H5 Examentraining Historische Contexten



Examentraining

Geschiedenis HAVO 5 2024

Historische Contexten

1 / 67
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

This lesson contains 67 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 180 min
Report this lesson

Items in this lesson



Examentraining

Geschiedenis HAVO 5 2024

Historische Contexten

Wat gaan we deze examentraining doen?

  • HC Britse Rijk + Duitsland + Nederland in een notendop

  • Steeds met een vraag over de context

  • Heb je een vraag? --> Stel deze gelijk --> handje omhoog in Lesson-Up

Wat kun je van mij verwachten en wat verwacht ik van jou?

Wat kun je van mij verwachten?

  • Uitleg van de contexten

  • Vaak voorkomende vragen

  • Oefenen met examenvragen

  • Feedback op examenvragen

  • Antwoorden op vragen 

Wat verwacht ik van jou?

  • Oplettendheid

  • Meedoen met vragen en opdrachten

  • Geen storend gedrag



Het Britse Rijk (1585-1900)


Begin van de Engelse expansie

Eind 16e eeuw verkenden de Engelsen Noord-Amerika als mogelijke uitvalsbasis in de strijd met het katholieke Spanje en als eventuele kolonie. In 1620 stichtten de protestantse Pilgrim Fathers er een Engelse nederzetting, met als doel er een geheel nieuwe samenleving te beginnen. In de 17e eeuw groeiden de groepen kolonisten in Amerika gestaag. Aanvankelijk bestonden er handelscontacten met de inheemse bevolking. Bloedige oorlogen en geïmporteerde ziekten zorgden er daarna snel voor dat die inheemse bevolking werd gedecimeerd.

Welke feestdag ontstond naar aanleiding van de gebeurtenis bij de pelgrims?

A

Independence day

B

Thanksgiving

C

Kerst

D

Eastern

Vestigings- en plantagekoloniën

De noordelijke koloniën aan de oostkust waren vestigingskoloniën, gericht op landbouw, handel en nijverheid. De koloniën in het zuiden ontwikkelden zich steeds meer tot

plantage-economieën, waar producten als tabak en katoen voor de export werden verbouwd. De dertien koloniën aan de oostkust van Noord-Amerika vormden slechts een deel van het Britse rijk in Amerika. Andere Engelse plantagekoloniën in het Caribische

gebied, zoals Barbados en Jamaica, waren winstgevender. Alle Engelse koloniën maakten

gebruik van de arbeid van slaafgemaakten, maar in de zuidelijke plantagekoloniën vormden zij een groter deel van de bevolking. De driehoekshandel, waarvoor de Engelsen de Royal African Company oprichtten, was lucratief.

Welke uitspraak over een vestigingskolonie en/of plantagekolonie is juist?

A

In beide koloniën werd land vooral verbouwd voor de export.

B

Plantagekoloniën waren in het noorden van de VS.

C

In vestigingskoloniën werkten verhoudingsgewijs meer slaven dan op plantages.

D

De vestigingskoloniën zorgden voor de grootste spanning tussen indianen en kolonisten.

Invloed van de verlichting

Europese kolonisten kwamen in aanraking met Verlichte ideeën zoals de trias politica, het idee van volkssoevereiniteit en van natuurlijke rechten. Zij hadden geen politieke vertegenwoordiging in het parlement in Groot-Brittannië maar betaalden wel belastingen aan dat land. Dat frustreerde de kolonisten. Zij kwamen in 1776 in opstand en vormden een onafhankelijke federale staat, de Verenigde Staten van Amerika. 

Vanaf het einde van de 18e eeuw kwam in verlichte en in religieuze kringen het abolitionisme op. Een verbod op de slavenhandel in het Britse Rijk in 1807 betekende de economische neergang van Barbados en Jamaica. In 1833 verbood Groot-Brittannië slavernij daarna in grote delen van het rijk.

Wat was de aanleiding voor de Amerikaanse Revolutie?

