Examentraining
Geschiedenis HAVO 5 2024
Historische Contexten
Examentraining
Geschiedenis HAVO 5 2024
Historische Contexten
Wat gaan we deze examentraining doen?
HC Britse Rijk + Duitsland + Nederland in een notendop
Steeds met een vraag over de context
Heb je een vraag? --> Stel deze gelijk --> handje omhoog in Lesson-Up
Wat kun je van mij verwachten en wat verwacht ik van jou?
Wat kun je van mij verwachten?
Uitleg van de contexten
Vaak voorkomende vragen
Oefenen met examenvragen
Feedback op examenvragen
Antwoorden op vragen
Wat verwacht ik van jou?
Oplettendheid
Meedoen met vragen en opdrachten
Geen storend gedrag
Het Britse Rijk (1585-1900)
Begin van de Engelse expansie
Eind 16e eeuw verkenden de Engelsen Noord-Amerika als mogelijke uitvalsbasis in de strijd met het katholieke Spanje en als eventuele kolonie. In 1620 stichtten de protestantse Pilgrim Fathers er een Engelse nederzetting, met als doel er een geheel nieuwe samenleving te beginnen. In de 17e eeuw groeiden de groepen kolonisten in Amerika gestaag. Aanvankelijk bestonden er handelscontacten met de inheemse bevolking. Bloedige oorlogen en geïmporteerde ziekten zorgden er daarna snel voor dat die inheemse bevolking werd gedecimeerd.
Welke feestdag ontstond naar aanleiding van de gebeurtenis bij de pelgrims?
Independence day
Thanksgiving
Kerst
Eastern
Vestigings- en plantagekoloniën
De noordelijke koloniën aan de oostkust waren vestigingskoloniën, gericht op landbouw, handel en nijverheid. De koloniën in het zuiden ontwikkelden zich steeds meer tot
plantage-economieën, waar producten als tabak en katoen voor de export werden verbouwd. De dertien koloniën aan de oostkust van Noord-Amerika vormden slechts een deel van het Britse rijk in Amerika. Andere Engelse plantagekoloniën in het Caribische
gebied, zoals Barbados en Jamaica, waren winstgevender. Alle Engelse koloniën maakten
gebruik van de arbeid van slaafgemaakten, maar in de zuidelijke plantagekoloniën vormden zij een groter deel van de bevolking. De driehoekshandel, waarvoor de Engelsen de Royal African Company oprichtten, was lucratief.
Welke uitspraak over een vestigingskolonie en/of plantagekolonie is juist?
In beide koloniën werd land vooral verbouwd voor de export.
Plantagekoloniën waren in het noorden van de VS.
In vestigingskoloniën werkten verhoudingsgewijs meer slaven dan op plantages.
De vestigingskoloniën zorgden voor de grootste spanning tussen indianen en kolonisten.
Invloed van de verlichting
Europese kolonisten kwamen in aanraking met Verlichte ideeën zoals de trias politica, het idee van volkssoevereiniteit en van natuurlijke rechten. Zij hadden geen politieke vertegenwoordiging in het parlement in Groot-Brittannië maar betaalden wel belastingen aan dat land. Dat frustreerde de kolonisten. Zij kwamen in 1776 in opstand en vormden een onafhankelijke federale staat, de Verenigde Staten van Amerika.
Vanaf het einde van de 18e eeuw kwam in verlichte en in religieuze kringen het abolitionisme op. Een verbod op de slavenhandel in het Britse Rijk in 1807 betekende de economische neergang van Barbados en Jamaica. In 1833 verbood Groot-Brittannië slavernij daarna in grote delen van het rijk.
Wat was de aanleiding voor de Amerikaanse Revolutie?
Belastingen
Slavernij
Geen connectie meer met Engeland
De Onafhankelijkheids-verklaring
India tot de 18e eeuw
Na de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten verschoof het zwaartepunt van het Britse rijk naar India. Sinds het begin van de 17e eeuw had de East India Company hier factorijen van waaruit zij handel dreef met de Mogol-vorsten. Toen de positie van deze vorsten verzwakte, breidde de East India Company haar macht over India uit. Het verdrag van Allahabad in 1765 betekende het begin van het Britse rijk in India. Al snel heerste de East India Company over een groot deel van het Indiase subcontinent en was het innen van belasting een belangrijke inkomstenbron.
