- Industrie + verkeer stoten stikstof uit: luchtvervuiling.
Stikstof is een oorzaak van luchtvervuiling.
- Via grond en de lucht komt stikstof terecht in natuurgebieden.
- Plantengroei kan veranderen.
Bodemvervuiling
Gif: schadelijke stof voor organismen.
- Vroeger werd giftig afval soms weggegooid op vuilnisplaatsen.
- Er zijn hierdoor veel giftige stoffen in de grond gekomen.
- Dit noem je: bodemvervuiling.
Planten nemen voeding op uit de bodem ---> het komt terecht in de voedselketen.
Oorzaak
Gevolg
Luchtvervuiling
Stikstof in grondwater
Bodemvervuiling
Andere planten gaan groeien of verdwijnen
Te veel stikstof in de lucht
Mest op het land
Vuilnis met gif in de bodem
Verandering in stikstof in de natuur.
Wat is een gevolg van te veel stikstof in natuurgebieden?
Meer bomen groeien.
Water wordt zouter.
Sommige planten verdwijnen.
Er komt meer regen.
Watervervuiling
- In de landbouw worden gifstoffen gebruikt tegen insecten en ziektes.
- Die stoffen komen in het water van sloten of grondwater.
- Meer dan 80% van het afvalwater wereldwijd wordt direct in het milieu geloosd.
- Er komen zwarte metalen, oplosmiddelen en afval in het water.
- Gevolgen: dieren sterven, het ecosystemen raken verstoord.
Wat is een belangrijk gevolg van watervervuiling?
Water wordt schoner.
Er groeien meer planten.
Dieren sterven en ecosystemen raken uit balans.
Water wordt duurder.
Broeikaseffect
- De dampkring is de luchtlaag rond de aarde.
- Zonnestraling verwarmt de aarde. De aarde straalt warmte terug.
- Broeikasgassen zoals CO2 houden een deel van die warmte vast.
- Dit noemen we broeikaseffect.
- Broeikaseffect op aarde is: +15 graden
- Zonder broeikaseffect zou het gemiddeld -18 graden zijn: geen leven mogelijk op aarde.
Wat is het gevolg van broeikaseffect?
De aarde koelt snel af.
Het wordt gemiddeld 60 graden.
Warmte blijft hangen rond de aarde.
De zon schijnt feller.
Versterkte broeikaseffect
- De laatste jaren is het 1 graden warme geworden.
- Dit komt omdat meer mensen broeikasgassen uitstoten.
- Meer broeikasgassen = meer warmte dat blijft hangen in de dampkring.
Belangrijke broeikasgassen:
- Koolstofdioxide - bij verbranding van olie,
gas, steenkool
- Methaan - Landbouw, mest
Klimaatverandering
- Door het versterkte broeikaseffect verander het klimaat langzaam.
- Klimaatverandering: het weer veranderd over een lange periode.
- In Nederland: zachte winter, warme zomers met extreem weer.
Stijgende zeespiegel:
- Verwacht wordt dat de zeespiegel in Nederland tussen de 0,5 en 3 meter stijgt voor 2100.
Gevolg: overstromingen --> hoge dijken nodig = kost veel geld
Website
Wat is een gevolg van de opwarming van de aarde?
Er ontstaan minder stromen.
De hoeveelheid blauwalf neemt af.
De zeepspiegel stijgt en zomers worden warmer.
De dampkring verdwijnt.
Basisstof 6
Duurzaamheid