A

Belastingen

B

Slavernij

C

Geen connectie meer met Engeland

D

De Onafhankelijkheids-verklaring

India tot de 18e eeuw

Na de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten verschoof het zwaartepunt van het Britse rijk naar India. Sinds het begin van de 17e eeuw had de East India Company hier factorijen van waaruit zij handel dreef met de Mogol-vorsten. Toen de positie van deze vorsten verzwakte, breidde de East India Company haar macht over India uit. Het verdrag van Allahabad in 1765 betekende het begin van het Britse rijk in India. Al snel heerste de East India Company over een groot deel van het Indiase subcontinent en was het innen van belasting een belangrijke inkomstenbron.

Het Verdrag van Allahabad (1776) paste bij de veranderende machtsverhoudingen tussen India en GB. Wat was GEEN reden voor het feit dat GB meer grip op India wilde hebben?

A

De Amerikaanse onafhankelijkheid

B

De Mogol versterkte zijn machtspositie

C

De ineenstorting van de suikerproductie op Barbados en Jamaica

D

Belastinginning in India werd een belangrijke inkomstenbron voor GB

India in de 19e eeuw

Bij de controle over het Britse rijk en voor het afdwingen en beschermen van de handel

speelden de Royal Navy en het Brits-Indische leger een grote rol. Dat leger bestond uit

Indiase soldaten onder leiding van Britse officieren. Migratie vanuit Groot-Brittannië was

er nauwelijks. Een kleine groep Britten voerde het bestuur over miljoenen Indiërs. Zij maakten hierbij gebruik van het bestaande inheemse bestuur. Hoewel de Britten talrijke Indiase religieuze en sociale gebruiken afwezen, accepteerden veel Indiërs hun gezag. Toen het in 1857 toch tot een opstand kwam onder ontevreden Indiase soldaten sloegen de Britten deze hard neer. India kwam daarna onder direct gezag van de Britse regering. Koningin Victoria werd keizerin van India.

Stelling: Na de Grote Indiase opstand kreeg keizerin Victoria meer politieke macht in India.

A

Juist

B

Onjuist

C


D


Verband met de Industriële Revolutie

In India plantages opgezet voor de teelt van handelsgewassen. Tegelijk werd het subcontinent een belangrijk afzetgebied voor Engelse industrieproducten. De import hiervan concurreerde sterk met de Indiase huisnijverheid. Lokaal breidde de Britse koloniale macht zich uit via spoorwegen. Stoomschepen en de opening van het Suezkanaal zorgden daarnaast voor snellere verbinding met het moederland, hetgeen ook grotere controle mogelijk maakte. Vanuit een gevoel van superioriteit voerden de Britten de Engelse taal, hun rechtssysteem en hun onderwijssysteem in. Hoogopgeleide Indiërs richtten hierop in 1885 het Indian National Congress op. In eerste instantie streefden zij naar gelijke kansen binnen het Brits-Indische bestuur. De Britten gaven hier niet aan toe. De ontwikkeling van Groot-Brittannië tot grootmacht bepaalde hun zelfbeeld. Zij zagen het als hun taak om de wereld naar Brits model te beschaven

Bron: Indian National Congress (1885). Wat was het korte termijn doel van de Indian National Congress?

A

Onafhankelijkheid van India

B

Eerlijke handel tussen Britten en Indiërs

C

Kiesrecht

D

Meer gelijkheid tussen Britten en Indiërs in het koloniale bestuur.

Opkomst van de Industriële Revolutie

Het bezit van koloniën vergrootte de economische voorsprong die Groot-Brittannië in de 18e en

19e eeuw nam op andere landen. In de tweede helft van de 18e eeuw ontstond in Groot- Brittannië de industriële revolutie. Deze werd mogelijk door uitvindingen zoals de Spinning Jenny en de stoommachine. Door verbeteringen in de landbouw en door ziektebestrijding groeide de bevolking en nam de vraag naar goederen en het aanbod van goedkope arbeid toe. Ondernemers investeerden winsten uit de koloniën in industrie en transport in Groot-Brittannië, waar eerst vaarwegen en daarna spoorwegen werden aangelegd. Grondstoffen, met name katoen, kwamen uit de koloniën in het Caribische gebied, uit de Verenigde Staten en uit India. Daarnaast werd vooral India in de loop van de 19e eeuw een steeds belangrijkere afzetmarkt voor de katoenindustrie. De Britse markt werd gevoelig voor gebeurtenissen op mondiaal niveau.

Wat was de spinning jenny?

