Thema 21 - Expeditie wereld
Deel 1 - De Atlas
Aardrijkskunde
Thema 21 - Expeditie wereld
Deel 1 - De Atlas
Aardrijkskunde
Verkenning Atlas
Herhaling en inoefening
Doelen van de lessenreeks
Na deze lessen kennen/kunnen/weten/tonen jullie:
- de schaal herkennen en interpreteren bij een kaart
- de legende van een kaart correct aflezen en interpreteren
- verschillende soorten kaarten
- kaarten correct lezen
- de geschikte kaart kiezen
- de atlas op een correcte manier gebruiken
- richting bepalen
- bepalen in welke richting een plaats ligt ten opzichte van een andere plaats
INHOUDSTAFEL
Zoek de inhoudstafel in
je atlas en bekijk deze grondig.
INHOUDSTAFEL
Vooraan in je atlas vind je de inhoudstafel.
Hier vind je alle thema's van de kaarten terug zoals: bevolking, reliëf, water,...
Van pagina 6 - 17 vind je alles over onze provincies.
Van pagina 18 - 27 vind je alles over Vlaanderen en België.
Van pagina 28 - 35 alles over Europa en
vanaf pagina 36 - 47 alles over de wereld
Daarna zijn er nog enkele pagina's over ons zonnestelsel.
SOORTEN KAARTEN
Er bestaan heel wat verschillende kaarten:
- toeristische kaarten
- natuurkundige kaarten
- staatkundige kaarten
- thematische kaarten
SOORTEN KAARTEN
1. TOERISTISCHE KAARTEN
zijn kaarten waarop belangrijke plekken voor bezoekers weergegeven worden:
- bezienswaardigheden
- musea
- natuurgebieden
- wandel- en fietsroutes
- hotels, campings, restaurants
- informatiepunten
SOORTEN KAARTEN
2. NATUURKUNDIGE KAARTEN
zijn kaarten die vooral de natuurlijke kenmerken van het landschap tonen.
Je ziet er geen nadruk op wegen, steden of grenzen, maar vooral op:
- hoogteverschillen (bergen, heuvels, valleien)
- water (rivieren, meren, zeeën)
- landvormen (woestijnen, bossen, vlaktes)
- bodemsoorten of vegetatie (in sommige kaarten)
SOORTEN KAARTEN
SOORTEN KAARTEN
3. STAATKUNDIGE KAARTEN
Een staatkundige kaart toont:
- landsgrenzen
- provincie- of deelstaatgrenzen
- hoofdsteden en andere belangrijke steden
- soms ook belangrijke wegen of spoorlijnen (maar minder gedetailleerd)
De nadruk ligt niet op het landschap, maar op hoe de wereld is opgedeeld in landen en gebieden.
SOORTEN KAARTEN
4. THEMATISCHE KAARTEN
Een thematische kaart geeft informatie over een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld:
bevolkingsdichtheid, talen of godsdiensten, klimaat, neerslag, landbouw, verkeer, armoede of rijkdom, natuurgebieden, grondstoffen
Ze gebruiken vaak kleuren, symbolen of patronen om dit thema duidelijk weer te geven.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 60.
Maak opdracht 1.
Ik wil iets opzoeken over het reliëf in België. Welke kaart moet ik daarvoor nemen?
p. 18-19
p. 20-21
p. 10-11
p. 30-31
Ik wil iets opzoeken over de provincies van België en hun hoofdsteden. Welke kaart moet ik daarvoor nemen?
p. 18-19
p. 22-23
p. 28-29
p. 36-37
Ik wil iets opzoeken over de landbouw in België. Welke kaart moet ik daarvoor nemen?
p. 32-33
p. 44
p. 26-27
p. 42
Ik wil iets opzoeken over de temperatuur in Europa. Welke kaart moet ik daarvoor nemen?
p. 40-41
p. 20-21
p. 32-33
p. 30-31
Ik wil iets opzoeken over de volgorde van de planeten. Welke kaart moet ik daarvoor nemen?
p. 50-51
p. 20-21
p. 30-31
p. 48-49
NAMENREGISTER
Achteraan in je atlas vind je dan weer het namenregister.
Hier kan je makkelijk iets bij naam opzoeken om op de juiste kaart terecht te komen. Bijvoorbeeld: Gent, Duitsland, Schelde, Noordzee, Himalaya,...
Je vindt hier alles in alfabetische volgorde.
NAMENREGISTER
Zoek het namenregister
in je atlas en bekijk dit.
NAMENREGISTER
Achter de naam zie je getallen en letters staan.
Bv: Aartselaar 10 B3
Je kan Aartselaar dus vinden op pagina 10 in vak B3
Zoek op! Kan jij dit vinden?
Op welke kaart en in welk vak vind je de Schelde?
18 D4
20 F3
37 G2
20 B2
Op welke kaart en in welk vak vind je de Dominicaanse Republiek?