Het Verdrag van Allahabad (1776) paste bij de veranderende machtsverhoudingen tussen India en GB. Wat was GEEN reden voor het feit dat GB meer grip op India wilde hebben?
De Amerikaanse onafhankelijkheid
De Mogol versterkte zijn machtspositie
De ineenstorting van de suikerproductie op Barbados en Jamaica
Belastinginning in India werd een belangrijke inkomstenbron voor GB
India in de 19e eeuw
Bij de controle over het Britse rijk en voor het afdwingen en beschermen van de handel
speelden de Royal Navy en het Brits-Indische leger een grote rol. Dat leger bestond uit
Indiase soldaten onder leiding van Britse officieren. Migratie vanuit Groot-Brittannië was
er nauwelijks. Een kleine groep Britten voerde het bestuur over miljoenen Indiërs. Zij maakten hierbij gebruik van het bestaande inheemse bestuur. Hoewel de Britten talrijke Indiase religieuze en sociale gebruiken afwezen, accepteerden veel Indiërs hun gezag. Toen het in 1857 toch tot een opstand kwam onder ontevreden Indiase soldaten sloegen de Britten deze hard neer. India kwam daarna onder direct gezag van de Britse regering. Koningin Victoria werd keizerin van India.
Stelling: Na de Grote Indiase opstand kreeg keizerin Victoria meer politieke macht in India.
Juist
Onjuist
Verband met de Industriële Revolutie
In India plantages opgezet voor de teelt van handelsgewassen. Tegelijk werd het subcontinent een belangrijk afzetgebied voor Engelse industrieproducten. De import hiervan concurreerde sterk met de Indiase huisnijverheid. Lokaal breidde de Britse koloniale macht zich uit via spoorwegen. Stoomschepen en de opening van het Suezkanaal zorgden daarnaast voor snellere verbinding met het moederland, hetgeen ook grotere controle mogelijk maakte. Vanuit een gevoel van superioriteit voerden de Britten de Engelse taal, hun rechtssysteem en hun onderwijssysteem in. Hoogopgeleide Indiërs richtten hierop in 1885 het Indian National Congress op. In eerste instantie streefden zij naar gelijke kansen binnen het Brits-Indische bestuur. De Britten gaven hier niet aan toe. De ontwikkeling van Groot-Brittannië tot grootmacht bepaalde hun zelfbeeld. Zij zagen het als hun taak om de wereld naar Brits model te beschaven
Bron: Indian National Congress (1885). Wat was het korte termijn doel van de Indian National Congress?
Onafhankelijkheid van India
Eerlijke handel tussen Britten en Indiërs
Kiesrecht
Meer gelijkheid tussen Britten en Indiërs in het koloniale bestuur.
Opkomst van de Industriële Revolutie
Het bezit van koloniën vergrootte de economische voorsprong die Groot-Brittannië in de 18e en
19e eeuw nam op andere landen. In de tweede helft van de 18e eeuw ontstond in Groot- Brittannië de industriële revolutie. Deze werd mogelijk door uitvindingen zoals de Spinning Jenny en de stoommachine. Door verbeteringen in de landbouw en door ziektebestrijding groeide de bevolking en nam de vraag naar goederen en het aanbod van goedkope arbeid toe. Ondernemers investeerden winsten uit de koloniën in industrie en transport in Groot-Brittannië, waar eerst vaarwegen en daarna spoorwegen werden aangelegd. Grondstoffen, met name katoen, kwamen uit de koloniën in het Caribische gebied, uit de Verenigde Staten en uit India. Daarnaast werd vooral India in de loop van de 19e eeuw een steeds belangrijkere afzetmarkt voor de katoenindustrie. De Britse markt werd gevoelig voor gebeurtenissen op mondiaal niveau.