A

een machine die veel draden tegelijk kon spinnen

B

een schietspoel waardoor het weven veel sneller ging

C

een nieuw type machine waardoor het aan elkaar naaien van lappen stof automatisch gaat

D

een waterrad die een machine voortdreef

Sociale wetten

Door de industrialisatie veranderde het handelskapitalisme in industrieel kapitalisme.

Ondernemers streefden naar een liberale markteconomie met vrijhandel en een kleine rol voor

de overheid, ook binnen het Britse wereldrijk. Om die vrijhandel af te dwingen zetten Britten

desnoods de marine in, ook in gebieden die niet direct gekoloniseerd waren. Ondernemers wilden meer politieke invloed. Die kregen zij met de Reform Bill in 1832.

De industrialisatie leidde tot de vorming van nieuwe sociale klassen. Fabrieksarbeiders leefden

en werkten onder slechte omstandigheden in snelgroeiende steden en kwamen in protest. De

overheid greep aanvankelijk niet in, maar probeerde vanaf 1833 met de Factory Acts excessen

te voorkomen. Mede onder invloed van mensen als Robert Owen wisten arbeiders via

vakbonden meer rechten af te dwingen.

Wat was GEEN gevolg van de Reform Bill?

A

Industriesteden kregen meer afgevaardigden

B

De liberalen kregen meer politieke invloed

C

Het censuskiesrecht werd afgeschaft

D

Kiesdistricten werden anders ingedeeld

Gevolgen van de Industriële Revolutie

Fabrikanten investeerden ook in winstgevende projecten in de koloniën. Londen werd het financiële hart van de wereld. De eerste wereldtentoonstelling in 1851 liet zien dat Groot-Brittannië de werkplaats van de wereld was.

Na 1870 kreeg de Britse industrie te maken met groeiende concurrentie van de Verenigde Staten en Duitsland. Op zoek naar nieuwe markten breidden de Britten hun wereldrijk aan het einde van de 19e eeuw nog verder uit. Rond 1900 heerste Groot-Brittannië over een kwart van de wereldbevolking

Wanneer en waar vond de eerste wereldtentoonstelling plaats?

A

1800, Parijs

B

1900, Amsterdam

C

1831, Brussel

D

1851, Londen

Zet de volgende gebeurtenissen op chronologische volgorde: 1. Afschaffing van de slavenhandel 2. Afschaffing van de slavernij 3. Amerikaanse Revolutie 4. Pelgrim Fathers vertrekken naar Amerika 5. Reform Bill 6. Verdrag van Allahabad wordt ondertekend

Duitsland (1918-1991)


Na de Eerste Wereldoorlog

In de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog werd in het Duitse keizerrijk de republiek uitgeroepen. De sociaaldemocratische regering tekende de wapenstilstand en begon met de opbouw van een parlementaire democratie. Door tegenstand van de conservatieve elite en extremistische groepen van links en rechts was die democratie vanaf het begin wankel. Een

groot deel van de Duitse bevolking had weinig vertrouwen in de leiders van de Republiek. Gevoed door de dolkstootlegende hielden zij hen verantwoordelijk voor de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog en het opgelegde Verdrag van Versailles uit 1919.

Wat stond NIET in het Verdrag van Versailles?

A

Duitsland moest een republiek worden

B

Duitsland moest grondgebied afstaan, ook koloniën

C

Duitsland moet enorme herstelbetalingen doen aan andere getroffen landen.

D

Hitler werd aangewezen als nieuwe regeringsleider van Duitsland.

De opkomst van Hitler

De Duitse economie had te lijden van de hoge herstelbetalingen en het verlies van grondstofrijke gebieden. Zij bloeide pas weer op dankzij het Dawesplan en de

verzoeningspolitiek met Frankrijk. De beurskrach van 1929 trok Duitsland daarna mee in

een diepe economische crisis. Van de hernieuwde politieke instabiliteit profiteerde de NSDAP onder leiding van Adolf Hitler. Door grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon

groeide deze ultrarechtse en antisemitische partij uit tot een massaorganisatie. Hitler

beloofde dat hij alleen het land zou leiden naar welvaart en nationale eenheid en het

verdrag van Versailles ongedaan zou maken. Nadat zijn partij bij verkiezingen de grootste

was geworden werd hij in 1933 benoemd tot rijkskanselier. Met de machtigingswet, die na

de Rijksdagbrand werd aangenomen, zette het parlement zichzelf buitenspel en kwam de

Republiek van Weimar ten einde.

