Hoofdstuk 1.1

• New lesson editor

Nederland van 1848 tot 1914

Paragraaf 1.1

D

Leerdoelen

Revolutie jaar 1848

• Koning Willem II had alle macht in handen

• Ministers en parlement hadden nauwelijks invloed

• Liberalen rijke burgers

• Overheid moet zich bezig houden met veiligheid en verder niet met burgers bemoeien

• Grondwet moest aangepast worden

• Overal in Europa breken rellen uit

• Als de rellen ook in Nederland uitbreken geeft Willem II toe

De grondwet

• De grondwet van 1848 is belangrijk omdat daarin wetten staan die nu nog steeds van kracht zijn. In 2024 hebben we nog steeds te maken met afspraken die in 1848 zijn gemaakt.

• Johan Thorbecke

• Voorstander van meer macht naar de burgers

• Alleen rijke mannen hadden verstand van politiek

• Censuskiesrecht mannen die een bepaald bedrag aan

belasting konden betalen

De belangrijkste afspraken waren:

• De koning(in) heeft weinig macht en de volksvertegenwoordiging heeft veel/alle macht.
  

• De koning(in) is onschendbaar dwz : kan nooit ter verantwoording worden geroepen
  want de ministers zijn verantwoordelijk.
  

• De verantwoordelijkheid van de ministers heet: ministeriële verantwoordelijkheid
  en betekent: de ministers moeten aan de Staten-Generaal verantwoording afleggen voor
  alles waarvoor zij bevoegd zijn. Daarbij gaat het ook om de bevoegdheden van hun
  ondergeschikte ambtenaren. Zowel om wat ze doen als om wat ze hadden moeten doen.
  

• Er kwam censuskiesrecht voor een beperkte groep vermogende / rijke mannen
  [ pas in 1917 kwam algemeen kiesrecht voor mannen en in 1919 algemeen kiesrecht voor
  vrouwen]
  
  Vóór 1848 moesten de ministers verantwoording afleggen aan de koning. Na 1848 dus niet
  meer.
  

Constitutionele monarchie

• Iedereen moet zich aan de grondwet houden. Ook de koning

• Koning Willem III probeerde de grondwet terug te draaien

• Ministeriële verantwoordelijkheid Ministers zijn verantwoordelijk voor wat de koning doet of zegt

• Koning mag dus niets zonder toestemming van de ministers

• Koning is onschendbaar

Verdeelde macht

• De macht om wetten te maken en wetten te veranderen, heet de wetgevende macht. Deze is in handen van het parlement.

• De macht om wetten uit te voeren, heet de uitvoerende macht. De regering heeft deze macht.

• De macht om mensen te straffen die zich niet aan de wet houden, is de rechterlijke macht. Deze is in handen van rechters.

Iemand kan maar bij een van de drie machten horen. Je mag bijvoorbeeld niet tegelijkertijd rechter én Tweede Kamerlid zijn. Door de verdeling van de machten kan nooit één persoon of één groep alle macht in handen krijgen.

Verdeelde macht

Klassieke grondrechten

• Vrijheid van godsdienst

• Vrijheid van meningsuiting

• Vrijheid van vereniging en vergadering

• Vrijheid van onderwijs

• Grondrechten beschermen burgers tegen de overheid, omdat de overheid zich ook aan de wet moet houden.

• Er kan nooit een wet aangenomen worden die in strijd is met de grondrechten

Parlement 1e en 2e kamer

Problemen om Luxemburg

• Willem III was behalve koning van Nederland ook groothertog van Luxemburg.

• Luxemburg was onderdeel van de Duitse bond

• Frankrijk wilde Luxemburg kopen

• Willem III ging daarmee akkoord

• De Duitse bond kwam er achter en dreigde met oorlog

• De Luxemburgse Kwestie kreeg in Nederland een politiek gevolg. Koning en ministers hadden het parlement niet ingelicht over de plannen voor de verkoop van Luxemburg en over de oorlogsdreiging. Het parlement hoorde dit pas achteraf.

• Tegen de koning kon het parlement niets ondernemen, want volgens de grondwet is de koning onschendbaar. Maar de ministers tot aftreden dwingen kon het parlement wel, namelijk door alle financiële plannen af te keuren.