Wat was de spinning jenny?
een machine die veel draden tegelijk kon spinnen
een schietspoel waardoor het weven veel sneller ging
een nieuw type machine waardoor het aan elkaar naaien van lappen stof automatisch gaat
een waterrad die een machine voortdreef
Sociale wetten
Door de industrialisatie veranderde het handelskapitalisme in industrieel kapitalisme.
Ondernemers streefden naar een liberale markteconomie met vrijhandel en een kleine rol voor
de overheid, ook binnen het Britse wereldrijk. Om die vrijhandel af te dwingen zetten Britten
desnoods de marine in, ook in gebieden die niet direct gekoloniseerd waren. Ondernemers wilden meer politieke invloed. Die kregen zij met de Reform Bill in 1832.
De industrialisatie leidde tot de vorming van nieuwe sociale klassen. Fabrieksarbeiders leefden
en werkten onder slechte omstandigheden in snelgroeiende steden en kwamen in protest. De
overheid greep aanvankelijk niet in, maar probeerde vanaf 1833 met de Factory Acts excessen
te voorkomen. Mede onder invloed van mensen als Robert Owen wisten arbeiders via
vakbonden meer rechten af te dwingen.
Wat was GEEN gevolg van de Reform Bill?
Industriesteden kregen meer afgevaardigden
De liberalen kregen meer politieke invloed
Het censuskiesrecht werd afgeschaft
Kiesdistricten werden anders ingedeeld
Gevolgen van de Industriële Revolutie
Fabrikanten investeerden ook in winstgevende projecten in de koloniën. Londen werd het financiële hart van de wereld. De eerste wereldtentoonstelling in 1851 liet zien dat Groot-Brittannië de werkplaats van de wereld was.
Na 1870 kreeg de Britse industrie te maken met groeiende concurrentie van de Verenigde Staten en Duitsland. Op zoek naar nieuwe markten breidden de Britten hun wereldrijk aan het einde van de 19e eeuw nog verder uit. Rond 1900 heerste Groot-Brittannië over een kwart van de wereldbevolking
Wanneer en waar vond de eerste wereldtentoonstelling plaats?
1800, Parijs
1900, Amsterdam
1831, Brussel
1851, Londen
Zet de volgende gebeurtenissen op chronologische volgorde: 1. Afschaffing van de slavenhandel 2. Afschaffing van de slavernij 3. Amerikaanse Revolutie 4. Pelgrim Fathers vertrekken naar Amerika 5. Reform Bill 6. Verdrag van Allahabad wordt ondertekend
Duitsland (1918-1991)
Na de Eerste Wereldoorlog
In de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog werd in het Duitse keizerrijk de republiek uitgeroepen. De sociaaldemocratische regering tekende de wapenstilstand en begon met de opbouw van een parlementaire democratie. Door tegenstand van de conservatieve elite en extremistische groepen van links en rechts was die democratie vanaf het begin wankel. Een
groot deel van de Duitse bevolking had weinig vertrouwen in de leiders van de Republiek. Gevoed door de dolkstootlegende hielden zij hen verantwoordelijk voor de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog en het opgelegde Verdrag van Versailles uit 1919.
Wat stond NIET in het Verdrag van Versailles?
Duitsland moest een republiek worden
Duitsland moest grondgebied afstaan, ook koloniën
Duitsland moet enorme herstelbetalingen doen aan andere getroffen landen.
Hitler werd aangewezen als nieuwe regeringsleider van Duitsland.
De opkomst van Hitler
De Duitse economie had te lijden van de hoge herstelbetalingen en het verlies van grondstofrijke gebieden. Zij bloeide pas weer op dankzij het Dawesplan en de
verzoeningspolitiek met Frankrijk. De beurskrach van 1929 trok Duitsland daarna mee in
een diepe economische crisis. Van de hernieuwde politieke instabiliteit profiteerde de NSDAP onder leiding van Adolf Hitler. Door grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon
groeide deze ultrarechtse en antisemitische partij uit tot een massaorganisatie. Hitler
beloofde dat hij alleen het land zou leiden naar welvaart en nationale eenheid en het
verdrag van Versailles ongedaan zou maken. Nadat zijn partij bij verkiezingen de grootste
was geworden werd hij in 1933 benoemd tot rijkskanselier. Met de machtigingswet, die na
de Rijksdagbrand werd aangenomen, zette het parlement zichzelf buitenspel en kwam de
Republiek van Weimar ten einde.