Kies het beste antwoord: De machtigingswet hield in

A

Dat Hitler voor het leven tot dictator werd gekozen.

B

Dat de communistische partij werd verboden.

C

Dat Hitler geen goedkeuring van het parlement meer hoefde te vragen voor zijn .beleid

D

Dat het parlement pas achteraf het beleid van Hitler zou goedkeuren.

Hitlers zijn politiek

Direct na hun aantreden begonnen de nazi's met de opbouw van een totalitair regime. Met

terreur en propaganda nazificeerden zij de samenleving. Tot de eerste slachtoffers

behoorden politieke tegenstanders, gevolgd door degenen die niet tot de Volksgemeinschaft

behoorden. Doordat het regime snel economisch herstel leek te realiseren kreeg het lang

steun van grote delen van de bevolking. De eis tot aansluiting van Duitstalige gebieden leidde tot de Conferentie van München in 1938. Met de appeasementpolitiek probeerde Groot-Brittannië oorlog nog te voorkomen. Na de inval in Polen in 1939 verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog. Dat veroverde snel grote delen van Europa, waaronder Nederland, stelde daar de rechtsstaat buiten werking en voerden arbeidsdienst in. In het bijzonder joden werden overal systematisch uitgesloten van het openbare leven en uiteindelijk getransporteerd naar vernietigingskampen.

4) Hitler: "De volgende groepen maken het Duitse volk zwak: joden, Jehova's getuigen, homoseksuelen, Sinti en Roma" Dit past het best bij ...

A

Propaganda

B

Volksgemeinschaft

C

Antisemitisme

D

Holocaust

Duitsland na de Tweede Wereldoorlog

Na een harde strijd versloegen de westerse geallieerden en de Sovjet-Unie Duitsland, dat zich in mei 1945 onvoorwaardelijk overgaf. Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht; de buitengrenzen waren verlegd en een grote stroom aan Heimatvertriebene, terugkerende soldaten en slachtoffers van het naziregime kwam op gang. Volgens afspraak verdeelden de geallieerden Duitsland in vier bezettingszones,

Waarom wordt over de heimatvertriebene relatief weinig gesproken?

A

Omdat het na de oorlog gebeurde en niet relevant voor de Duitse samenleving

B

Omdat de geallieerden liever niet praten over hun oorlogsmisdaden tegen de Duitsers.

C

Omdat het toch hun land niet was waaruit ze werden verjaagd.

D

Omdat er discussie is over of het wel feitelijk is gebeurd

Van bezettingszones naar invloedssferen

Door verschil in opvatting over de opbouw van naoorlogs Europa en het bewaren van vrede rezen er spanningen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden. In de sovjetzone wilde Stalin communistische regimes installeren. Met de Trumandoctrine, het Marshallplan

en het stimuleren van Europese eenwording wilden de Verenigde Staten een dam opwerpen tegen communistische expansie. Tijdens de Blokkade van Berlijn in 1948 wisten de Amerikanen West-Berlijn door een luchtbrug te behouden. In de westelijke bezettingszone werd in 1949 de Bondsrepubliek Duitsland opgericht, met West-Berlijn als onderdeel ervan. In de sovjetzone werd hierop in hetzelfde jaar de Duitse Democratische Republiek opgericht, een volksdemocratie naar het model van de Sovjet-Unie.


Welk 'Duitsland' was communistisch?

