§3.Mengsels scheiden 2526

• New lesson editor
• Scheikunde
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 3

§3.1 +3.2 Soorten mengsels

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

Drie zuivere stoffen zijn:

A

keukenzout, azijn en zeewater

B

lucht, koper en alcohol

C

zilver, wijn en benzine

D

zuurstof, suiker en lood

Als je twee zuivere stoffen mengt dan krijg je een:

A

Mengsel

B

Zuivere stof

C

D

Een mengsel heeft een:

A

smelttraject

B

smeltpunt

C

D

1a

wijn voorbeeld

zuiverestof

Wat voor mengsel is dit?

A

Oplossing

B

Suspensie

C

Emulsie

D

Hiernaast zie je een mengsel.

Wat is dit voor een soort mengsel?

A

Zuivere stof

B

Oplossing

C

Mengsel

D

Suspensie

Wat is een stofeigenschap?

Vloeibare mengsels kunnen wij onderverdelen in twee categorieën:  

1. Homogenen mengsels

2. Hetrogene mengsels 

Soorten mengsels

Hetrogene mengse

Een emulsie is een vloeistof waarin 

druppeltjes van een andere vloeistof zweven.

Hetrogene mengsels

Een suspensie is een vloeistof waarin kleine brokjes van een vaste stof zweven. 

Rook, nevel en schuim

• Rook is een mengsel van een gas met een vaste stof

• Nevel is een mengsel van een gas waar fijne vloeistofdeeltjes in zweven.

• Schuim is een mengsel van gasbellen die zijn omgeven door een vaste stof of vloeistof. 

Andere soorten mengsels

Homogene mengsels

Een voorbeeld van een homogeen mengsel is een oplossing. 

Een oplossing is een vaste stof, 

een vloeistof of een gas gemengd

met een vloeistof. 

Mengsels scheiden

Als je de zuivere stoffen uit mengsels wilt halen, moet je op zoek naar verschillen in stofeigenschappen tussen die gemengde stoffen. 

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

§3.1 Soorten mengsels

Mengen

Scheiden

oplossing = homogeen mengsel 

 vaste-, vloeibare- of gasvormige stof in een vloeibaar oplosmiddel (vaak water)

Kenmerken van een oplossing:

• Helder/doorzichtig,

• Kan gekleurd of kleurloos zijn.

Voorbeelden:

•  Vaste stof in een oplosmiddel. Bv: suiker in water of zout in water.

• Vloeistof in een oplosmiddel. Bv: alcohol in water(spiritus, wijn, bier) of azijnzuur in water (azijn).

• Gas in een oplosmiddel. Bv: koolstofdioxide in water (in bier, cola, champagne).

Scheiden van oplossing:

• Indampen (als je vaste stof uit de oplossing wilt halen)

• Destilleren (als je een vloeistof uit de oplossing wilt halen)

Suspensie = hetrogeen mengsel 

 vaste stof die niet mengt met een vloeistof

Kenmerken van een suspensie:

• troebel en gekleurd  

Voorbeelden:

•  slootwater

• jus d'orange

• verf, nagellak

• chocolademelk (= een emulsie en een suspensie)
   
  Scheiden van suspensie:

1. filtreren (werkt het beste)

2. bezinken en afgieten( werkt minder nauwkeurig als filtreren

3. (indampen kan vaak maar kost tijd/energie en levert soms giftige damp op )

Indampen: scheiden op basis van verschil in kookpunt

Wanneer: als je vaste stof uit oplossing wilt

Werking: 

• het oplosmiddel heeft een lager kookpunt en verdampt als eerste

• de vaste stof blijft over als residu

Nodig: 

• indampschaaltje

• driepoot en gaasje

• brander 

  

Destilleren: scheiden op basis van verschil in kookpunt

Wanneer: als je uit een oplossing een vloeistof wilt halen

Werking: 

• de stof met het laagste kookpunt verdampt als eerste, 

• de damp condenseert in de koeler

• de gecondenseerde opgevangen vloeistof is het destillaat

• de stof(fen) met het hoogste kookpunt hou je over als residu
  

Nodig: 

• brander en statief,
  

• thermometer

• twee erlenmeyers

• destillatie kolom met koeler

  

Filtreren: scheiden op basis van verschil in deeltjesgrootte 

Wanneer: als je een vaste stof uit een suspensie wilt halen

Werking: 