Kies het beste antwoord: De machtigingswet hield in
Dat Hitler voor het leven tot dictator werd gekozen.
Dat de communistische partij werd verboden.
Dat Hitler geen goedkeuring van het parlement meer hoefde te vragen voor zijn .beleid
Dat het parlement pas achteraf het beleid van Hitler zou goedkeuren.
Hitlers zijn politiek
Direct na hun aantreden begonnen de nazi's met de opbouw van een totalitair regime. Met
terreur en propaganda nazificeerden zij de samenleving. Tot de eerste slachtoffers
behoorden politieke tegenstanders, gevolgd door degenen die niet tot de Volksgemeinschaft
behoorden. Doordat het regime snel economisch herstel leek te realiseren kreeg het lang
steun van grote delen van de bevolking. De eis tot aansluiting van Duitstalige gebieden leidde tot de Conferentie van München in 1938. Met de appeasementpolitiek probeerde Groot-Brittannië oorlog nog te voorkomen. Na de inval in Polen in 1939 verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog. Dat veroverde snel grote delen van Europa, waaronder Nederland, stelde daar de rechtsstaat buiten werking en voerden arbeidsdienst in. In het bijzonder joden werden overal systematisch uitgesloten van het openbare leven en uiteindelijk getransporteerd naar vernietigingskampen.
4) Hitler: "De volgende groepen maken het Duitse volk zwak: joden, Jehova's getuigen, homoseksuelen, Sinti en Roma" Dit past het best bij ...
Propaganda
Volksgemeinschaft
Antisemitisme
Holocaust
Duitsland na de Tweede Wereldoorlog
Na een harde strijd versloegen de westerse geallieerden en de Sovjet-Unie Duitsland, dat zich in mei 1945 onvoorwaardelijk overgaf. Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht; de buitengrenzen waren verlegd en een grote stroom aan Heimatvertriebene, terugkerende soldaten en slachtoffers van het naziregime kwam op gang. Volgens afspraak verdeelden de geallieerden Duitsland in vier bezettingszones,
Waarom wordt over de heimatvertriebene relatief weinig gesproken?
Omdat het na de oorlog gebeurde en niet relevant voor de Duitse samenleving
Omdat de geallieerden liever niet praten over hun oorlogsmisdaden tegen de Duitsers.
Omdat het toch hun land niet was waaruit ze werden verjaagd.
Omdat er discussie is over of het wel feitelijk is gebeurd
Van bezettingszones naar invloedssferen
Door verschil in opvatting over de opbouw van naoorlogs Europa en het bewaren van vrede rezen er spanningen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden. In de sovjetzone wilde Stalin communistische regimes installeren. Met de Trumandoctrine, het Marshallplan
en het stimuleren van Europese eenwording wilden de Verenigde Staten een dam opwerpen tegen communistische expansie. Tijdens de Blokkade van Berlijn in 1948 wisten de Amerikanen West-Berlijn door een luchtbrug te behouden. In de westelijke bezettingszone werd in 1949 de Bondsrepubliek Duitsland opgericht, met West-Berlijn als onderdeel ervan. In de sovjetzone werd hierop in hetzelfde jaar de Duitse Democratische Republiek opgericht, een volksdemocratie naar het model van de Sovjet-Unie.
Welk 'Duitsland' was communistisch?
De Bondsrepubliek Duitsland (BRD)
De Duitse Democratische Republiek (DDR)
BRD en DDR
Door het beleid van Adenauer, gericht op snelle integratie in het Westen, en door het
Wirtschafstwunder ontwikkelde West-Duitsland zich in de jaren 1950 tot een democratie. Het land werd lid van internationale organisaties zoals de NAVO en de EGKS. Adenauer erkende de DDR niet en hield vast aan het ideaal van Duitse eenheid. Onder Ulbricht werd de DDR in de jaren 1950 een totalitaire dictatuur naar voorbeeld van de Sovjet-Unie. Vooral na de mislukte opstand in 1953 stond haar bevolking onder strenge controle van de Staatssicherheitsdienst. Door deelname aan het Warschaupact en de Comecon werd de DDR een deel van het Oostblok. Herstelbetalingen aan de Sovjet-Unie en een slecht functionerende planeconomie zorgden voor economische malaise. Op zoek naar politieke en economische vrijheden vluchtten DDR-burgers naar het Westen, hetgeen met de bouw van de Berlijnse muur in 1961 stopte. De Verenigde Staten erkenden de invloedsfeer van de Sovjet-Unie en grepen niet in.