A

De Bondsrepubliek Duitsland (BRD)

B

De Duitse Democratische Republiek (DDR)

C


D


BRD en DDR

Door het beleid van Adenauer, gericht op snelle integratie in het Westen, en door het

Wirtschafstwunder ontwikkelde West-Duitsland zich in de jaren 1950 tot een  democratie. Het land werd lid van internationale organisaties zoals de NAVO en de EGKS. Adenauer erkende de DDR niet en hield vast aan het ideaal van Duitse eenheid. Onder Ulbricht werd de DDR in de jaren 1950 een totalitaire dictatuur naar voorbeeld van de Sovjet-Unie. Vooral na de mislukte opstand in 1953 stond haar bevolking onder strenge controle van de Staatssicherheitsdienst. Door deelname aan het Warschaupact en de Comecon werd de DDR een deel van het Oostblok. Herstelbetalingen aan de Sovjet-Unie en een slecht functionerende planeconomie zorgden voor economische malaise. Op zoek naar politieke en economische vrijheden vluchtten DDR-burgers naar het Westen, hetgeen met de bouw van de Berlijnse muur in 1961 stopte. De Verenigde Staten erkenden de invloedsfeer van de Sovjet-Unie en grepen niet in.

Twee historische gebeurtenissen waarbij de personen als leiders van hun land betrokken waren, zijn:

A

de val de Berlijnse Muur en de Cubacrisis

B

de blokkade van Berlijn en de bouw van de Berlijnse Muur

C

de bouw van de Berlijnse Muur en de Cubacrisis

D

de Amerikaanse luchtbrug en de bouw van de Berlijnse Muur

Ostpolitik

Vanaf de jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Tijdens deze detente probeerde Brandt met zijn Ostpolitik de relatie met de DDR en andere Oost-Europese landen te verbeteren. In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten in de internationale politiek. Toch hield de Bondsrepubliek vast aan het streven naar Duitse eenheid. Om de goede verhouding met het Westen te

waarborgen zette Brandt zich actief in voor Europese integratie. DDR-leider Honecker stond open voor de Ostpolitik maar zag de Duitse deling als definitief.

De Ostpolitik van Willy Brandt was ...

A

een voortzetting van de buitenlandse politiek van zijn voorganger Konrad Adenauer

B

een poging om de West-Duitse grens naar het oosten te verleggen

C

een West-Duits streven om de relatie met het Oostblok en de DDR te verbeteren, waarna misschien een Duitse hereniging dichterbij kwam

D

een beleid dat erop gericht was het oosten van Duitsland te ontwikkelen.

De gevolgen van glasnost en perestrojka

In de tweede helft van de jaren 1980 probeerde Gorbatsjov de Sovjet-Unie met zijn beleid van glasnost en perestrojka te hervormen. Omdat voor het slagen daarvan medewerking van het Westen nodig was liet hij de Brezjnevdoctrine los. De DDR-leiding keerde zich af van deze liberale koers van de Sovjet-Unie omdat zij de gevolgen van hervormingen vreesde. Veel inwoners van de DDR, die via de televisie het leven in West-Duitsland zagen,

waren ontevreden. In 1989 ontstond een protestbeweging voor meer vrijheid en politieke hervormingen in de DDR. Via enkele Oost-Europese landen, die in 1989 hun grenzen

hadden opengesteld, trokken veel DDR-burgers naar het Westen. Op 9 november 1989 viel

de Berlijnse muur. Het jaar erop, in 1990, werd Duitsland herenigd, met Berlijn als nieuwe

hoofdstad. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam in 1991 de Koude Oorlog ten

einde.

Waarom maakte de val van de Berlijnse Muur op veel tijdgenoten een diepe indruk?

A

omdat de val van de muur het moment was in de Koude Oorlog waarop bijna een atoomoorlog uitbrak

B

omdat de val van de muur werd beschouwd als het einde van de Koude Oorlog

C

omdat door de val van de muur demonstraties in de DDR met geweld werden onderdrukt

D

omdat door de val van de muur voor het eerst West-Duitsers toegang kregen tot de DDR

De rol in Europa

In ruil voor Franse steun voor de hereniging en de uitbreiding van de Europese Unie met landen uit het voormalige Oostblok accepteerde Bondskanselier Kohl de invoering van de euro. Op binnenlands gebied worstelde het nieuwe Duitsland met de integratie van de voormalige DDR. Naast de hereniging vormde ook immigratie een uitdaging voor de Duitse

democratie. Het verenigde Duitsland integreerde snel in Europa, waarin het steeds meer een leidende rol op zich nam. 

Welke bewering over de Europese Unie is juist?

A

Door de invoering van de euro was de Europese eenwording voltooid.

B

Het Europese parlement heeft meer invloed dan de ministerraden van haar leden.