36 D3
35 E1
31 E2
10 B3
Op welke kaart en in welk vak vind je de Botrange?
30 C2-D2
21 F3
Wat is de Botrange?
Een stad
Een rivier
Een heuvel
een vulkaan
Hoe hoog is de Botrange?
+651 m
+ 741 m
+ 694 m
+1214 m
Op welke kaart en in welk(e) vak(ken) vind je de Mount Everest?
39 J4
39 I3
38 D3
38 E5
Hoe hoog is de Mount Everest?
5 892m
13 455m
1 854m
8850m
In welk werelddeel vind je India?
Europa
Oceanië
Noord-Amerika
Azië
In welk werelddeel vind je Madagaskar?
Europa
Oceanië
Afrika
Noord-Amerika
LEGENDE
De legende is een klein vakje naast of onder de kaart. Daarin staan:
- symbolen (bijv. een tentje voor een camping)
- kleuren (bijv. groen voor bossen, blauw voor water)
- lijntypes (bijv. dikke lijnen voor snelwegen, dunne voor kleinere wegen)
- tekentjes voor gebouwen, grenzen, spoorlijnen, enz.
Neem de kaart op pagina 20-21. Wat vertelt de legende je?
Hoe je de samenstelling van de bodem moet aflezen
Hoe je de verschillende hoogtes in België moet aflezen
Hoe je het aantal inwoners per plaats moet aflezen
Hoe je de verschillende landbouwgronden moet aflezen
EUROPA IN KAART
Neem een staatkundige kaart van Europa in je atlas.
Op de volgende slides krijg je een blinde kaart van Europa (dit betekent een kaart waar geen namen opstaan). Vergelijk de kaart met die in je atlas en duid aan welk land aangeduid staat op de blinde kaart.
België
Portugal
Spanje
Italië
België
Frankrijk
Italië
Duitsland
België
Denemarken
Frankrijk
Duitsland
DE SCHAAL
Op alle kaarten in je atlas staat de schaal vermeld.
Bv: Schaal 1 : 15 000 000
Dit betekent dat 1 cm op de kaart, 15 000 000 cm is in het echt.
Je zet dit best om naar kilometer.
1cm op de kaart is dus 150 km op de kaart.
Welke schaal vind je op de kaart van de provincie West-Vlaanderen? (p 6-7)
1 : 300 000
1 : 800 000
1 : 15 000 000
1 : 81 000 000
Welke schaal vind je op de kaart van België? OPGELET! Kies de schaal van de juiste kaart! (p 18-19)
1 : 300 000
1 : 800 000
1 : 15 000 000
1 : 81 000 000
Welke schaal vind je op de kaart van Europa? (p 28-29)
1 : 300 000
1 : 800 000
1 : 15 000 000
1 : 81 000 000
Welke schaal vind je op de kaart van de wereld? (p 36-37)
1 : 300 000
1 : 800 000
1 : 15 000 000
1 : 81 000 000
AFSTAND BEREKENEN
Om de afstand te berekenen tussen 2 punten, meet je eerst de afstand tussen de 2 punten op de kaart. BV: Op de kaart van België (p. 18-19) is de afstand tussen Luik en Verviers 2,6cm. Dus:
In werkelijkheid is de afstand tussen Luik en Verviers dus
20,8 km.
Wat is de afstand tussen Brussel en Frankfurt in werkelijkheid?(p 28-29)
315 km
50 km
15 000 000 km
2,1 km
Wat is de afstand tussen Brussel en Sofia in werkelijkheid?(p 28-29)
1 650 km
11 km
15 000 000 km
1 125 km
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 60 en 61.
Maak opdracht 2 en 3.
RICHTINGEN EN WINDROOS
De windroos en windrichtingen kennen jullie ondertussen al.
Neem de kaart van de Europese Unie in Europa (p 28-29). Als je met het vliegtuig van Brussel naar Moskou vliegt. In welke richting vlieg je dan?
in noordwestelijke richting
in zuidelijke richting
in noordoostelijke richting
in westelijke richting
Neem de kaart van de Europese Unie in Europa (p 28-29). Als je met het vliegtuig van Moskou naar Ankara vliegt. In welke richting vlieg je dan?
in noordwestelijke richting
in zuidelijke richting
in noordoostelijke richting
in westelijke richting
Neem de kaart van de Europese Unie in Europa (p 28-29). Als je met het vliegtuig van Ankara naar Napels vliegt. In welke richting vlieg je dan?
in noordwestelijke richting
in zuidelijke richting
in noordoostelijke richting
in westelijke richting
Neem de kaart van de Europese Unie in Europa (p 28-29). Als je met het vliegtuig van Napels naar Brussel vliegt. In welke richting vlieg je dan?
in noordwestelijke richting
in zuidelijke richting
in noordoostelijke richting
in westelijke richting
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 62.
Maak opdracht 4.
DOORDENKER
Blijven kaarten altijd hetzelfde?