Twee historische gebeurtenissen waarbij de personen als leiders van hun land betrokken waren, zijn:
de val de Berlijnse Muur en de Cubacrisis
de blokkade van Berlijn en de bouw van de Berlijnse Muur
de bouw van de Berlijnse Muur en de Cubacrisis
de Amerikaanse luchtbrug en de bouw van de Berlijnse Muur
Ostpolitik
Vanaf de jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Tijdens deze detente probeerde Brandt met zijn Ostpolitik de relatie met de DDR en andere Oost-Europese landen te verbeteren. In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten in de internationale politiek. Toch hield de Bondsrepubliek vast aan het streven naar Duitse eenheid. Om de goede verhouding met het Westen te
waarborgen zette Brandt zich actief in voor Europese integratie. DDR-leider Honecker stond open voor de Ostpolitik maar zag de Duitse deling als definitief.
De Ostpolitik van Willy Brandt was ...
een voortzetting van de buitenlandse politiek van zijn voorganger Konrad Adenauer
een poging om de West-Duitse grens naar het oosten te verleggen
een West-Duits streven om de relatie met het Oostblok en de DDR te verbeteren, waarna misschien een Duitse hereniging dichterbij kwam
een beleid dat erop gericht was het oosten van Duitsland te ontwikkelen.
De gevolgen van glasnost en perestrojka
In de tweede helft van de jaren 1980 probeerde Gorbatsjov de Sovjet-Unie met zijn beleid van glasnost en perestrojka te hervormen. Omdat voor het slagen daarvan medewerking van het Westen nodig was liet hij de Brezjnevdoctrine los. De DDR-leiding keerde zich af van deze liberale koers van de Sovjet-Unie omdat zij de gevolgen van hervormingen vreesde. Veel inwoners van de DDR, die via de televisie het leven in West-Duitsland zagen,
waren ontevreden. In 1989 ontstond een protestbeweging voor meer vrijheid en politieke hervormingen in de DDR. Via enkele Oost-Europese landen, die in 1989 hun grenzen
hadden opengesteld, trokken veel DDR-burgers naar het Westen. Op 9 november 1989 viel
de Berlijnse muur. Het jaar erop, in 1990, werd Duitsland herenigd, met Berlijn als nieuwe
hoofdstad. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam in 1991 de Koude Oorlog ten
einde.
Waarom maakte de val van de Berlijnse Muur op veel tijdgenoten een diepe indruk?
omdat de val van de muur het moment was in de Koude Oorlog waarop bijna een atoomoorlog uitbrak
omdat de val van de muur werd beschouwd als het einde van de Koude Oorlog
omdat door de val van de muur demonstraties in de DDR met geweld werden onderdrukt
omdat door de val van de muur voor het eerst West-Duitsers toegang kregen tot de DDR
De rol in Europa
In ruil voor Franse steun voor de hereniging en de uitbreiding van de Europese Unie met landen uit het voormalige Oostblok accepteerde Bondskanselier Kohl de invoering van de euro. Op binnenlands gebied worstelde het nieuwe Duitsland met de integratie van de voormalige DDR. Naast de hereniging vormde ook immigratie een uitdaging voor de Duitse
democratie. Het verenigde Duitsland integreerde snel in Europa, waarin het steeds meer een leidende rol op zich nam.
Welke bewering over de Europese Unie is juist?
Door de invoering van de euro was de Europese eenwording voltooid.
Het Europese parlement heeft meer invloed dan de ministerraden van haar leden.
Door de Europese Unie er nu meer dan 70 jaar vrede in Europa
Geen van de genoemde beweringen is juist.