C

Door de Europese Unie er nu meer dan 70 jaar vrede in Europa

D

Geen van de genoemde beweringen is juist.

Ze de volgende leiders van Duitsland in de juiste volgorde neer: 1. Adenauer 2. Brandt 3. Hitler 4. Keizer Wilhelm II 5. Kohl

Nederland (1948-2008)


Na de Tweede Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog werden de verzuilde verhoudingen van voor de oorlog

aanvankelijk hersteld. Nederland begon aan een snelle wederopbouw, waarbij de

Marshallhulp steun bood. De Koude Oorlog en het begin van Europese samenwerking lieten zien dat Nederland niet langer een neutraliteitspolitiek voerde.

Direct na de Tweede Wereldoorlog was er sprake van een babyboom. De natuurlijke

bevolkingsgroei zette zich in de eerste decennia na de oorlog voort. In de jaren 1950 en 1960 kende Nederland een periode van economische groei en toenemende industrialisatie. Met geleide loonpolitiek stimuleerden de rooms-rode regeringen de export en de werkgelegenheid. Daarnaast profiteerde Nederland van het economisch herstel van Duitsland en de vondst van aardgas in Groningen.

Wat was voor de VS geen reden om Marshallhulp te bieden?

A

De Verenigde Staten wilden zo voorkomen dat West- Europa communistisch werd.

B

De Nederlandse regering zou anders economische hulp vragen aan de Sovjet-Unie.

C

De landen die hulp kregen, werden bondgenoten.

D

Met een welvarend Europa konden de Verenigde Staten beter handelen.

Stijgende economie

Leidend was het idee van een maakbare samenleving met meer economische gelijkheid als ideaal. Door de toenemende welvaart konden politici en sociale partners samen bouwen aan een verzorgingsstaat. Na de invoering van de AOW in 1957 werd sociale wetgeving verder uitgebreid.

Vanaf het begin van de jaren 1960 stegen de lonen sterk. In Nederland ontstond een consumptiemaatschappij. In veel huishoudens deden apparaten hun intrede en voor steeds grotere groepen werd een vakantie mogelijk, ook in het buitenland. De groeiende welvaart ging hand in hand met verstedelijking en groeiende mobiliteit.

Welk begrip hoort bij: 'staat met een overheid die alleen zorgt voor orde en veiligheid'.

A

Natiestaat

B

Verzorgingsstaat

C

Nachtwakerstaat

D

Politiestaat

Jongerenculturen

Na de jaren 1950 was er sprake van ontzuiling van het sociale en het politieke leven. Nieuwe politieke partijen en omroepen, zoals D’66 en Veronica, kwamen op en er ontstond een jongerencultuur. De jeugd kreeg de beschikking over meer vrije tijd en geld en een deel van de jongeren volgde steeds langer onderwijs. Mede onder invloed van popmuziek uit Engeland en de Verenigde Staten ontstonden er vanaf het eind van de jaren 1950 jongerenbewegingen, zoals de nozems. In de jaren 1960 begonnen groepen jongeren, zoals de provo’s en de hippies, zich te verzetten tegen de consumptiemaatschappij. Zij bespotten het gezag van oudere generaties en eisten meer inspraak.

Welke uitspraak is / zijn waar? 1. Het ontstaan van de jeugdcultuur had te maken met de geboortegolf en de stijgende welvaart. 2. Jongeren maakten zich niet druk om de Derde Wereld en de Vietnamoorlog. 3. De provo's daagden de gezagdragers uit. 4. De hippies hielden van de consumptiemaatschappij.

A

geen enkele

B

1 en 3

C

1, 2 en 3

D

alle vier

Tweede feministische golf

De positie van vrouwen veranderde. In 1956 kwam een einde aan de wettelijke handelingsonbekwaamheid van getrouwde vrouwen. Later streden feministes van de tweede golf, zoals Man Vrouw Maatschappij en Dolle Mina, voor gelijke rechten en kansen. De introductie en acceptatie van de anticonceptiepil, nieuwe echtscheidingswetgeving en onderwijsdeelname van meisjes zorgden voor grote, soms

ook plotselinge maatschappelijke veranderingen.