Zo niet, wat kan er veranderen en waarom?
KAARTEN VERANDEREN
1. Politieke veranderingen
Grenzen verschuiven door:
Oorlogen
Vredesverdragen
Nieuwe landen die ontstaan (bijv. Zuid-Soedan in 2011)
Landen die uiteenvallen of samengaan
Dit is de grootste reden waarom kaarten herschreven moeten worden
KAARTEN VERANDEREN
2. Natuurlijke veranderingen
De aarde verandert voortdurend:
Rivieren verleggen zich
Land stijgt of daalt (bijv. door aardbevingen)
Vulkanen kunnen nieuw land vormen
Eilanden kunnen verdwijnen door erosie of overstromingen
KAARTEN VERANDEREN
3. Klimaatverandering
De zeespiegel stijgt, waardoor kustlijnen veranderen
Gletsjers smelten → nieuwe landvormen komen tevoorschijn
Drooggevallen gebieden kunnen weer onder water lopen.
KAARTEN VERANDEREN
4. Menselijke ingrepen
Mensen passen het landschap zelf aan:
Polders maken (zoals in Nederland)
Dammen, kanalen of havens bouwen
Steden uitbreiden, waardoor nieuwe kaarten nodig zijn.
KAARTEN VERANDEREN
5. Betere meetmethoden
Moderne technieken zoals:
satellietbeelden
gps
luchtfoto’s
zorgen ervoor dat kaarten nauwkeuriger worden. Soms worden grenzen of vormen daarom aangepast, ook al verandert het land zelf niet.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 62.
Maak opdracht 5.
WERELDBEELD
Als we kaarten bij ons bekijken, ligt Europa altijd gecentreerd op de kaart.
Europa ligt niet overal in het midden van kaarten. Dat is vooral zo in Europa zelf, omdat kaarten meestal worden gemaakt vanuit het standpunt van het gebied of de cultuur die ze tekent.
Er bestaat geen wereldwijde regel die bepaalt wat in het midden moet liggen.
Kaartenmakers kiezen zelf wat centraal komt te staan.
Elke kaart is dus een beetje cultureel gekleurd.
WERELDBEELD
In andere delen van de wereld ziet de wereldkaart er anders uit.
- In Japan ligt Japan vaak in het midden, waardoor Europa links staat en Amerika rechts.
- In de Verenigde Staten staat de VS meestal in het midden.
- Sommige Australische kaarten plaatsen Australië in het centrum.
- Er bestaan zelfs kaarten waarop de Stille Oceaan centraal staat in plaats van de Atlantische Oceaan.
WERELDBEELD
Voorbeeld: Azië centraal
WERELDBEELD
WEETJE
Heb je deze afbeelding wel eens gezien?
Atlas was een reus die volgens
de Griekse Mythologie het heelal droeg.
Volgens verhalen zou het een Titaan
zijn geweest die als straf het heelal
moest dragen.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 63.
Maak opdracht 6.
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.220 Herkennen de schaal op een kaart.
MIA: De schaal
als verhouding tussen de werkelijkheid en een verkleinde afbeelding
- breukschaal
- lijnschaal
TE HANTEREN BEGRIPPEN: de schaal, de werkelijke afstand, de verhouding
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.221 Interpreteren de schaal van een kaart
MIA: interpreteren
- werkelijke afstand tussen locaties berekenen
- de grootte van objecten op de kaart schatten
- de schaalfactor omzetten in een bruikbare eenheid
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.227 Interpreteren de legende van een kaart
MIA: interpreteren
- om locaties te identificeren
- om routes te plannen
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.233 Illustreren dat verschillende soorten kaarten andere informatie bieden
MIA: kaarten
- analoge en digitale kaarten
informatie
- toeristische kaarten: plattegrond en stadsplan
- natuurkundige kaarten: tonen natuurlijke kenmerken van het landschap
- staatkundige kaarten: tonen grenzen, landen, steden, wegen
- thematische kaarten: klimaatkaart, bevolkingskaart, vegetatiekaart, historische kaarten
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.234 Lezen een kaart
MIA: kaart: analoge en digitale kaarten
- staatkundige kaarten, natuurkundige kaarten, thematische kaarten, historische kaarten, plattegronden
- atlas
Lezen
met gebruik van register, vakcoördinaten en schaal
met oriëntatie naar het noorden met behulp van een kompas
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.235 Selecteren een geschikte kaart
MIA: kaart: analoge en digitale kaarten
- staatkundige kaarten, natuurkundige kaarten, thematische kaarten, historische kaarten, plattegronden
- atlas
GO! Doelen - Aardrijkskunde
AA.237 Reflecteren kritisch op verschillende kaarten
MIA: reflecteren
- verandering van de kaarten (tijd en ruimte)
- wereldbeeld op basis van verschillende weergaven van de wereld
- Oorlogen hebben een invloed op de kaarten
AA.247 Tonen hun kennis over zich oriënteren in verschillende contexten