Ze de volgende leiders van Duitsland in de juiste volgorde neer: 1. Adenauer 2. Brandt 3. Hitler 4. Keizer Wilhelm II 5. Kohl
Nederland (1948-2008)
Na de Tweede Wereldoorlog
Na de Tweede Wereldoorlog werden de verzuilde verhoudingen van voor de oorlog
aanvankelijk hersteld. Nederland begon aan een snelle wederopbouw, waarbij de
Marshallhulp steun bood. De Koude Oorlog en het begin van Europese samenwerking lieten zien dat Nederland niet langer een neutraliteitspolitiek voerde.
Direct na de Tweede Wereldoorlog was er sprake van een babyboom. De natuurlijke
bevolkingsgroei zette zich in de eerste decennia na de oorlog voort. In de jaren 1950 en 1960 kende Nederland een periode van economische groei en toenemende industrialisatie. Met geleide loonpolitiek stimuleerden de rooms-rode regeringen de export en de werkgelegenheid. Daarnaast profiteerde Nederland van het economisch herstel van Duitsland en de vondst van aardgas in Groningen.
Wat was voor de VS geen reden om Marshallhulp te bieden?
De Verenigde Staten wilden zo voorkomen dat West- Europa communistisch werd.
De Nederlandse regering zou anders economische hulp vragen aan de Sovjet-Unie.
De landen die hulp kregen, werden bondgenoten.
Met een welvarend Europa konden de Verenigde Staten beter handelen.
Stijgende economie
Leidend was het idee van een maakbare samenleving met meer economische gelijkheid als ideaal. Door de toenemende welvaart konden politici en sociale partners samen bouwen aan een verzorgingsstaat. Na de invoering van de AOW in 1957 werd sociale wetgeving verder uitgebreid.
Vanaf het begin van de jaren 1960 stegen de lonen sterk. In Nederland ontstond een consumptiemaatschappij. In veel huishoudens deden apparaten hun intrede en voor steeds grotere groepen werd een vakantie mogelijk, ook in het buitenland. De groeiende welvaart ging hand in hand met verstedelijking en groeiende mobiliteit.
Welk begrip hoort bij: 'staat met een overheid die alleen zorgt voor orde en veiligheid'.
Natiestaat
Verzorgingsstaat
Nachtwakerstaat
Politiestaat
Jongerenculturen
Na de jaren 1950 was er sprake van ontzuiling van het sociale en het politieke leven. Nieuwe politieke partijen en omroepen, zoals D’66 en Veronica, kwamen op en er ontstond een jongerencultuur. De jeugd kreeg de beschikking over meer vrije tijd en geld en een deel van de jongeren volgde steeds langer onderwijs. Mede onder invloed van popmuziek uit Engeland en de Verenigde Staten ontstonden er vanaf het eind van de jaren 1950 jongerenbewegingen, zoals de nozems. In de jaren 1960 begonnen groepen jongeren, zoals de provo’s en de hippies, zich te verzetten tegen de consumptiemaatschappij. Zij bespotten het gezag van oudere generaties en eisten meer inspraak.
Welke uitspraak is / zijn waar? 1. Het ontstaan van de jeugdcultuur had te maken met de geboortegolf en de stijgende welvaart. 2. Jongeren maakten zich niet druk om de Derde Wereld en de Vietnamoorlog. 3. De provo's daagden de gezagdragers uit. 4. De hippies hielden van de consumptiemaatschappij.
geen enkele
1 en 3
1, 2 en 3
alle vier
Tweede feministische golf
De positie van vrouwen veranderde. In 1956 kwam een einde aan de wettelijke handelingsonbekwaamheid van getrouwde vrouwen. Later streden feministes van de tweede golf, zoals Man Vrouw Maatschappij en Dolle Mina, voor gelijke rechten en kansen. De introductie en acceptatie van de anticonceptiepil, nieuwe echtscheidingswetgeving en onderwijsdeelname van meisjes zorgden voor grote, soms
ook plotselinge maatschappelijke veranderingen.
Wat was een gevolg van de deelname van vrouwen aan het arbeidsproces tijdens de Eerste Wereldoorlog in verschillende Westerse landen?
