3.1 Pacificatie en oorlog

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo k, g, t, mavo
• Leerjaar 4

1

In deze presentatie leer je over:

• Belgische vluchtelingen

• Neutraal Nederland

• Een nieuwe grondwet (1)

• Een nieuwe grondwet (2)

• De Pacificatie

• Tekorten aan voedsel en brandstof

§3.1 Nederland blijft neutraal

© Noordhoff Uitgevers

2

Op 4 augustus 1914 trok het Duitse leger België binnen. De Duitse legerleiding gaf opdracht om meedogenloos op te treden. Duitse soldaten staken huizen in brand en schoten mensen dood.

In 1914 vluchtten 1 miljoen Belgen naar Nederland. Complete dorpen en steden liepen leeg. Na een paar maanden keerden de meeste Belgen weer terug naar huis.

Belgische vluchtelingen

© Noordhoff Uitgevers

Waarom kwamen er in 1914 zoveel Belgische vluchtelingen naar Nederland?

A

A. Omdat Nederland voedsel over had

B

B. Omdat België door Duitsland werd bezet
werd

C

C. Omdat Nederland een bondgenoot was van België

D

D. Omdat Nederland werk bood in de havens

3

Sommige vluchtelingen kwamen met treinen of in bootjes, maar de meeste Belgen liepen in lange kolonnes de grens over.

© Noordhoff Uitgevers

4

De Duitsers bouwden in 1915 de dodendraad: hek onder hoogspanning aan de Belgisch-Nederlandse grens in de Eerste Wereldoorlog.

Met de dodendraad wilden de Duitsers voorkomen dat Belgische mannen zich via Nederland en Engeland bij de geallieerden aansloten.

Het dodendraad

© Noordhoff Uitgevers

Wat was de functie van de Dodendraad?

A

Een spoorlijn

B

Een communicatielijn

C

Een elektrische grenslinie

D

Een waterleiding

Wanneer werd de Dodendraad aangelegd?

A

In de jaren '50

B

Tijdens de Eerste Wereldoorlog

C

In de jaren '30

D

Tijdens de Tweede Wereldoorlog

Wie was verantwoordelijk voor de Dodendraad?

A

De Nederlandse overheid

B

De Belgische regering

C

De geallieerden

D

De Duitse bezetters van België

Waar bevond de Dodendraad zich?

A

Tussen Frankrijk en Duitsland

B

In Nederland alleen

C

In België alleen

D

Tussen Nederland en België

5

Een Duitse soldaat poseert als slachtoffer van de dodendraad.

© Noordhoff Uitgevers

6

Nederland bleef de hele Eerste Wereldoorlog neutraal. Maar Nederland besloot ook, net als andere landen, tot mobilisatie. 200 000 soldaten verbleven aan de grenzen om de neutraliteit te verdedigen.

Mobilisatie: het leger gereed maken voor oorlog.

Neutraliteit: geen partij kiezen in een conflict of oorlog.

Neutraal Nederland

© Noordhoff Uitgevers

Waarom bleef Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal? Noem minstens twee redenen.

7

In 1917 kreeg Nederland een nieuwe grondwet met:

• algemeen mannenkiesrecht: alle mannen mogen stemmen

• passief vrouwenkiesrecht

Passief kiesrecht: het recht om zich bij verkiezingen kandidaat te stellen, dus het recht om gekozen te worden.

Een nieuwe grondwet (1)

© Noordhoff Uitgevers

Leg het verschil uit tussen passief en actief kiesrecht

Welke groep kreeg meer invloed door het algemeen stemrecht?

A

Kapitalisten

B

Ouderen

C

Boeren

D

Socialisten

Leg de vorige vraag uit

8

• evenredige vertegenwoordiging: kiessysteem waarbij het aantal zetels van partijen afhankelijk is van het aantal landelijk behaalde stemmen

Tot 1917 had Nederland een districtenstelsel: kiessysteem waarin het land is verdeeld in districten, die elk een of meer afgevaardigden kiest.

Een nieuwe grondwet (2)

© Noordhoff Uitgevers

Het districtenstelsel werd vervangen door het evenredige vertegenwoordigingstelsel, omdat dat ………….

9

Door de Pacificatie van 1917 kwam er een eind aan de schoolstrijd en de kiesrechtkwestie. Tegenover het gevaar van de oorlog leken de tegenstellingen in eigen land niet zo belangrijk meer en lukte het om de kwesties op te lossen.

Pacificatie: politiek akkoord in 1917 over de invoering van het algemeen mannenkiesrecht en de financiële gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs.

De Pacificatie

© Noordhoff Uitgevers

Wat is één van de veranderingen van 1917?

A

Verplichte volksstem

B

Invoering van evenredige vertegenwoordiging

C

Afschaffing van de monarchie

D

Oprichting van de EU

Wat werd verbeterd door de pacificatie?

A

Belasting voor armen

B

Onderwijs voor alle kinderen

C

Militaire dienstplicht

D

Grondwet zonder rechten

Zet in de juiste volgorde:

1

Belgische vluchtelingen

2

Revolutiepoging Troelstra

3

Begin WO1

4

Pacificatie

10

Door handelsbelemmeringen ontstonden vanaf 1917 grote tekorten aan voedsel en brandstof. De regering voerde een distributiesysteem met bonkaarten in.

Handelsbelemmeringen: beperkingen voor handel.

Distributiesysteem: systeem om voedsel, brandstoffen en andere goederen te verdelen.

Bonkaarten: kaarten met bonnen die moesten worden afgegeven om een bepaald product te kopen.

Tekorten aan voedsel en brandstof

© Noordhoff Uitgevers

Wanneer ontstonden grote tekorten aan voedsel?

A

Vanaf 1930

B

Vanaf 1915

C

Vanaf 1917

D

Vanaf 1920

Wat leidde tot tekorten aan brandstof?

A

Oorlogswinst

B

Handelsbelemmeringen

C

Overproductie

D

Klimaatverandering

Wat voerde de regering in?

A

Importverbod

B

Hulpverlening zonder controle

C

Distributiesysteem met bonkaarten

D

Vrije marktprijs

Wat waren bonkaarten bedoeld voor?

A

Voedsel en brandstof

B

Kleding en meubels

C

Schoenen en speelgoed

D

Gezondheidszorg

Welk jaar markeert het begin van de distributie?

A

1935

B

1925

C

1910

D

1917

11

Pieter Jelles Troelstra (1860-1930) was oprichter en leider van de SDAP en revolutieleider.

Revolutiepoging van Troelstra: mislukte poging van SDAP-leider Troelstra om aan het eind van de Eerste Wereldoorlog een socialistische revolutie uit te roepen.

© Noordhoff Uitgevers

Wat probeert de tekenaar te zeggen over Troelstra’s revolutiepoging?

Kijk terug naar de leerdoelenkaart. Welke leerdoel beheers je al?

• 
  

Welk leerdoel vind je nog lastig of twijfel je over?

Wat ga je doen om dat leerdoel te verbeteren?