Wat was een gevolg van de deelname van vrouwen aan het arbeidsproces tijdens de Eerste Wereldoorlog in verschillende Westerse landen?

A

De eerste feministische golf

B

De tweede feministische golf

C

vrouwen werden voor de wet handelingsbekwaam

D

de invoering van vrouwenkiesrecht

Begin van de multiculturele samenleving

Begin jaren 1950 was Nederland een emigratieland van waaruit mensen naar landen als

Australië, Nieuw-Zeeland en Canada trokken. De dekolonisatie van Indonesië en

Suriname zorgde voor de al dan niet vrijwillige komst van groepen migranten naar ons

land. Vanaf eind jaren 1960 huurden werkgevers zogenoemde gastarbeiders in, eerst uit

Zuid-Europa, later uit Turkije en Marokko, die later ook het recht kregen op

gezinshereniging.

De oliecrisis maakte in 1973 een einde aan jarenlange economische groei. Nederland kon

de gevolgen daarvan nog enkele jaren opvangen. Rond 1980 was er sprake van een

economische crisis die de samenleving en de verzorgingsstaat onder druk zette

Waarom had de dekolonisatie na de Tweede Wereldoorlog veel succes?

A

De Europese grootmachten waren verzwakt.

B

Inheemse jongens kregen onderwijs in het interbellum.

C

De VS en de Sovjet-Unie waren voorstanders van dekolonisatie.

D

De Japanners gaven veel koloniën onafhankelijkheid.

Van crisis naar economische bloei

Tijdens de economische crisis van de jaren 1980 rees kritiek op de verzorgingsstaat, die te bureaucratisch en te duur werd bevonden. Regeringen onder Lubbers kozen voor een liberaal beleid. Zij voerden een bezuinigingspolitiek, beperkten de verzorgingsstaat en privatiseerden staatsbedrijven. Het poldermodel garandeerde daarbij politieke en economische rust.

Aan het einde van de jaren 1980 herstelde de economie zich. Als handelsland profiteerde Nederland van de Europese samenwerking en de globalisering. Nederland was voorstander van verdere samenwerking in Europa. Afgesloten onder Nederlands voorzitterschap, legde het Verdrag van Maastricht de basis voor de Europese Unie en de invoering van de euro. Tot 2008 kende Nederland een grote economische bloei, maar ook een toename van de sociale verschillen.

Wat is het poldermodel?

A

Een manier om je zin te krijgen. Polderen is als je maar net zo lang zeurt, krijg je je zin.

B

De manier waarop Ruud Lubbers bezuinigde in de jaren '80 noem je polderen.

C

Overeenstemming bereiken tussen werkgevers- en werknemers door vaak te overleggen.

D

Beheersing van lonen en prijzen zodat de concurrentiepositie van NL goed wordt en blijft.

Liberale aanpak

In plaats van het sociaaldemocratische idee van de maakbare samenleving was een liberaal vertrouwen in de zelfredzaamheid van burgers dominant geworden. De kleinere rol van de overheid, de grotere rol van de commercie en de ontzuiling maakten verdergaande individualisering mogelijk. Wetten en beleid, zoals het gedoogbeleid ten aanzien van softdrugs en de Algemene Wet Gelijke Behandeling, ondersteunden dit. Internationaal liep Nederland voorop met onder andere de regeling van het homohuwelijk en de euthanasiewetgeving. Het leverde een beeld op van een welvarende, vrije en zeer tolerante samenleving.

Welke verandering in wetgeving zorgde voor meer gelijke rechten voor vrouwen, zoals het recht om te werken zonder toestemming van een man?

A

Wet Gelijke Behandeling

B

Wet Algemene Kinderbijslag

C

Wet Openbare Orde

D

Wet op het minimumloon

Nederland in de buitenlandse politiek

Nederland moest in de jaren 1990 haar plaats in Europa en de wereld opnieuw bepalen. Tot in de jaren 1980 zag Nederland zich als gidsland. Er waren grote demonstraties tegen de plaatsing van kruisraketten op Nederlands grondgebied. Door het einde van de Koude Oorlog kreeg de NAVO een andere rol en werden NAVO en de Europese Unie sterk uitgebreid. In Europa werd de Nederlandse invloed hierdoor kleiner. Na de val van Srebrenica werd Nederland terughoudender in haar internationale ambities

Welke landen zijn lid van de EGKS?

