5.1 genotype en fenotype
Thema 5 Erfelijkheid en evolutie
5.1 Genotype en fenotype
Lesson duration is: 45 minItems in this lesson
Thema 5 Erfelijkheid en evolutie
5.1 Genotype en fenotype
leerdoelen vandaag
Aan het einde van de les:
- kun je benoemen dat alle cellen van je lichaam dezelfde erfelijke informatie bevatten.
- kun je omschrijven wat het genotype en het fenotype zijn.
Inleiding
Je lichaam is opgebouwd uit cellen.
Alle cellen hebben een celkern met daarin de informatie voor je erfelijke eigenschappen.
Die informatie heb je gekregen van je ouders.
5.1 Genotype en fenotype
De cellen waaruit je lichaam is opgebouwd, heten lichaamscellen.
Elke celkern van elke lichaamscel bevat 46 chromosomen.
Chromosomen zijn lange, dunne draden in de celkern.
Ze bestaan uit de stof DNA.
In het DNA is informatie opgeslagen voor je erfelijke eigenschappen.
Je lichaam bestaat uit lichaamscellen.
Elke lichaamscel heeft een celkern.
In elke celkern liggen chromosomen.
Chromosomen zijn lange dunne draden.
In deze draden zit de stof DNA.
Dit DNA bevat informatie voor erfelijke eigenschappen.
5.1 Genotype en fenotype
Al je lichaamscellen zijn ontstaan uit 1 enkele, bevruchte eicel.
Door celdeling ontstaan nieuwe cellen uit de bevruchte eicel.
Bij elke celdeling worden de chromosomen gekopieerd.
Elke dochtercel krijgt een complete set chromosomen.
Daardoor bevat elke celkern van elke lichaamscel dezelfde erfelijke informatie. Deze informatie erf je van je ouders (de helft van je moeder, de helft van je vader).
DNA, de puzzelstukjes van je lichaam
5.1 Genotype en fenotype
Je chromosomen bevatten informatie over duizenden eigenschappen.
Voor elke eigenschap zijn een paar stukjes DNA nodig.
Een gen bestaat uit de stukjes DNA die samen de informatie voor 1 eigenschap bevatten.
In de afbeelding links is een gen getekend als een gekleurde kraal.
De blauwe lijntjes zijn de chromosomen.
5.1 Genotype en fenotype
De 46 chromosomen in één celkern bevatten samen alle genen, dus de informatie van al je erfelijke eigenschappen.
Deze complete informatie noem je het genotype.
Dus: het genotype van een organisme is de informatie voor de erfelijke eigenschappen van dat organisme.
5.1 Genotype en fenotype
Het genotype ontstaat op het moment van bevruchting.
De chromosomen van de vader en van de moeder komen bij elkaar in 1 cel.
Uit die ene cel ontstaan alle andere cellen van een organisme.
5.1 Genotype en fenotype
Je kunt vaak aan een kind zien dat het eigenschappen heeft geërfd van de moeder en de vader.
Alle eigenschappen van een organisme noem je het fenotype.
Bij het fenotype horen de zichtbare eigenschappen, zoals oogkleur. Maar ook de onzichtbare eigenschappen horen erbij, zoals je bloeddruk of de bouw van je organen.
5.1 Genotype en fenotype
Het fenotype wordt bepaald door je genotype, maar ook je leefstijl en je omgeving.
Bijvoorbeeld: als je van jezelf bruin haar hebt, komt dat door je genotype. Maar als je het paars verft, ziet je haar er anders uit. Je fenotype verandert dan door je leefstijl. Maar je genotype verandert niet. Het genotype bevat nog steeds de informatie voor bruin haar.
5.1 Genotype en fenotype
samengevat:
- genotype: de informatie voor de erfelijke eigenschappen van dat organisme. (in de genen/chromosomen)
- fenotype: alle zichtbare (uiterlijk) en onzichtbare (innerlijk) eigenschappen van een organisme
(genotype + invloeden uit het milieu)
5.1 Genotype en fenotype
Je genotype blijft je hele leven hetzelfde.
Je fenotype kan steeds veranderen.
Aan de slag:
Thema 5
Basisstof 1
Opdr 1 t/m 9
herhalen leerdoelen
Aan het einde van de les:
- kan je benoemen dat alle cellen van je lichaam dezelfde erfelijke informatie bevatten.
- kan je omschrijven wat het genotype en het fenotype zijn.
Celmembraan
Cytoplasma
Chromosomen
Celkern
Wat wordt bepaald door genotype of fenotype? Sleep de eigenschappen A t/m H naar genotype of fenotype.
Genotype
Fenotype
Een wipneus
Stijl haar vanaf de geboorte
Piercings
Behaarde bladeren
Een litteken
Wibi kan goed piano spelen
Eelt op je handen door hard werken
Blauwe ogen
Hebben alle spiercellen van een man hetzelfde genotype of hebben ze een ander genotype?
Hetzelfde genotype
Verschillende genotypen
Heeft een vlinder hetzelfde fenotype als de rups waaruit hij is ontstaan? En hetzelfde genotype?
alleen hetzelfde fenotype
alleen hetzelfde genotype
zowel hetzelfde fenotype als hetzelfde genotype
Ja of nee: Kun je oogkleur van je ouders erven?
Ja
Nee
Genotype
Fenotype
Bij welk begrip hoort welke omschrijving?
Je eigenschappen
Al je DNA