De eerste feministische golf
De tweede feministische golf
vrouwen werden voor de wet handelingsbekwaam
de invoering van vrouwenkiesrecht
Begin van de multiculturele samenleving
Begin jaren 1950 was Nederland een emigratieland van waaruit mensen naar landen als
Australië, Nieuw-Zeeland en Canada trokken. De dekolonisatie van Indonesië en
Suriname zorgde voor de al dan niet vrijwillige komst van groepen migranten naar ons
land. Vanaf eind jaren 1960 huurden werkgevers zogenoemde gastarbeiders in, eerst uit
Zuid-Europa, later uit Turkije en Marokko, die later ook het recht kregen op
gezinshereniging.
De oliecrisis maakte in 1973 een einde aan jarenlange economische groei. Nederland kon
de gevolgen daarvan nog enkele jaren opvangen. Rond 1980 was er sprake van een
economische crisis die de samenleving en de verzorgingsstaat onder druk zette
Waarom had de dekolonisatie na de Tweede Wereldoorlog veel succes?
De Europese grootmachten waren verzwakt.
Inheemse jongens kregen onderwijs in het interbellum.
De VS en de Sovjet-Unie waren voorstanders van dekolonisatie.
De Japanners gaven veel koloniën onafhankelijkheid.
Van crisis naar economische bloei
Tijdens de economische crisis van de jaren 1980 rees kritiek op de verzorgingsstaat, die te bureaucratisch en te duur werd bevonden. Regeringen onder Lubbers kozen voor een liberaal beleid. Zij voerden een bezuinigingspolitiek, beperkten de verzorgingsstaat en privatiseerden staatsbedrijven. Het poldermodel garandeerde daarbij politieke en economische rust.
Aan het einde van de jaren 1980 herstelde de economie zich. Als handelsland profiteerde Nederland van de Europese samenwerking en de globalisering. Nederland was voorstander van verdere samenwerking in Europa. Afgesloten onder Nederlands voorzitterschap, legde het Verdrag van Maastricht de basis voor de Europese Unie en de invoering van de euro. Tot 2008 kende Nederland een grote economische bloei, maar ook een toename van de sociale verschillen.
Wat is het poldermodel?
Een manier om je zin te krijgen. Polderen is als je maar net zo lang zeurt, krijg je je zin.
De manier waarop Ruud Lubbers bezuinigde in de jaren '80 noem je polderen.
Overeenstemming bereiken tussen werkgevers- en werknemers door vaak te overleggen.
Beheersing van lonen en prijzen zodat de concurrentiepositie van NL goed wordt en blijft.
Liberale aanpak
In plaats van het sociaaldemocratische idee van de maakbare samenleving was een liberaal vertrouwen in de zelfredzaamheid van burgers dominant geworden. De kleinere rol van de overheid, de grotere rol van de commercie en de ontzuiling maakten verdergaande individualisering mogelijk. Wetten en beleid, zoals het gedoogbeleid ten aanzien van softdrugs en de Algemene Wet Gelijke Behandeling, ondersteunden dit. Internationaal liep Nederland voorop met onder andere de regeling van het homohuwelijk en de euthanasiewetgeving. Het leverde een beeld op van een welvarende, vrije en zeer tolerante samenleving.
Welke verandering in wetgeving zorgde voor meer gelijke rechten voor vrouwen, zoals het recht om te werken zonder toestemming van een man?
Wet Gelijke Behandeling
Wet Algemene Kinderbijslag
Wet Openbare Orde
Wet op het minimumloon
Nederland in de buitenlandse politiek
Nederland moest in de jaren 1990 haar plaats in Europa en de wereld opnieuw bepalen. Tot in de jaren 1980 zag Nederland zich als gidsland. Er waren grote demonstraties tegen de plaatsing van kruisraketten op Nederlands grondgebied. Door het einde van de Koude Oorlog kreeg de NAVO een andere rol en werden NAVO en de Europese Unie sterk uitgebreid. In Europa werd de Nederlandse invloed hierdoor kleiner. Na de val van Srebrenica werd Nederland terughoudender in haar internationale ambities
Welke landen zijn lid van de EGKS?