• de stof met de grootste deeltjes blijven in het filter achter en vormen het residu 

• de opgevangen vloeistof is helder en noem je het filtraat

Nodig: 

• trechter

• filtreerpapier

• extra reageerbuis 

  

3.2 Samenstelling en Concetratie

concentratie berekenen

• de concentratie is altijd een deel van de stof vergeleken met het geheel

• 
  

• of 

• altijd in (m)g/L of afgeleide eenheden daarvan

$$concentratie=\frac{hoeveelheid(opgeloste)stof}{hoeveelheidmengsel}$$

$$concentratie=\frac{deel}{geheel}$$

massa percentage

percentage = altijd in procenten

• percentage lijkt veel op de concentratie, alleen reken je om naar procenten

•                                                               %

• volumepercentage (bij vloeistof in vloeistof mengsel) en massapercentage (bij vaste stoffen)

•  je antwoord kan nooit > 100% zijn      

$$percentage=\frac{(deel)}{geheel}\cdot 100$$

Percentage berekenen

Het massa% of volume% bereken je door:

$$percentage=\frac{hoeveelheid(opgeloste)stof}{hoeveelheidmengsel}x100$$

Aan de slag

Huiswerk nakijken H2

Klaar: 3.1: 1,4,6,10, 3.2:2,5,9,10

20

minute

00

second

+30 s

Welke mengsel is hetrogeen?

A

kraanwater

B

lucht

C

mayonaise

D

sigarettenrook

Welk van de volgende uitspraken over een mengsel is/zijn waar?

A

Een mengsel bestaat uit een soort molecuul

B

Een mengsel bestaat uit twee of meer soorten moleculen

C

Een mengsel heeft een kookpunt

D

Een mengsel heeft een kooktraject

Als je twee zuivere stoffen mengt dan krijg je een:

A

Mengsel

B

Zuivere stof

C

D

Welke (drie) soorten mengsels ken je?

§3.1 t/m 3.3 

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

H3 Mengsels scheiden

Doelen

Aan het einde van de les kan ik:

• uitleggen wanneer je kiest voor bezinken en afschenken of filtreren.

• bij filtreren benoemen uit welke stoffen het residu en filtraat bestaan. 

• benoemen op welke stofeigenschap filtreren is gebaseerd. 

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

§3.3 Bezinken en filtreren

Scheiden van een mengsel

Een mengsel bestaat uit twee of meer verschillende stoffen. 

Bij het scheiden van een mengsel haal je deze stoffen uit elkaar. 

Een manier waarop je stoffen van elkaar kunt scheiden noem je scheidingsmethoden.

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

§3.3 Bezinken en filtreren

3.3 Bezinken en filtreren

Bezinken en afschenken

3.3 Bezinken en filtreren

Bezinken en afschenken

• Bezinken: naar beneden zakken van een vaste stof in een suspensie.

3.3 Bezinken en filtreren

Bezinken en afschenken

• Bezinken: naar beneden zakken van een vaste stof in een suspensie.

• Afschenken: afgieten van de vloeistof na bezinken.

3.3 Bezinken en filtreren

Bezinken en afschenken

• Werkt het beste als de deeltjes in de suspensie groot zijn.

• Bezinken: naar beneden zakken van een vaste stof in een suspensie.

• Afschenken: afgieten van de vloeistof na bezinken.

3.3 Bezinken en filtreren

Filtreren

3.3 Bezinken en filtreren

Filtreren

Een snellere en nauwkeurigere manier om een suspensie te scheiden is filtreren. 

 

• De vaste deeltjes van de suspensie blijven achter in het filter, dit noemen we het residu.

• De vloeistof die door het filter heen gaat noemen we het filtraat (altijd helder).

• 
  

• De vaste deeltjes zijn groter dan de vloeistofdeeltjes (deeltjesgrootte).

Aan de slag:

• 3.2:2,5,9,10

• 3.3 alles

H3 Mengsels scheiden

20

minute

00

second

+30 s

Welke soort mengsels kun je scheiden door middel van filtratie?

A

Oplossingen

B

Suspensies

C

Emulsies

D

adsorpties

Een mengsel heeft een:

A

smelttraject

B

smeltpunt

C

D

1a

wijn voorbeeld

zuiverestof

Wat is een stofeigenschap?

