Les 1 Spelling woordenboek

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo b
• Leerjaar 1

Welkom

Je hebt nodig:

• leesboek

• werkboek

• schrift

• pen

• laptop

We gaan:

• leren hoe je een woordenboek moet gebruiken

Als alles klaarligt, ga je 10 minuten lezen.

Spelling en woordenboek

De les opent met het idee dat je niet alles uit je hoofd hoeft te weten. Goede spellers gebruiken ook hulpmiddelen slim.

Lesdoel

Ik kan een woordenboek op de juiste manier gebruiken en hulpmiddelen en bronnen inzetten om de juiste spellingsregels toe te passen.

Waarvoor gebruik jij een woordenboek?

Gebruik de antwoorden als start: spelling, betekenis, zoeken, controleren. Haak daarna aan bij het lesdoel.

Een woordenboek gebruiken

• Een woordenboek helpt bij spelling en betekenis.

• Je gebruikt het als je twijfelt over een woord.

• Je zoekt een woord op in alfabetische volgorde.

Zoekwoorden vinden

• Zoek op het hele woord als je dat weet.

• Twijfel je over een vorm? Zoek de basisvorm.

• Bij werkwoorden zoek je vaak het hele werkwoord.

• Voorbeeld: gelopen → zoeken bij lopen.

Leg rustig uit wat een basisvorm is. Bij A1-leerlingen helpt het om veel korte voorbeelden te geven.

Alfabetisch zoeken

• Kijk eerst naar de eerste letter.

• Zijn die gelijk? Kijk dan naar de tweede letter.

• Ga zo door tot je het woord vindt.

• Voorbeeld: baan komt vóór boek.

Een veelgemaakte fout is dat leerlingen alleen naar de eerste letter kijken. Benadruk dat je letter voor letter vergelijkt.

Wat lees je bij een woord?

• de juiste spelling

• soms de betekenis

• soms de meervoudsvorm

• soms extra informatie over het woord

Houd het eenvoudig: leerlingen hoeven nog niet alle woordenboekcodes te kennen. Het gaat hier vooral om bruikbare basisinformatie.

Wanneer gebruik je een woordenboek?

• als je niet weet hoe een woord wordt geschreven

• als twee vormen op elkaar lijken

• als je de betekenis wilt controleren

• als je zeker wilt weten welke vorm goed is

Welk woord zoek je op bij het woord gelopen?

A

gelopen

B

lopen

C

liep

D

loop

Toetst het idee van basisvorm en heel werkwoord uit de slides over zoekwoorden.

Vul de juiste woorden in

In een woordenboek zoek je woorden in alfabetische volgorde. Twijfel je over een vorm van een werkwoord, dan zoek je vaak het hele werkwoord. Bij een woord lees je de juiste spelling en soms ook de betekenis.

alfabetische volgorde

hele werkwoord

spelling

basisvorm

meervoud

eerste letter

regelkaart

Alle drie de lege plekken zijn kernwoorden uit het eerste lesblok.

Hulpmiddelen en bronnen

• Je kunt meer gebruiken dan alleen een woordenboek.

• Handige bronnen zijn:

- een spellingssite

- een schoolboek

- een regelkaart

- een digitale spellingcontrole

Noem alleen vertrouwde en schoolse bronnen. Het doel is dat leerlingen leren dat je bronnen kiest die passen bij je vraag.

Kies het juiste hulpmiddel

• Betekenis of spelling van een woord? → woordenboek

• Twijfel over een regel? → schoolboek of regelkaart

• Foutje snel controleren? → digitale spellingcontrole

• Gebruik een hulpmiddel dat past bij jouw vraag.

Dit is de kern van het tweede deel: niet zomaar iets gebruiken, maar bewust kiezen welk hulpmiddel helpt.

Spellingsregels toepassen

Eerst lees je het woord of de zin goed. Daarna kies je een hulpmiddel. Dan controleer je de spelling met de regel of met het woordenboek. Zo werk je stap voor stap nauwkeurig.

Benadruk de vaste volgorde: kijken, kiezen, controleren. Dat geeft houvast aan zwakkere leerlingen.

Niet blind vertrouwen

• Een hulpmiddel helpt, maar jij blijft nadenken.

• Lees een woord altijd nog zelf terug.

• Controleer of het woord past in de zin.

Digitale spellingcontrole ziet niet altijd of een woord de juiste vorm in de zin is. Leg uit dat leerlingen zelf moeten blijven lezen.

Van twijfel naar juiste spelling

Twijfel over een woord → kies een hulpmiddel → controleer de regel of de spelling → lees het woord terug in de zin.

Deze slide vat de lesinhoud samen als vaste aanpak.

Begrippen

woordenboek - boek of site waarin je woorden opzoekt

alfabetische volgorde - volgorde van de letters van a tot z

basisvorm - de gewone vorm van een woord

hele werkwoord - de vorm van een werkwoord zoals lopen of maken

spelling - de juiste schrijfwijze van een woord

spellingsregel - afspraak over hoe je een woord schrijft

bron - plaats waar je informatie vindt

Maken

Nieuw Nederlands - blz. 236 en 237 - opdr. 1 t/m 6