A

België, Nederland, Luxemburg Frankrijk, Italië en BRD

B

Benelux, Frankrijk, Italië en DDR

C

België, Nederland, BRD en Frankrijk

D

Nederland, België, Spanje, Luxemburg, Frankrijk en Italië.

Latere jongerenculturen

Na de jaren 1960 was de jeugdcultuur gefragmenteerd geraakt. Jongeren van diverse sociale en etnische achtergronden ontwikkelden hun eigen stijlen. Tijdens de economische crisis kwamen de punk- en kraakbeweging op. Punkers hadden weinig geloof in de toekomst; de verwante kraakbeweging bekritiseerde de woningnood en verzette zich, soms ook met geweld, tegen de bestaande orde. In de Verenigde Staten

zetten Afro-Amerikaanse jongeren zich met rapmuziek af tegen het racisme in hun omgeving. Ook in Nederland werd rap vanaf de jaren 1990 een toonaangevende

jeugdcultuur. De gabbercultuur, die in dezelfde tijd in Nederland ontstond, was

apolitiek.

gabbers

krakers

provo's of hippies

punkers

hip-hop/rap

kritiek op woningnood, verzet met geweld

apolitieke cultuur

weinig geloof in de toekomst

muziek van Afro-Amerikaanse jongeren,

verzet tegen racisme

verzet tegen consumptiemaatschappij

Globalisering en migratie

De introductie van internet, de doorbraak van de mobiele telefoon en de komst van digitale sociale netwerken veranderden de communicatie. Niet alleen de leefstijl van jongeren, maar ook die van ouderen, raakte daardoor meer geglobaliseerd. De digitale revolutie werd in Nederland snel opgepakt.

Migratie nam verder toe. Door het Verdrag van Schengen werd vanaf het midden van de jaren 1980 vrij verkeer van personen binnen Europa mogelijk. Dit bevorderde de internationale oriëntering van Europese burgers. Zo studeerden steeds meer studenten een periode in het buitenland. Bij conflicten en humanitaire crises in de wereld liep de instroom van asielzoekers soms sterk op. Verschillende Nederlandse kabinetten en vrijwel alle politieke partijen ondersteunden tot het einde van de jaren 1990 het idee van een multiculturele samenleving

1) Iedereen mag reizen, wonen, werken binnen de EU.

A

Verdrag van Maastricht

B

Europees verdrag rechten van de mens

C

Verdrag van Schengen

D

Verdrag van Lissabon

De gevolgen van 9/11 op de multiculturele samenleving

Rond 2000 nam de polarisatie in Nederland toe. Niet iedereen profiteerde van de economische groei. Mensen ervoeren een kloof tussen burgers en politiek en verzetten zich tegen Europese samenwerking en het multiculturalisme. Over migratie en de rol van de islam in een open samenleving ontstonden heftige debatten. De terreuraanslagen van 11 september 2001 en de moord op de politicus Pim Fortuyn in 2002 joegen angst aan en vergrootten de tegenstellingen.

Vanaf 2002 werd het multiculturalisme vervangen door beleid dat gericht was op integratie of assimilatie van groepen migranten. Een nieuwe economische crisis die in 2008 uitbrak toonde opnieuw de tegenstellingen die in de samenleving waren ontstaan. Tegelijkertijd behoorde Nederland in het eerste decennium van de 21e eeuw nog altijd tot de welvarendste, gelukkigste en meest gelijkwaardige landen van de wereld.

Wat waren twee gevolgen van 9/11

A

Amerika verklaarde de oorlog aan het terrorisme.

B

Nederland gaf veel geld aan Amerika om het terrorisme tegen te gaan.

C

Amerika verklaarde de oorlog aan het Midden-oosten

D

Amerikaanse soldaten verdreven regeringen in het Midden-Oosten. Dit leidde tot grote verwarring.

Zet de volgende gebeurtenissen op chronologische volgorde: 1. De jongerencultuur Hippies komt op 2. Nederland voert de geleide loonspolitiek in 3. Oliecrisis 4. Verdrag van Maastricht 5. Verdrag van Schengen 6. Vrouwen worden handelingsbekwaam