Ik heb een zak chips 100 g met daarop 10 g zout Wat is het massa percentage zout?

Overzichtje

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

§3.3 Bezinken en filtreren

Lesdoelen

Aan het einde van de les kun je: 

1. Concentratie berekenen van een mengsel 

2. Het verschil tussen homogeen en heterogeen noemen

3. Verschillende soorten mengsels en scheidingsmethoden noemen

Vloeibare mengsels kunnen wij onderverdelen in twee categorieën:  

1. Homogenen mengsels

2. Hetrogene mengsels 

Soorten mengsels

Mengsels scheiden

Als je de zuivere stoffen uit mengsels wilt halen, moet je op zoek naar verschillen in stofeigenschappen tussen die gemengde stoffen. 

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

§3.1 Soorten mengsels

Mengsels scheiden= sorteren

• Een mengsel bevat meerdere molecuulsoorten

• heeft dus ook een smelt- en kooktraject (h1)

• bij scheiden van mengsels maak je gebruik van stofeigenschappen om de deeltjes te sorteren

• elke scheidingsmethode berust op een andere stofeigenschap

Samenvatting 

Filmpje scheidingsmethoden

In het filmpje worden verschillende scheidingsmethoden genoemd. Schrijf deze op.

Welkom 3M!

Voor de start van de les wil ik je vragen om...

- ... volgens de plattegrond te gaan zitten

- ... je scheikunde boek op tafel te leggen. 

Vandaag

Start 15 min zelfstandig werken in stilte:

1) Lees 3.4 Indampen en destilleren (p. 160-162)

2) Maken 3.4 opdr. 1 t/m 12 (p. 162-168) in je werkboek.

Na die 15 min -> Instructie 3.4 en verder werken aan 3.4 met je buur.

15

minute

00

second

+30 s

Doelen van deze les

3.4.1 Je kunt uitleggen waarom je kiest voor indampen of destilleren.

3.4.2 Je kunt bij indampen en destilleren benoemen uit welke stof het residu en het destillaat bestaan.

3.4.3 Je kunt de onderdelen van een destillatieopstelling benoemen.

Oplossing scheiden

Een oplossing kun je scheiden door in te dampen. 

Er zijn twee manieren om een oplossing te scheiden:

- Vaste stof in vloeistof: indampen

- Vloeistof in vloeistof: destilleren

Mengsel tussen een vaste stof/vloeistof die is opgelost in een vloeistof, een oplossing is helder zonder neerslag.

Indampen en Destilleren

Indampen en destilleren berusten allebei op het verschil in kookpunt.

Bij indampen 'verdwijnt' de verdampte vloeistof in de lucht.

Bij destilleren vang je de verdampte stof op in de koeler en condenseert het, waardoor je het op kunt vangen als destillaat.

Filtreren en bezinken/afschenken werkt het best voor...

30

second

+30 s

A

Suspensies

B

Emulsies

C

Oplossingen

D

Hoe noem je dat wat achterblijft in het indampschaaltje na het indampen?

A

neerslag

B

residu

C

filtraat

D

destilaat

Waardoor werkt indampen

A

verschil in dichtheid

B

Verschil in korrel grootte

C

verschil in kookpunt

D

verschil in aanhechting

Indampen is gebaseerd op...

A

... een verschil in kookpunt.

B

... een verschil in oplosbaarheid.

C

... een verschil in kooktraject.

D

... een verschil in deeltjesgrootte.

Tijdens het destilleren is het destillaat de stof met het ...

A

laagste kookpunt

B

hoogste kookpunt

C

laagste smetpunt

D

hoogste smeltpunt

Destilleren is scheiden op basis van

A

kookpunt

B

oplosbaarheid

C

smeltpunt

D

dichtheid

Alcohol kun je uit wijn destilleren, omdat...

A

... alcohol geen kookpunt heeft.

B

... alcohol en water geen oplossing. vormen.

C

... alcohol een lager kookpunt heeft dan water.

D

... water een lager kookpunt heeft dan ethanol.

Wat voor mengsel kun je scheiden met destilleren?

A

Oplossing

B

Suspensie

C

Emulsie

D

Legering

Destilleren heeft veel overeenkomsten met indampen, maar er is ook een belangrijk verschil. Wat is het verschil tussen destilleren en indampen?