België, Nederland, Luxemburg Frankrijk, Italië en BRD
Benelux, Frankrijk, Italië en DDR
België, Nederland, BRD en Frankrijk
Nederland, België, Spanje, Luxemburg, Frankrijk en Italië.
Latere jongerenculturen
Na de jaren 1960 was de jeugdcultuur gefragmenteerd geraakt. Jongeren van diverse sociale en etnische achtergronden ontwikkelden hun eigen stijlen. Tijdens de economische crisis kwamen de punk- en kraakbeweging op. Punkers hadden weinig geloof in de toekomst; de verwante kraakbeweging bekritiseerde de woningnood en verzette zich, soms ook met geweld, tegen de bestaande orde. In de Verenigde Staten
zetten Afro-Amerikaanse jongeren zich met rapmuziek af tegen het racisme in hun omgeving. Ook in Nederland werd rap vanaf de jaren 1990 een toonaangevende
jeugdcultuur. De gabbercultuur, die in dezelfde tijd in Nederland ontstond, was
apolitiek.
gabbers
krakers
provo's of hippies
punkers
hip-hop/rap
kritiek op woningnood, verzet met geweld
apolitieke cultuur
weinig geloof in de toekomst
muziek van Afro-Amerikaanse jongeren,
verzet tegen racisme
verzet tegen consumptiemaatschappij
Globalisering en migratie
De introductie van internet, de doorbraak van de mobiele telefoon en de komst van digitale sociale netwerken veranderden de communicatie. Niet alleen de leefstijl van jongeren, maar ook die van ouderen, raakte daardoor meer geglobaliseerd. De digitale revolutie werd in Nederland snel opgepakt.
Migratie nam verder toe. Door het Verdrag van Schengen werd vanaf het midden van de jaren 1980 vrij verkeer van personen binnen Europa mogelijk. Dit bevorderde de internationale oriëntering van Europese burgers. Zo studeerden steeds meer studenten een periode in het buitenland. Bij conflicten en humanitaire crises in de wereld liep de instroom van asielzoekers soms sterk op. Verschillende Nederlandse kabinetten en vrijwel alle politieke partijen ondersteunden tot het einde van de jaren 1990 het idee van een multiculturele samenleving
1) Iedereen mag reizen, wonen, werken binnen de EU.
Verdrag van Maastricht
Europees verdrag rechten van de mens
Verdrag van Schengen
Verdrag van Lissabon
De gevolgen van 9/11 op de multiculturele samenleving
Rond 2000 nam de polarisatie in Nederland toe. Niet iedereen profiteerde van de economische groei. Mensen ervoeren een kloof tussen burgers en politiek en verzetten zich tegen Europese samenwerking en het multiculturalisme. Over migratie en de rol van de islam in een open samenleving ontstonden heftige debatten. De terreuraanslagen van 11 september 2001 en de moord op de politicus Pim Fortuyn in 2002 joegen angst aan en vergrootten de tegenstellingen.
Vanaf 2002 werd het multiculturalisme vervangen door beleid dat gericht was op integratie of assimilatie van groepen migranten. Een nieuwe economische crisis die in 2008 uitbrak toonde opnieuw de tegenstellingen die in de samenleving waren ontstaan. Tegelijkertijd behoorde Nederland in het eerste decennium van de 21e eeuw nog altijd tot de welvarendste, gelukkigste en meest gelijkwaardige landen van de wereld.
Wat waren twee gevolgen van 9/11
Amerika verklaarde de oorlog aan het terrorisme.
Nederland gaf veel geld aan Amerika om het terrorisme tegen te gaan.
Amerika verklaarde de oorlog aan het Midden-oosten
Amerikaanse soldaten verdreven regeringen in het Midden-Oosten. Dit leidde tot grote verwarring.
Zet de volgende gebeurtenissen op chronologische volgorde: 1. De jongerencultuur Hippies komt op 2. Nederland voert de geleide loonspolitiek in 3. Oliecrisis 4. Verdrag van Maastricht 5. Verdrag van Schengen 6. Vrouwen worden handelingsbekwaam