A

Bij destilleren vang je de vloeistof die verdampt is weer op.

B

Bij indampen vang je de vloeistof die verdampt is weer op.

C

Destilleren gebeurt bij een hogere temperatuur.

D

Bij indampen kookt de vloeistof bij een lagere temperatuur.

Waarop is de scheidingsmethode bezinken en afschenken gebaseerd

A

Deeltjesgrootte

B

Dichtheid

C

Kookpunt

D

Aanhechtingsvermogen

Wat is het scheidingsprincipe van bezinken en afschenken?

A

Kookpunt

B

Oplosbaarheid

C

Deeltjesgrote

D

Dichtheid

Van welke stofeigenschap maakt bezinken en afschenken gebruik?

A

Kookpunt

B

Oplosbaarheid

C

Deeltjesgrote

D

Dichtheid

Reactie of scheiding?

A

reactie

B

scheiding

C

ontleding

D

indampen

Indampen van suikerwater is

A

ontleden.

B

scheiden.

C

geen van beide.

D

Extraheren

• Scheiden van mengsels van vaste stoffen

• Scheiden op basis van oplosbaarheid: sommige stoffen lossen op, andere stoffen niet

• Voorbeeld: koffie/thee zetten (kleur-, 

smaak-, geurstoffen lossen op, drap niet)

Adsorberen

• Scheiden van kleine opgeloste stoffen uit oplosmiddel

• Scheiden op basis van hechting

• Voorbeeld: kleurstof uit wijn

Aan de slag!

Wat: 3.4 1 t/m 12 

3.5  1t/m 11

Blz 160-170

20

minute

00

second

+30 s

Van welke scheidingsmethode(n) maken we gebruik bij het zetten van koffie?

A

Bezinken

B

Filtreren

C

Extraheren

D

Extraheren & filtreren

Thee zetten: Welke scheidingsmethoden zijn dit?

A

Indampen-filtreren

B

Droogkoken-extraheren

C

Extraheren-indampen

D

Extraheren-filtreren

Welke scheidingsmethode zie je onderander op het plaatje ?

A

bezinken en afschenken

B

filtreren

C

destilleren

D

indampen

Kun je een suspensie scheiden door bezinken en afschenken?

A

ja

B

nee

C

D

Afsluiten

Vandaag hebben we geleerd over indampen, destilleren

de stofeigenschappen die erbij horen, ook extraheren en adsorberen

Huiswerk 3.4 1 t/m 12

3.5  1 t/m 11

Filtreren 

• Scheiden van vaste stof uit vloeistof (suspensie)

• Scheiden op basis van deeltjesgrootte

• Voorbeeld: zand uit slootwater 

Bezinken en afschenken

• Scheiden van vaste stof uit vloeistof (suspensie)

• Scheiden op basis van dichtheid

• Voorbeeld: theeblaadjes uit thee

• Nadeel: het duurt vrij lang. Soms is 

filtreren of centrifugeren sneller. 

Centrifugeren

• Scheiden van vaste stof uit vloeistof (suspensie) of emulsies

• Scheiden op basis van dichtheid

• Voorbeeld: bloedmonsters 

Indampen

• Scheiden van opgeloste stof uit oplosmiddel

• Scheiden op basis van kookpunt: 1 stof verdampt veel eerder.

• Voorbeeld: zout uit zeewater

Destilleren

• Scheiden van homogene vloeistofmengsels

• Scheiden op basis van kookpunt: 1 stof verdampt veel eerder.

• Voorbeeld: alcohol en water uit wijn

Is dit een scheiding?

3.3-3.5 Scheidingsmethoden

Leerdoelen

scheidingsmethoden o.b.v.

oplosbaarheid

deeltjesgrootte

kookpunt

aanhechtingsvermogen

onvolledige scheiding

Scheidingsmethoden

Hoe de blaadjes verwijderen?

Doelen

Aan het einde van de les kan ik:

• homogene en heterogene mengsels herkennen.

• voorbeelden noemen bij de verschillende groepen mengsels.

• het scheiden van mengsels beschrijven met behulp van het deeltjesmodel. 

• uitleggen dat je gebruikmaakt van verschillen in stofeigenschappen bij het scheiden van mengsels. 

Hoofdstuk 3 Mengsels scheiden

§3.1 Soorten mengsels